Bộ Khoa học và Công nghệ đang xây dựng định hướng nghiên cứu cơ bản trong lĩnh vực Hóa học giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2035 theo hướng chuyển từ tiếp cận chuyên ngành sang tiếp cận hệ thống và sứ mệnh, gắn với các bài toán chiến lược của quốc gia, tạo nền tảng cho phát triển KH,CN&ĐMST trong giai đoạn mới.

Quang cảnh hội thảo

Thông tin trên được đưa ra tại Hội thảo "Xây dựng định hướng nghiên cứu cơ bản trong lĩnh vực Hóa học giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2035" do Bộ KH&CN tổ chức ngày 08/7/2026.

Phát biểu khai mạc, Vụ trưởng Vụ Khoa học Xã hội và Tự nhiên Trần Quốc Cường nhấn mạnh, việc xây dựng định hướng nghiên cứu phải bám sát xu thế phát triển của khoa học thế giới, đồng thời xuất phát từ yêu cầu phát triển của đất nước, tạo nền tảng cho những đột phá về KH,CN&ĐMST. Ông Trần Quốc Cường cho biết, định hướng lần này phân định rõ giữa nghiên cứu cơ bản nền tảng và nghiên cứu cơ bản định hướng ứng dụng, bảo đảm vừa phát triển tri thức mới, vừa tạo cơ sở khoa học để giải quyết các bài toán lớn của quốc gia.

Theo đó, định hướng nghiên cứu giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2035 được xây dựng trên bốn mục tiêu cụ thể, gồm:

(1) Xây dựng các định hướng nghiên cứu cơ bản dựa trên nền tảng khoa học thuộc lĩnh vực hóa học;

(2) Phát triển các lĩnh vực khoa học liên ngành dựa trên nền tảng tri thức của hóa học theo xu hướng chung của thế giới;

(3) Định hướng các nghiên cứu tiên phong trong lĩnh vực hóa học đáp ứng các nhiệm vụ công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược của quốc gia trong giai đoạn phát triển mới;

(4) Thúc đẩy phát triển nghiên cứu chuyên sâu, hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh, trung tâm nghiên cứu xuất sắc nhằm tăng cường năng lực cạnh tranh và hội nhập quốc tế.

Báo cáo dự thảo Định hướng, GS.TS. Vũ Thị Thu Hà, Phó Chủ tịch Hội KHCN Xúc tác và Hấp phụ Việt Nam, Giám đốc Phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia về Công nghệ lọc, hóa dầu (Keylab PRT), Phó Viện trưởng Viện Hóa học Công nghiệp Việt Nam, Tổ chuyên gia xây dựng Định hướng cho biết, định hướng nghiên cứu được xây dựng trên hai trụ cột chính gồm nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu cơ bản định hướng ứng dụng.

Dự thảo cũng xác định 5 điểm mới nổi bật, gồm: (1) Xây dựng cấu trúc hai tầng; (2) Tái cấu trúc nghiên cứu cơ bản thành 7 lĩnh vực nền tảng; (3) Kết nối trực tiếp với các công nghệ chiến lược quốc gia; (4) Bổ sung các lĩnh vực khoa học mới nổi; (5) Chuyển từ nghiên cứu đơn ngành sang nghiên cứu liên ngành.

Điểm đột phá của Dự thảo là Chuyển từ tiếp cận chuyên ngành (giai đoạn 2017-2025) sang tiếp cận hệ thống và sứ mệnh (giai đoạn 2026-2035), hướng nghiên cứu vào giải quyết các vấn đề chiến lược của quốc gia thay vì chỉ phát triển từng lĩnh vực riêng lẻ như giai đoạn trước.

Theo đó, định hướng giai đoạn 2026-2035 được thiết kế theo cấu trúc hai tầng:

Tầng thứ nhất tập trung vào 7 lĩnh vực cốt lõi của ngành Hóa học, gồm: Hóa học hữu cơ, Hóa dược, Hóa vô cơ và Điện hóa, Hóa lý thuyết và Hóa lý, Hóa vật liệu và Polymer, Hóa phân tích, Hóa sinh.

Tầng thứ hai gồm 6 không gian ứng dụng chiến lược, hướng nghiên cứu vào các bài toán lớn của quốc gia:

1. Năng lượng, chuyển hóa carbon và Net Zero

2. Hóa học xanh và Môi trường

3. Vật liệu tiên tiến, bán dẫn và điện tử thế hệ mới

4. Y sinh, Nông nghiệp, Thực phẩm và Sức khỏe

5. Tài nguyên chiến lược, đất hiếm, khoáng sản và biển

6. Hóa học số, trí tuệ nhân tạo và khoa học dữ liệu

Tại Hội thảo, các chuyên gia thống nhất cao về sự cần thiết ban hành Định hướng nghiên cứu cơ bản trong lĩnh vực Hóa học giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2035. Đây sẽ là cơ sở quan trọng để xác định các hướng nghiên cứu ưu tiên, phát triển tiềm lực khoa học, hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh và trung tâm nghiên cứu xuất sắc, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và hội nhập quốc tế của ngành Hóa học.

Các ý kiến đánh giá dự thảo đã bám sát chủ trương của Đảng, Chính phủ và Bộ KH&CN; kế thừa các định hướng nghiên cứu ưu tiên giai đoạn trước, đồng thời cập nhật các nhiệm vụ, sản phẩm công nghệ chiến lược, công nghệ cao và xu hướng nghiên cứu mới của thế giới. Tuy vậy, dự thảo cần tiếp tục được rà soát, hoàn thiện để bảo đảm tính logic, cập nhật, khả thi, tăng cường tính liên ngành và cân đối giữa nghiên cứu cơ bản với nghiên cứu cơ bản định hướng ứng dụng.

Kết luận Hội thảo,  Vụ Khoa học Xã hội và Tự nhiên và Tổ chuyên gia thống nhất tiếp thu các ý kiến phù hợp, có giá trị bổ sung cho Dự thảo. Trọng tâm là hoàn thiện cấu trúc hai tầng, làm rõ nội hàm từng nhóm nghiên cứu, tránh chồng chéo giữa các chuyên ngành và bảo đảm các định hướng đủ năng lực làm nền tảng cho phát triển công nghệ chiến lược, công nghiệp hóa chất, hóa dược, vật liệu tiên tiến, năng lượng xanh, kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi số trong Hóa học.

Đối với phần nghiên cứu cơ bản, Tổ chuyên gia sẽ tiếp tục rà soát, chuẩn hóa các hướng nghiên cứu trong 7 lĩnh vực cốt lõi; bảo đảm mỗi hướng nghiên cứu thể hiện rõ nền tảng khoa học, vấn đề nghiên cứu cốt lõi, xu hướng phát triển và khả năng đóng góp cho tri thức mới.

Đối với phần nghiên cứu cơ bản định hướng ứng dụng, các nội dung sẽ được tinh gọn, tập trung vào các bài toán lớn của đất nước, ưu tiên các nhóm định hướng về năng lượng, chuyển hóa carbon và Net Zero; hóa học xanh và môi trường; vật liệu tiên tiến, bán dẫn và điện tử thế hệ mới; y sinh, nông nghiệp, thực phẩm và sức khỏe; tài nguyên chiến lược, đất hiếm, khoáng sản và biển; hóa học số, trí tuệ nhân tạo và khoa học dữ liệu.

Vụ Khoa học Xã hội và Tự nhiên sẽ phối hợp với Tổ chuyên gia, Quỹ Phát triển KH&CN Quốc gia cùng các đơn vị liên quan tổng hợp đầy đủ các ý kiến, tiếp tục hoàn thiện nội dung, thuật ngữ, cấu trúc và căn cứ pháp lý của dự thảo trước khi trình lãnh đạo Bộ xem xét theo quy định. Đồng thời, các nhà khoa học, chuyên gia và cơ quan, đơn vị sẽ tiếp tục gửi góp ý bằng văn bản để hoàn thiện dự thảo trước khi ban hành.

P.T (tổng hợp)