Hiện nay, Việt Nam là một trong 5 quốc gia có số lượng sự cố tràn dầu nhiều nhất với số lượng từ 10 sự cố trở lên. Trên hệ thống đường thủy nội địa của Việt Nam từ năm 2000 đến 2013 đã xảy ra hơn 20 vụ tràn dầu có quy mô lớn (trên 500 tấn), và một số vụ tràn hóa chất quy mô nhỏ, phần lớn tại các ngã ba sông, hoặc cầu cảng, là nơi có mật độ giao thông đông đúc. Sự cố môi trường do phát thải hóa chất độc hại từ vận tải là các tai biến hoặc rủi ro xảy ra trong quá trình vận tải có hoạt động hóa chất nguy hại gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng và ảnh hưởng tới sức khỏe cộng đồng.

Quá trình chuyên chở các loại hàng nguy hiểm trên đường thủy nội địa luôn tiềm ẩn các rủi ro, sự cố môi trường lớn trong quá trình xếp, dỡ cũng như vận chuyển. Khi xảy ra nhưng thường để lại những thiệt hại rất lớn về kinh tế và môi trường. Việc phát tán chất nguy hiểm, độc hại vào môi trường tự nhiên có thể tạo thành những thảm họa môi trường, gây thiệt hại lớn về người và ảnh hưởng không nhỏ tới sự phát triển của nền kinh tế - xã hội. Bên cạnh đó, mặc dù hiện nay đã có một số văn bản quy phạm pháp luật về bảo vệ môi trường liên quan đến vận chuyển hàng hóa nguy hiểm… nhưng đối với lĩnh vực đường thủy nội địa đến nay vẫn còn hạn chế, đặc biệt là việc kiểm soát rủi ro, ứng phó sự cố môi trường trong hoạt động chuyên chở hàng nguy hiểm trên đường thủy nội địa.

Xuất phát từ thực tiễn trên, Chủ nhiệm đề tài PGS.TS. Đặng Xuân Kiên cùng nhóm nghiên cứu tại Trường Đại học Giao thông vận tải TP. Hồ Chí Minh thực hiện nghiên cứu “Khảo sát đánh giá hiện trạng và xây dựng hướng dẫn kỹ thuật kiểm soát rủi ro ứng phó sự cố môi trường trong hoạt động chuyên chở hàng nguy hiểm trên đường thủy nội địa” với mục tiêu góp phần hoàn thiện hệ thống quản lý, kiểm soát rủi ro, ứng phó sự cố môi trường trong lĩnh vực đường thủy nội địa; nâng cao hiệu quả công tác bảo vệ môi trường, hướng tới phát triển bền vững trong hoạt động khai thác vận tải đường thủy nội địa.

So với các nước trong khu vực, Việt Nam là một thị trường vận tải lớn với sản lượng vận tải hàng hóa xuất nhập khẩu ngày càng tăng, mặc dù ảnh hưởng của đại dịch. Minh chứng cụ thể cho điều này đó là tình hình vận tải hàng hóa trên tuyến ĐTNĐ so với Thái Lan láng giềng một nước có nền kinh tế đứng thứ 2 trong khu vực ASEAN đã có sự thay đổi vượt bậc. Đó là sản lượng hàng hóa vận chuyển bằng ĐTNĐ Việt Nam gấp 05 lần so với Thái Lan mặc dù số lượng tàu, cảng chỉ bằng một nửa. Vấn đề này thể hiện rằng, Việt Nam đã lợi dụng tốt được địa hình và hệ thống sông ngòi dày đặc mặc dù hệ thống cơ sở hạ tầng vẫn còn bị hạn chế. Số liệu minh chứng thể hiện chi tiết theo hình dưới đây.

Hàng nguy hiểm là chất độc hại có thể được vận chuyển bằng đường thủy theo các cách: hoặc ở dạng khối (chất lỏng và chất rắn) hoặc ở dạng đóng gói. Một số loại tàu, sà lan vận chuyển hàng nguy hiểm khác nhau như: vận chuyển hàng rời; vận chuyển hóa chất khối lượng lớn; vận chuyển khí; vận chuyển container…

Sau thời gian nghiên cứu, thì Trường Đại học Giao thông vận tải TP. Hồ Chí Minh và Chủ nhiệm Dự án bảo vệ môi trường Mã số: MT201011 đã tổ chức triển khai thực hiện nhiệm vụ theo đúng các hạng mục công việc và tiến độ được Bộ GTVT phê duyệt tại Quyết định số 2443/QĐ-BGTVT ngày 25/12/2019 và Quyết định số 2473/QĐ-BGTVT ngày 29/12/2020. Đã thực hiện khảo sát, đánh giá công tác kiểm soát rủi ro, ứng phó sự cố môi trường trong hoạt động chuyên chở hàng nguy hiểm trên đường thủy nội địa khu vực phía Nam; đề xuất các giải pháp kiểm soát, phòng ngừa rủi ro, ứng phó sự cố môi trường liên quan đến hoạt động chuyên chở hàng nguy hiểm trên đường thủy nội địa; xây dựng hướng dẫn kỹ thuật kiểm soát rủi ro, ứng phó sự cố môi trường và trang thiết bị liên quan đến hoạt động vận chuyển hàng nguy hiểm bằng đường thủy nội địa; xây dựng báo cáo tổng kết dự án.

- Đã chỉnh sửa, bổ sung, hoàn thiện Báo cáo tổng kết dự án, Dự thảo Hướng dẫn kỹ thuật kiểm soát rủi ro, ứng phó sự cố môi trường và trang thiết bị liên quan đến hoạt động vận chuyển hàng nguy hiểm bằng đường thủy nội địa theo kết luận của Hội đồng nghiệm thu cấp Bộ (họp ngày 23/12/2021).

Có thể tìm đọc toàn văn báo cáo kết quả nghiên cứu (mã số 21048/2022) tại Cục Thông tin, Thống kê.

Đ.T.V (NASTIS)