Năm 2026, ngân sách dành cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đạt khoảng 95.000 tỷ đồng, tương đương 3% tổng chi ngân sách nhà nước. Khi nguồn lực đã được nâng lên, bài toán đặt ra là làm thế nào để phân bổ đúng trọng tâm, giải ngân hiệu quả và chuyển hóa nguồn vốn thành công nghệ, sản phẩm, nền tảng và mô hình tạo giá trị thực tế.

Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ tăng cường theo dõi, đánh giá tiến độ để kịp thời điều chuyển nguồn lực từ các nhiệm vụ triển khai chậm sang các nhiệm vụ có khả năng thực hiện tốt hơn - Ảnh: chinhphu.vn/Thu Giang

Không còn thiếu cơ chế, nguồn lực

Theo Vụ Kế hoạch - Tài chính (Bộ Khoa học và Công nghệ), sau 1 một năm 8 tháng triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, một trong những kết quả quan trọng là đã tháo gỡ đáng kể các điểm nghẽn về cơ chế và nguồn lực.

Hệ thống pháp luật mới cơ bản đã được ban hành, tạo hành lang để thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đáng chú ý, ngân sách dành cho các lĩnh vực này trong năm 2026 đạt khoảng 95.000 tỷ đồng, tương đương 3% tổng chi ngân sách nhà nước.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, đây là sự cụ thể hóa quyết tâm chính trị bằng nguồn lực thực tế. Tuy nhiên, nguồn lực lớn chưa đồng nghĩa với hiệu quả cao.

Qua theo dõi quá trình xây dựng kế hoạch và giải ngân, Vụ Kế hoạch - Tài chính cho rằng điểm nghẽn hiện nay chủ yếu nằm ở tổ chức thực hiện.

Một trong những vấn đề nổi lên là tại một số nơi vẫn tồn tại tâm lý e ngại, sợ sai, né tránh trách nhiệm khi triển khai các cơ chế mới.

Bên cạnh đó, chất lượng chuẩn bị nhiệm vụ chưa đồng đều. Một số đề xuất chưa làm rõ mục tiêu, sản phẩm đầu ra, hiệu quả kinh tế - xã hội cũng như nhu cầu kinh phí, dẫn đến phải chỉnh sửa nhiều lần trong quá trình thẩm định, ảnh hưởng tới tiến độ giao dự toán và giải ngân.

Năng lực tổ chức thực hiện ở một số bộ, ngành, địa phương cũng chưa theo kịp yêu cầu của các chương trình khoa học, công nghệ và chuyển đổi số quy mô lớn. Điều này dẫn tới tình trạng có nơi được giao nguồn lực nhưng khả năng hấp thụ vốn còn hạn chế.

Siết kỷ luật thực thi, chuyển từ "đúng quy trình" sang "chịu trách nhiệm về kết quả"

Để khắc phục những điểm nghẽn trên, Bộ Khoa học và Công nghệ đã tham mưu Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 29/CT-TTg về đẩy nhanh tiến độ triển khai thực hiện nhiệm vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số năm 2026.

Theo Vụ Kế hoạch - Tài chính, điểm cốt lõi của Chỉ thị không phải là bổ sung thêm cơ chế, mà là siết chặt kỷ luật thực thi.

Chỉ thị yêu cầu rà soát toàn bộ danh mục nhiệm vụ, đẩy nhanh phân bổ và giải ngân, xử lý dứt điểm các nhiệm vụ chậm triển khai; đồng thời gắn trách nhiệm của người đứng đầu với kết quả thực hiện, khắc phục tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, thước đo của Nghị quyết số 57-NQ/TW không phải là đã bố trí bao nhiêu kinh phí, mà là nguồn lực đó tạo ra được bao nhiêu công nghệ mới, hỗ trợ bao nhiêu doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, đưa bao nhiêu nền tảng số vào vận hành và đóng góp như thế nào cho tăng trưởng kinh tế.

Điều này đòi hỏi phải chuyển từ tư duy "đúng quy trình" sang tư duy "chịu trách nhiệm về kết quả", đồng thời khắc phục tâm lý e ngại, né tránh trách nhiệm trong tổ chức thực hiện.

Tập trung nguồn lực cho nhiệm vụ có khả năng tạo tác động lan tỏa

Từ nay đến cuối năm 2026, trọng tâm của Bộ Khoa học và Công nghệ là tổ chức thực hiện hiệu quả các chính sách đã có, đưa các cơ chế của Nghị quyết số 57-NQ/TW đi vào thực tiễn và tạo ra những kết quả có thể đo lường được.

Trước hết, Bộ sẽ tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn trong triển khai, đặc biệt là tình trạng chậm đề xuất nhiệm vụ, chậm phân bổ nguồn lực và chậm tổ chức thực hiện do tâm lý e ngại, sợ sai, né tránh trách nhiệm.

Bộ sẽ phối hợp với các bộ, ngành, địa phương triển khai quyết liệt Chỉ thị số 29/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ; tăng cường kiểm tra, đôn đốc, gắn trách nhiệm của người đứng đầu với tiến độ thực hiện và kết quả giải ngân, kiên quyết khắc phục tình trạng đùn đẩy, né tránh trách nhiệm.

Cùng với đó, nguồn lực sẽ được tập trung cho các chương trình, dự án trọng điểm, có khả năng tạo tác động lan tỏa lớn, nhất là các công nghệ chiến lược, phòng thí nghiệm trọng điểm, hạ tầng số, cơ sở dữ liệu, nền tảng số dùng chung và những sản phẩm phục vụ trực tiếp người dân, doanh nghiệp.

Quan điểm được Bộ xác định là không dàn trải nguồn lực, mà lựa chọn những nhiệm vụ thực sự cấp thiết, có sản phẩm đầu ra rõ ràng và có khả năng tạo động lực tăng trưởng.

Công tác quản lý đầu tư và ngân sách cũng sẽ tiếp tục được đổi mới theo hướng lấy kết quả làm thước đo. Bộ sẽ phối hợp với Bộ Tài chính, các bộ, ngành và địa phương rà soát toàn bộ danh mục nhiệm vụ, tăng cường theo dõi tiến độ, kịp thời điều chuyển nguồn lực từ các nhiệm vụ chậm triển khai sang những nhiệm vụ có khả năng hấp thụ vốn tốt hơn.

Đồng thời, chất lượng xây dựng kế hoạch sẽ được nâng lên nhằm bảo đảm nguồn lực đầu tư được sử dụng hiệu quả.

Sau giai đoạn tập trung hoàn thiện thể chế và tạo lập nguồn lực, Nghị quyết số 57-NQ/TW đang bước vào giai đoạn đòi hỏi những kết quả cụ thể hơn. Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, trọng tâm từ nay đến cuối năm 2026 là đưa các cơ chế, chính sách và nguồn lực đã được Quốc hội, Chính phủ quyết định nhanh chóng chuyển hóa thành sản phẩm, công nghệ, nền tảng và mô hình có thể đo đếm được, qua đó tạo lợi ích thiết thực cho người dân, doanh nghiệp và đóng góp vào tăng trưởng của đất nước.

P.T (tổng hợp)