Bảo vệ môi trường gắn với phát triển kinh tế bền vững là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập quốc tế và ứng phó với biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng xanh và sử dụng bền vững tài nguyên đòi hỏi nguồn lực tài chính rất lớn, trong khi nguồn vốn đầu tư cho bảo vệ môi trường ở Việt Nam còn hạn chế, chưa đáp ứng nhu cầu thực tiễn. Mặc dù Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm huy động và thúc đẩy đầu tư cho bảo vệ môi trường, việc triển khai vẫn còn những rào cản về cơ chế, chính sách và khả năng huy động nguồn lực từ khu vực tư nhân. Các nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào chính sách và giải pháp bảo vệ môi trường, trong khi chưa có nhiều nghiên cứu chuyên sâu, có hệ thống về chính sách thúc đẩy đầu tư các nguồn lực tài chính cho thực hiện Chiến lược bảo vệ môi trường quốc gia. Vì vậy, nhóm nghiên cứu tại Trường đại học Tài chính - Quản trị kinh doanh do Nguyễn Trọng Nghĩa dẫn đầu, đã thực hiện đề tài: “Chính sách thúc đẩy đầu tư các nguồn lực tài chính nhằm thực hiện chiến lược bảo vệ môi trường quốc gia của Việt Nam” từ năm 2021-2022.

Đề tài nhằm thực hiện các mục tiêu sau: luận giải cơ sở khoa học về các chính sách thúc đẩy đầu tư các nguồn lực tài chính nhằm thực hiện chiến lược bảo vệ môi trường quốc gia của Việt Nam; đánh giá thực trạng các chính sách thúc đẩy đầu tư các nguồn lực tài chính nhằm thực hiện chiến lược bảo vệ môi trường quốc gia của Việt Nam; và đề xuất các giải pháp cơ bản nhằm hoàn thiện các chính sách thúc đẩy đầu tư các nguồn lực tài chính nhằm thực hiện chiến lược bảo vệ môi trường quốc gia của Việt Nam.

Nghiên cứu đã hệ thống hóa và làm rõ cơ sở lý luận về bảo vệ môi trường, nguồn lực tài chính và chính sách thúc đẩy đầu tư các nguồn lực tài chính nhằm thực hiện Chiến lược bảo vệ môi trường quốc gia. Trên cơ sở đó, đề tài đánh giá thực trạng chính sách theo ba nhóm nguồn lực chủ yếu gồm ngân sách nhà nước, nguồn lực tài chính tư nhân trong nước và nguồn lực tài chính nước ngoài, đồng thời phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng huy động và sử dụng các nguồn lực này.

Kết quả nghiên cứu cho thấy Việt Nam chưa hình thành được một khung chính sách tổng thể, đồng bộ và chuyên biệt về thúc đẩy đầu tư các nguồn lực tài chính cho bảo vệ môi trường. Các chính sách hiện hành còn phân tán, việc huy động nguồn lực ngoài ngân sách còn hạn chế, cơ chế khuyến khích khu vực tư nhân và thu hút nguồn vốn quốc tế chưa thực sự hiệu quả. Bên cạnh đó, Việt Nam còn thiếu hệ thống dữ liệu thống kê đầy đủ về chuyển đổi xanh, tài chính xanh và đầu tư xanh, gây khó khăn cho việc đánh giá nhu cầu và xây dựng chính sách.

Trên cơ sở đánh giá những kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân, nhóm nghiên cứu đề xuất hoàn thiện khung chính sách huy động và sử dụng nguồn lực tài chính cho bảo vệ môi trường, trong đó tăng cường và nâng cao hiệu quả phân bổ ngân sách nhà nước; xây dựng cơ chế ưu đãi, hỗ trợ để khuyến khích doanh nghiệp và khu vực tư nhân đầu tư vào bảo vệ môi trường; thúc đẩy hợp tác công - tư; tăng cường thu hút ODA, vốn vay ưu đãi và các nguồn tài chính quốc tế; đồng thời phát triển tín dụng xanh, trái phiếu xanh và các công cụ tài chính xanh. Một đề xuất nữa là hoàn thiện hệ thống tiêu chí, thông tin và dữ liệu về tài chính, đầu tư và chuyển đổi xanh để phục vụ quản lý, giám sát và hoạch định chính sách.

Nhìn chung, nghiên cứu khẳng định việc huy động đa dạng và sử dụng hiệu quả các nguồn lực tài chính là điều kiện then chốt để thực hiện Chiến lược bảo vệ môi trường quốc gia. Các kết quả nghiên cứu góp phần tạo lập nguồn lực tài chính ổn định và bền vững cho bảo vệ môi trường và chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng xanh ở Việt Nam.

Có thể tìm đọc toàn văn báo cáo kết quả nghiên cứu (mã số 21973/2023) tại Cục Thông tin, Thống kê.

N.P.D (NASTIS)