Nghề lưới chụp du nhập và phát triển ở nƣớc ta khoảng đầu những năm 1990, đến nay, nghề này đã phát triển mạnh cả về số lƣợng tàu, công suất máy, kích thước tàu, trang thiết bị đã bước đầu được đầu tư khá hiện đại và trở thành lực lượng sản suất chủ lực ở vùng biển xa bờ trong cả nước. Góp phần không nhỏ vào sự phát triển chung của ngành, nâng cao thu nhập, ổn định sinh kế của cộng đồng ngư dân và bảo vệ an nình quốc phòng trên các vùng biển.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đã đạt được thì nghề lưới chụp ở nước ta vẫn còn một số vấn đề hạn chế về công nghệ cần giải quyết đó là:

1) Công nghệ khai thác: Để tập trung các đối tượng khai thác trong quá trình hoạt động, đội tàu lưới chụp hiện nay chủ yếu vẫn sử dụng bóng siêu MH, với tổng công suất phát sáng rất lớn từ 200 kW ÷ 500 kW/tàu (từ 200 ÷ 500 bóng, loại bóng 1.000W). Tuy nhiên, bóng siêu MH có nhược điểm tuổi thọ thấp, tiêu tốn nhiều nhiên liệu trong quá trình hoạt động và ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe của lao động và môi trường.

2) Công nghệ sơ chế và báo quản sản phẩm: Công nghệ sơ chế và bảo quản mực nói chung và mực đại dương nói riêng trên tàu lưới chụp khai thác xa bờ khá thô sơ, sản phẩm khai thác lên tàu được rửa, phân loại, đóng vào khay nhựa và đưa vào hầm bảo quản bằng nước đá. Thời gian chuyến biển từ 15 ÷ 20 ngày, với công nghệ và cách thức bảo quản như trên đã gây tổn thất sau thu hoạch trên các tàu lưới chụp là rất lớn (khoảng 20÷30%), điều này không những gây lãng phí nguồn lợi và mà còn ảnh hưởng không nhỏ đến hiệu quả kinh tế.

Trong những năm qua, đã có một số nghiên cứu, ứng dụng các công nghệ khai thác, sơ chế và bảo quản sản phẩm trên tàu lưới chụp nhằm ứng dụng công nghệ khai thác thân thiện với môi trường, từng bước cơ giới hóa các hoạt động khai thác, công nghệ sơ chế, bảo quản nhằm nâng cao chât lượng sản phẩm, tăng hiệu quả kinh tế cho các đội tàu khai thác hải sản,…. Tuy nhiên, các nghiên cứu này còn khá nhỏ lẻ, manh mún mà chưa có được nghiên cứu, ứng dụng một cách đồng bộ, tổng thể về công nghệ khai thác, sơ chế và bảo quản sản phẩm trên tàu.

Xuất phát từ thực tiễn trên, Chủ nhiệm đề tài TS. Nguyễn Phi Toàn cùng nhóm nghiên cứu tại Viện nghiên cứu Hải sản thực hiện đề tài “Hoàn thiện công nghệ khai thác sơ chế và bảo quản mực đại dương trên tàu khai thác xa bờ” với mục tiêu hoàn thiện công nghệ khai thác, sơ chế và bảo quản mực đại dương nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất cho đội tàu làm nghề lưới chụp khai thác xa bờ.

Để đạt được mục tiêu đề ra, Dự án đã tiến hành thu thập các tài liệu trong và ngoài nước liên quan; điều tra, khảo sát hiện trạng tàu làm nghề lưới chụp khai thác mực đại dương; tính toán thiết kế sơ đồ lắp đặt hệ thống đèn LED, hệ thống lạnh thấm bảo quản sản phẩm trên tàu. Nghiên cứu thử nghiệm, so sánh đánh giá, lựa chọn chủng loại bóng đèn, màu sắc ánh sáng, quy trình sơ chế và bảo quản sản phẩm trên tàu ... và tiến hành xây dựng các mô hình ứng dụng vào sản xuất. Kết quả nghiên cứu của Dự án đã đưa ra được các quy trình công nghệ, mô hình sản xuất và sản phẩm đáp ứng đầy đủ theo yêu cầu đề ra, cụ thể:

(1) Hoàn thiện được quy trình công nghệ khai thác, sơ chế và bảo quản mực đại dƣơng trên tàu lưới chụp.

- Đã nghiên cứu, lựa chọn được 2 loại màu sắc ánh sáng đèn LED là loại bóng màu vàng (4.000 K) và bóng màu trắng (5.000 K); công suất phát sáng của bóng đèn và tổng công suất nguồn sáng phù hợp để thay thế bóng đèn cao áp truyền thống cho nghề lưới chụp khai thác mực đại dương.

- Đã tính toán, chế tạo hệ thống khung giá đỡ, sơ đồ bố trí và góc treo đèn (từ 400 đến 500 ) phù hợp cho lắp đặt các dàn đèn LED trên tàu lưới chụp.

- Đã tính toán, thiết kế được hệ thống lạnh thấm phù hợp cho tàu lưới chụp mực đại dương.

- Đã xây dựng và hoàn thiện được quy trình khai thác, sơ chế và bảo quản mực đại dương trên tàu lưới chụp kết hợp với hệ thống ánh sáng đèn LED và hệ thống lạnh thấm bảo quản sản phẩm.

- Kết quả nghiên cứu ứng dụng quy trình công nghệ trình khai thác, sơ chế và bảo quản mực đại dương trên tàu lƣới chụp đã giúp nâng cao năng suất khai thác gấp 1,29 lần; lợi nhuận gấp 2,5 lần; lượng dầu tiêu hao giảm còn khoảng 64,22%. Sản phẩm bảo quản theo quy trình của dự án đều đáp ứng tốt các yêu cầu về chất lượng theo quy định, cụ thể: Tỷ lệ mực đạt loại 1 cao gấp 1,87 lần so với tàu đối chứng; các chỉ tiêu hóa sinh cũng đều cho kết quả tốt hơn so với tàu đối chứng.

2) Đã xây dựng được 02 mô hình ứng dụng công nghệ khai thác, sơ chế và bảo quản mực đại dương trên tàu lưới chụp với kết quả đạt được như sau:

- Lượng tiêu hao nhiên liệu chạy máy phát điện của tàu mô hình chỉ bằng 57,97% so với tàu đối chứng; năng suất khai thác trung bình/mẻ cao hơn khoảng 1,27 lần; chi phí trung bình chuyến biển bằng 66,95%; lợi nhuận chuyến biển cao hơn 1,73 lần; thu nhập bình quân lao động cao hơn 1,67 lần. Chất lượng sản phẩm được nâng lên đáng kể so với phương pháp bảo quản truyền thống.

Có thể tìm đọc toàn văn báo cáo kết quả nghiên cứu (mã số 21046/2022) tại Cục Thông tin, Thống kê.

Đ.T.V (NASTIS)