Việt Nam, với lợi thế bờ biển dài và vùng đặc quyền kinh tế rộng lớn, đang đẩy mạnh phát triển kinh tế biển, trong đó nuôi trồng thủy sản (NTTS) đóng vai trò then chốt. Vùng ven biển cửa Ba Lạt, nơi hệ thống sông Hồng - Thái Bình đổ ra biển, thuộc các tỉnh Nam Định và Thái Bình, là một minh chứng rõ nét. Đây là khu vực có điều kiện tự nhiên thuận lợi, với tổng diện tích mặt nước lợ và biển lên đến 15.200 ha cho NTTS ở mỗi tỉnh, mang lại sản lượng ấn tượng và đóng góp đáng kể vào kinh tế địa phương. Hơn 25% dân số trong vùng sống dựa vào các hoạt động đánh bắt và nuôi trồng, đặc biệt là nuôi ngao quảng canh tại các huyện Giao Thủy (Nam Định) và Tiền Hải (Thái Bình), biến nơi đây thành trung tâm NTTS lớn nhất miền Bắc và Bắc Trung Bộ. Sự phát triển mạnh mẽ của ngành này không chỉ nâng cao đời sống người dân mà còn củng cố vị thế kinh tế của vùng duyên hải Bắc Bộ.

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển kinh tế là những thách thức về môi trường. Các hoạt động đa dạng của con người trong khu vực, từ nông nghiệp, chăn nuôi, làng nghề, đến các nhà máy chế biến và cả khai thác khí đốt, đã và đang gây áp lực đáng kể lên chất lượng nước, đất và trầm tích ven biển. Tình trạng nước thải không được xử lý xả thẳng ra môi trường là nguyên nhân chính dẫn đến ô nhiễm, với nhiều nghiên cứu gần đây đã chỉ ra sự tích tụ các chất ô nhiễm trong nước, trầm tích và thủy sản. Trước thực trạng này, việc bảo vệ môi trường nước NTTS trở nên cấp bách hơn bao giờ hết. Nhận thấy tầm quan trọng đó, TS. Lê Như Đa và các cộng sự tại Viện Hóa học các Hợp chất Thiên nhiên - Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã triển khai đề tài "Nghiên cứu các yếu tố chính ảnh hưởng đến chất lượng nước nuôi trồng thủy sản vùng ven biển cửa Ba Lạt (sông Hồng)". Mục tiêu là khảo sát, đánh giá hiện trạng ô nhiễm, xác định nguyên nhân và từ đó đề xuất các giải pháp giảm thiểu, hướng tới sự phát triển bền vững cho ngành NTTS và bảo vệ hệ sinh thái ven biển.

Sau thời gian triển khai, đề tài nghiên cứu về chất lượng nước nuôi trồng thủy sản (NTTS) vùng ven biển cửa Ba Lạt đã đạt được nhiều kết quả đáng kể. Nhóm nghiên cứu đã tổng hợp chi tiết thông tin về tài nguyên nước, đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội của vùng ven biển Nam Định và Thái Bình. Qua đó, hiện trạng chất lượng nước NTTS đã được đánh giá một cách toàn diện. Đặc biệt, đề tài đã đi sâu vào xác định và đánh giá mức độ ô nhiễm kim loại nặng và vi sinh vật trong các mẫu thủy hải sản nuôi trồng. Ngoài ra, mối liên hệ giữa các yếu tố môi trường với thành phần, mật độ phù du, cũng như nguy cơ bùng nổ tảo (bao gồm tảo độc) đã được phân tích kỹ lưỡng. Đề tài cũng đã chỉ rõ các nguyên nhân tiềm ẩn gây ảnh hưởng đến chất lượng nước NTTS tại khu vực này.

Từ những đánh giá chuyên sâu, đề tài đã đưa ra các cảnh báo quan trọng về nguy cơ phì dưỡng và phát triển tảo có hại, nguy cơ tích tụ kim loại trong thủy sản, và nguy cơ ô nhiễm vi sinh vật trong nước NTTS cũng như trong hải sản. Các kết quả khảo sát cho thấy sự gia tăng đáng kể của amoni, phốtphat, vi sinh vật và một số kim loại trong nước biển tại các vị trí gần cống xả từ đất liền. Điều này nhấn mạnh sự cần thiết của việc giám sát thường xuyên chất lượng nước các nguồn xả thải và tiến hành xử lý nước thải tại khu vực để bảo vệ môi trường biển ven bờ. Đề tài cũng đề xuất các giải pháp hữu ích nhằm bảo vệ chất lượng nước NTTS và phát triển bền vững vùng ven biển Nam Định và Thái Bình, bao gồm: quản lý và quan trắc thường xuyên chất lượng nước và trầm tích, đặc biệt là tại các khu vực NTTS; hoàn thiện quy hoạch và chính sách, như quy hoạch phân vùng sử dụng biển và khu vực NTTS; và tăng cường tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức người dân về tác hại của ô nhiễm và hướng dẫn họ tham gia bảo vệ môi trường, hệ sinh thái.

Có thể tìm đọc toàn văn báo cáo kết quả nghiên cứu (mã số 21089/2022) tại Cục Thông tin, Thống kê.

P.T.T (NASTIS)