Trong cuộc đua công nghệ toàn cầu, bán dẫn đang trở thành ngành nền tảng của kinh tế số, trí tuệ nhân tạo và sản xuất thông minh. Nhận rõ cơ hội đó, TP HCM đang xây dựng nhiều chính sách đặc thù nhằm thu hút đầu tư, phát triển hạ tầng, hỗ trợ doanh nghiệp và đào tạo nhân lực. Mục tiêu không chỉ là kéo thêm dự án về thành phố, mà còn từng bước hình thành một hệ sinh thái bán dẫn hoàn chỉnh, có khả năng gắn kết từ nghiên cứu, thiết kế đến sản xuất và thương mại hóa.

Một trong những điểm đáng chú ý nhất là dự thảo nghị quyết hỗ trợ doanh nghiệp bán dẫn và điện tử công nghệ cao đang được TP HCM lấy ý kiến hoàn thiện. Theo đó, các dự án trung tâm dữ liệu AI hoặc nhà máy sản xuất bán dẫn có thể được hỗ trợ trực tiếp từ ngân sách bằng 10% tổng vốn đầu tư, với mức tối đa 200 tỷ đồng cho mỗi dự án. Đây là mức hỗ trợ lớn, cho thấy quyết tâm của thành phố trong việc tháo gỡ rào cản chi phí vốn vốn rất nặng nề với lĩnh vực bán dẫn.

Không chỉ tập trung vào các dự án quy mô lớn, thành phố còn tính đến những khâu then chốt khác trong chuỗi giá trị. Với doanh nghiệp thiết kế chip, chính sách đề xuất hỗ trợ 100% chi phí thử nghiệm, 70% chi phí nghiên cứu phát triển, tối đa 15 tỷ đồng, cùng 50% chi phí đầu tư thiết bị và công nghệ, tối đa 20 tỷ đồng. Trong lĩnh vực sản xuất phụ trợ, doanh nghiệp có thể được hỗ trợ 70% chi phí làm mẫu, 50% chi phí mua công nghệ và 30-40% chi phí đổi mới công nghệ, với mức hỗ trợ lên đến 20-30 tỷ đồng cho mỗi dự án. Cách tiếp cận này cho thấy TP HCM không chỉ muốn có nhà máy lớn, mà còn muốn phát triển cả mạng lưới doanh nghiệp hỗ trợ, để ngành bán dẫn có thể lớn lên từ bên trong.

Song song với chính sách tài chính, TP HCM cũng mở rộng không gian phát triển cho các ngành công nghệ cao. Thành phố đã chọn 12 khu đất để hình thành các khu công nghệ số tập trung, với tổng quỹ đất gần 1.000 ha. Các dự án bán dẫn đầu tư vào đây sẽ được miễn tiền sử dụng đất trong toàn bộ thời gian hoạt động, đồng thời hưởng ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp, miễn thuế nhập khẩu thiết bị và cơ chế thông quan nhanh. Có thể nói, đây là bước đi quan trọng để tạo môi trường đầu tư dài hạn, ổn định và cạnh tranh hơn.

Ở góc độ hạ tầng hệ sinh thái, Becamex đang được xem là một lực đẩy đáng chú ý tại khu vực phía Bắc TP HCM, trên nền Bình Dương cũ. Theo định hướng được công bố, khu vực này sẽ phát triển thành “thành phố khoa học công nghệ”, quy tụ trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ và quỹ đầu tư. Hệ thống khu công nghệ số tập trung quy mô từ 15 đến 100 ha, nằm trong vành đai hơn 2.000 ha công nghiệp công nghệ cao, sẽ phục vụ cho hoạt động nghiên cứu, thiết kế và sản xuất thử chip.

Không dừng ở quy hoạch không gian, Becamex còn đầu tư vào các trung tâm nghiên cứu và đào tạo chuyên sâu. Nổi bật là Trung tâm đổi mới sáng tạo vi điện tử hợp tác với Đức, nơi phát triển dây chuyền đóng gói - kiểm thử quy mô nhỏ để phục vụ nghiên cứu, đào tạo và chuyển giao công nghệ. Ngoài ra còn có các trung tâm về sản xuất thông minh, năng lượng và các dự án hợp tác với Singapore. Với startup, hạ tầng dùng chung như Fablab, phòng thí nghiệm điện tử, trung tâm gia công chính xác sẽ giúp giảm đáng kể chi phí phát triển sản phẩm mẫu và thử nghiệm công nghệ.

Tuy vậy, nút thắt lớn nhất của ngành bán dẫn vẫn nằm ở nhân lực. Vấn đề không chỉ là thiếu kỹ sư, mà còn là đào tạo chưa sát thực tế và chi phí tiếp cận công nghệ quá cao. Vì thế, TP HCM đang đề xuất hỗ trợ 50% chi phí thuê chuyên gia trong ba năm và 50% chi phí đào tạo quốc tế cho nhân lực chất lượng cao. Thành phố cũng khuyến khích doanh nghiệp thiết kế chip tham gia đào tạo thực tế, tiếp nhận sinh viên thực tập và gắn kết chặt hơn với nhà trường. Đồng thời, việc thu hút giảng viên, nhà khoa học từ các trường đại học hàng đầu thế giới cũng được xem là một hướng đi cần thiết để nâng chất lượng đào tạo.

Các chuyên gia cho rằng muốn giải bài toán nhân lực, không thể chỉ mở thêm ngành học mà cần đổi mới phương thức đào tạo. Một số ý kiến tại hội thảo đề cập đến công nghệ thực tế ảo như giải pháp giúp mô phỏng toàn bộ quy trình sản xuất bán dẫn, từ thiết kế vi mạch đến đóng gói, kiểm thử. Nhờ đó, người học có thể thực hành trong môi trường ảo với độ chính xác cao mà không cần đầu tư ngay các phòng lab trị giá hàng trăm tỷ đồng. Đây là hướng đi đáng chú ý trong bối cảnh trang thiết bị đào tạo bán dẫn quá đắt đỏ.

Bên cạnh đó, nhiều chuyên gia nhấn mạnh vai trò liên kết “3 nhà”: Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp. Kinh nghiệm từ các nước phát triển cho thấy doanh nghiệp phải tham gia sâu vào quá trình đào tạo thì sinh viên mới có thể ra trường với kỹ năng đáp ứng thị trường. Các tổ chức trung gian như liên minh nghiên cứu, hiệp hội nghề nghiệp cũng cần được trao vai trò lớn hơn trong kết nối đào tạo, nghiên cứu và xây dựng chính sách.

Nhìn tổng thể, TP HCM đang cố gắng tháo gỡ đồng thời nhiều nút thắt của ngành bán dẫn: vốn đầu tư lớn, thiếu hạ tầng, thiếu doanh nghiệp phụ trợ và thiếu nhân lực chất lượng cao. Nếu các chính sách sớm được hoàn thiện và triển khai hiệu quả, thành phố không chỉ thu hút thêm dự án mới mà còn có cơ hội trở thành trung tâm bán dẫn quan trọng của Việt Nam trong tương lai gần.

A.T (tổng hợp)