Trong thời đại số hóa, sự phát triển vượt bậc của trí tuệ nhân tạo (AI) đã trở thành tâm điểm của nhiều cuộc thảo luận. AI không chỉ làm thay đổi cách vận hành của nhiều ngành nghề mà còn đặt ra câu hỏi liệu nó sẽ là bạn đồng hành hay đối thủ của con người trong thị trường lao động. Ở góc độ tích cực, AI mở ra những cơ hội mới và hỗ trợ tối ưu hóa công việc. Tuy nhiên, cũng có những lo ngại rằng AI sẽ thay thế con người trong nhiều công việc, gây ra tình trạng thất nghiệp. Vậy, trong bức tranh đầy biến động này, làm thế nào để AI trở thành công cụ hữu hiệu thay vì đối địch với người lao động?

Tại sự kiện ABAII Unitour mới đây, nhiều chuyên gia đã chia sẻ quan điểm rằng AI và Blockchain không chỉ là những công cụ mang tính xu hướng mà còn đóng vai trò chiến lược trong nền kinh tế toàn cầu. Theo Tiến sĩ Nguyễn Quang Huy, Hiệu trưởng Trường Công nghệ - Đại học Kinh tế Quốc dân, việc làm chủ các công nghệ này là chìa khóa giúp thế hệ trẻ Việt Nam tham gia thị trường lao động quốc tế và cạnh tranh ở tầm cao. Ông nhấn mạnh rằng sinh viên cần nắm bắt và thành thạo AI để đáp ứng nhu cầu của các doanh nghiệp trong bối cảnh công nghệ đang định hình lại thị trường lao động.

Một trong những khía cạnh quan trọng là AI mang đến những cơ hội lớn cho những người biết ứng dụng nó vào công việc. Theo Tiến sĩ Lê Linh Lương, Phó Viện trưởng ABAII, AI sẽ trở thành công cụ đắc lực giúp người lao động tăng hiệu quả làm việc nếu họ biết sử dụng đúng cách. Những công nghệ như trợ lý ảo Virtual Service Desk Agent (VSDA) đã cho thấy khả năng giảm 99% thời gian chờ trong dịch vụ khách hàng và tiết kiệm 40% thời gian cho các bộ phận liên quan. Từ tiếp thị, bán hàng đến phát triển phần mềm, AI đang giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí và thời gian, đồng thời tạo ra giá trị kinh tế mới cho xã hội.

Ngoài ra, báo cáo từ McKinsey năm 2023 cho thấy AI tạo sinh (Generative AI) đã tạo ra hơn 4.000 tỷ USD mỗi năm cho nền kinh tế toàn cầu. Các ngành nghề như marketing, chuỗi cung ứng và phát triển phần mềm chịu tác động mạnh nhất, với khả năng tự động hóa nhiều công đoạn lặp lại và giúp người lao động tập trung vào các nhiệm vụ sáng tạo hơn. Bên cạnh đó, nghiên cứu của Microsoft cũng chỉ ra rằng người lao động ở mọi lứa tuổi – từ Gen Z đến Boomers – đang ngày càng chấp nhận và sử dụng AI trong công việc với tỷ lệ từ 73% đến 85%.

Tuy nhiên, AI cũng đặt ra những thách thức không nhỏ. Một trong những lo ngại phổ biến là AI sẽ thay thế con người trong nhiều công việc, đặc biệt là các vị trí mang tính lặp lại như dịch vụ khách hàng hay kế toán. Thạc sĩ Lương Văn Thiện, Giảng viên Khoa Khoa học Dữ liệu và Trí tuệ Nhân tạo, cho rằng trong khi AI có thể làm giảm nhu cầu về nhân sự trong một số lĩnh vực, nó cũng mở ra các ngành nghề mới chưa từng tồn tại trước đây. Những công việc đòi hỏi sự sáng tạo, khả năng quản lý và kỹ năng tương tác con người sẽ trở nên ngày càng quan trọng. Điều này cho thấy người lao động cần liên tục cập nhật kiến thức và phát triển các kỹ năng mềm để thích ứng với sự thay đổi của công nghệ.

Không chỉ đóng vai trò trong thị trường lao động, AI còn đang được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực khác. Ví dụ, công nghệ xe tự lái và hệ thống quản lý kho bãi thông minh đang thay đổi cách thức hoạt động của các chuỗi cung ứng. Trong lĩnh vực tài chính, Blockchain và AI giúp cải thiện tính bảo mật và minh bạch trong giao dịch, đồng thời tạo ra nhiều loại tài sản số mới như RWA và NFT. Theo Thạc sĩ Phạm Mạnh Cường, Giám đốc Công ty TNHH Wischain, những cải tiến này không chỉ giúp doanh nghiệp tối ưu hóa hoạt động mà còn đẩy nhanh tốc độ phát triển của nền kinh tế số.

Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng cảnh báo về những mặt trái của AI. Ông Nguyễn Hoàng Tùng, Tổng giám đốc Công ty VVN AI, nhấn mạnh sự cần thiết của việc tuân thủ đạo đức công nghệ và tiêu chuẩn cộng đồng để tránh lạm dụng AI cho mục đích xấu như deepfake – công nghệ giả mạo hình ảnh và giọng nói – gây ra nhiều rủi ro về bảo mật và danh tính. Đây là lý do vì sao các chuyên gia khuyến khích sinh viên nghiên cứu sâu hơn về bảo mật và phát triển các giải pháp công nghệ an ninh để đối phó với những nguy cơ tiềm ẩn này.

Một điểm sáng là AI không chỉ được xem là công cụ thay thế con người, mà chủ yếu đóng vai trò bổ sung và tăng cường năng lực lao động. Bà Phạm Thùy Linh, Giám đốc CTCP TomoTech, cho rằng AI sẽ tự động hóa một số nhiệm vụ, nhưng đồng thời tạo ra nhu cầu mới về kỹ năng và vai trò công việc. Các ngành như giáo dục, kế toán, và phân tích dữ liệu đang dần thích nghi với việc AI trở thành trợ thủ đắc lực, cho phép nhân viên tập trung vào các công việc đòi hỏi tư duy và sáng tạo.

AI không chỉ là công cụ đơn thuần mà còn là yếu tố định hình tương lai của thị trường lao động. Dù AI có khả năng thay thế con người trong một số công việc, nó cũng mở ra những cơ hội lớn nếu người lao động biết cách thích ứng và tận dụng. Thay vì coi AI là đối thủ, người lao động cần học cách biến nó thành người bạn đồng hành, hỗ trợ trong công việc và mở rộng cơ hội nghề nghiệp. Đối với thế hệ trẻ, đặc biệt là sinh viên, việc làm chủ công nghệ này không chỉ đảm bảo sự phát triển cá nhân mà còn góp phần đưa Việt Nam vươn xa trong nền kinh tế số toàn cầu. Những thách thức mà AI mang lại chỉ là bước đệm để người lao động phát triển, sáng tạo và mở ra những chân trời mới trong sự nghiệp của mình.

P.A.T (tổng hợp)