Việc bồi dưỡng về sở hữu trí tuệ là một khâu quan trọng của quá trình phát triển nguồn nhân lực sở hữu trí tuệ, nhằm bồi dưỡng kiến thức, nâng cao hiểu biết chuyên môn, nghiệp vụ về sở hữu trí tuệ cho toàn xã hội, trong đó đặc biệt là các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp. Cho tới nay chúng ta mới chỉ triển khai những khoá bồi dưỡng ngắn hạn và một vài khoá đào tạo dài hạn về sở hữu trí tuệ, chưa hình thành chiến lược bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng và tạo lập kinh nghiệm, do đó việc bồi dưỡng về sở hữu trí tuệ còn mang tính tản mạn, không hệ thống, thiếu sự thống nhất về nội dung và thiếu phương pháp giảng dạy bài bản. Chẳng hạn, từ năm 2008, Viện Khoa học sở hữu trí tuệ đã phối hợp cùng Sở Khoa học và Công nghệ TP. Hồ Chí Minh triển khai chương trình bồi dưỡng quản trị viên tài sản trí tuệ tại TP.Hồ Chí Minh theo hình thức trực tiếp, với mục tiêu hỗ trợ các doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu và các chủ thể khác có quan tâm hình thành nguồn nhân lực chuyên về quản trị tài sản trí tuệ. Có thể nói đây là chương trình bồi dưỡng nổi bật, được tổ chức thường xuyên và có nội dung, cấu trúc phong phú nhất từ trước đến nay.

Chương trình này được chia thành 3 cấp độ: chuyên viên, trưởng bộ phận và giám đốc tài sản trí tuệ; mỗi cấp độ gồm có 5 mô-đun (M), tổng thời lượng bồi dường là 150 giờ, trong đó có thể coi chương trình chuyên viên tài sản trí tuệ thuộc cấp độ cơ bản. Ở cấp độ này, chương trình bồi dưỡng có 5 môđun từ M1-M5, gồm các nội dung chính là: (i) tài sản trí tuệ trong kinh doanh & hoạt động R&D; (ii) xác lập và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với các tài sản trí tuệ; (iii) hợp đồng giao kết kinh doanh tài sản trí tuệ; (iv) tổ chức hoạt động quản trị tài sản trí tuệ tại DN/Trường/Viện; (v) khía cạnh tài chính của các tài sản trí tuệ.

Trong bồi dưỡng nhân lực về sở hữu trí tuệ, chương trình, tài liệu và phương pháp bồi dưỡng là những yếu tố đặc biệt quan trọng, có vai trò công cụ truyền tải kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệp cho học viên, giúp giảng viên phát triển khả năng và kỹ năng truyền thụ tri thức về sở hữu trí tuệ cho học viên một cách hiệu quả nhất. Hiện nay, qua thực tiễn công tác bồi dưỡng về quản trị tài sản trí tuệ mà chúng tôi thực hiện từ khoảng hơn 10 năm gần đây, có thể khẳng định rằng nhu cầu cần áp dụng chương trình, tài liệu và phương pháp bồi dưỡng thống nhất về sở hữu trí tuệ là rất cấp bách, nếu không sẽ không đạt được mục tiêu nâng cao một bước nhận thức và tri thức về sở hữu trí tuệ cho toàn xã hội, nhất là các chủ thể có vai trò tạo ra tài sản trí tuệ và nguồn lực công nghệ cho đất nước.

Xuất phát từ thực tiễn trên, Chủ nhiệm đề tài Nguyễn Hữu Cẩn cùng nhòm nghiên cứu tại Viện Khoa học sở hữu trí tuệ thực hiện “Nghiên cứu cơ sở lý luận thực tiễn chuẩn hóa chương trình và tài liệu bồi dưỡng cơ bản về quản trị tài sản trí tuệ tại Việt Nam” với mục tiêu làm rõ các hình thức bồi dưỡng cơ bản về quản trị tài sản trí tuệ đang được áp dụng trên thế giới và Việt Nam; và đưa chương trình và tài liệu bồi dưỡng về quản trị tài sản trí tuệ ở trình độ cơ bản lên nền tảng trực tuyến.

 

Trên cơ sở lý thuyết về khái niệm quản trị tài sản trí tuệ, thực tiễn chương trình bồi dưỡng cơ bản về quản trị tài sản trí tuệ của các cơ quan/tổ chức quốc tế, thực tiễn chương trình tương đương ở Việt Nam và kết quả phân tích nhu cầu/phản hồi của người học về các chương trình bồi dưỡng cơ bản về quản trị tài sản trí tuệ ở Việt Nam bằng phương pháp định tính, định lượng nhằm kiểm chứng, khẳng định mức độ phù hợp về cấu trúc, nội dung, thời lượng, tài liệu và hình thức bồi dưỡng, chúng tôi đề xuất cấu trúc, nội dung cốt lõi của chương trình bồi dưỡng cơ bản về quản trị tài sản trí tuệ ở Việt Nam trong thời gian tới gồm các chủ đề như sau: (i) giới thiệu chung về tài sản trí tuệ và quản trị tài sản trí tuệ, trong đó có thể đề cập tới khái niệm, các dạng tài sản trí tuệ, các quyền và điều kiện phát sinh các quyền sở hữu trí tuệ tương ứng, vai trò của tài sản trí tuệ trong hoạt động nghiên cứu, triển khai và kinh doanh; (ii) tạo dựng tài sản trí tuệ, trong đó đề cập tới kỹ năng phát hiện và nhận dạng tài sản trí tuệ, xây dựng bản đồ tài sản trí tuệ, phân tích bối cảnh liên quan tới tài sản trí tuệ; (iii) xác lập quyền đối với tài sản trí tuệ, trong đó đề cập tới các căn cứ phát sinh quyền sở hữu trí tuệ, nội dung và giới hạn các quyền sở hữu trí tuệ, trình tự và thủ tục đăng ký xác lập quyền sở hữu trí tuệ; (iv) bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, trong đó đề cập tới việc theo dõi, phát hiện hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, các biện pháp chống xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, giải quyết tranh chấp về sở hữu trí tuệ; (v) thương mại hóa tài sản trí tuệ, trong đó đề cập tới các hình thức khai thác, sử dụng tài sản trí tuệ và công cụ liên quan; chuyển giao, chuyển nhượng quyền sở hữu trí tuệ, quản lý giá trị tài sản trí tuệ; (vi) chiến lược quản trị tài sản trí tuệ, trong đó đề cập tới mục tiêu, nội dung, thực hiện và kiểm soát chiến lược quản trị tài sản trí tuệ. Về thời lượng, thời gian trung bình của chương trình bồi dưỡng nói trên được đề xuất là 3 ngày (mỗi ngày 2 buổi, mỗi buổi 4h) cho phù hợp với người học.

Hình thức bồi dưỡng chủ yếu là trực tiếp, có thể trực tuyến tùy thuộc điều kiện cụ thể. Các tài liệu bồi dưỡng dưới dạng slides bài trình bày, có nội dung phù hợp với từng chủ đề, được thiết kế một cách linh hoạt, phù hợp với chuyên môn, vị trí công tác khác nhau của người học. Những nội dung được chuẩn hóa gồm có: bổ sung chủ đề “Tạo dựng (sáng tạo) tài sản trí tuệ” và cấu trúc thành một chủ đề riêng biệt tương ứng với ý nghĩa quan trọng của nó, trong đó gồm có nội dung: nhận dạng tài sản trí tuệ; theo dõi, kiểm kê, lập bản đồ tài sản trí tuệ; bộc lộ/giữ bảo mật thông tin SHCN; đánh giá tài sản trí tuệ (khả năng bảo hộ, tiềm năng thương mại…); bổ sung chủ đề “Khai thác thông tin SHCN” trong các chương trình bồi dưỡng cơ bản về quản trị tài sản trí tuệ vì hầu hết các chương trình bồi dưỡng cơ bản về quản trị tài sản trí tuệ hiện nay ở Việt Nam đều chưa đề cập tới chủ đề quan trọng này. Trong chủ đề “Tạo dựng tài sản trí tuệ”, “Xác lập quyền đối với tài sản trí tuệ”, “Thương mại hóa tài sản trí tuệ” và “Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ”, bổ sung những nội dung bồi dưỡng cần thiết liên quan tới những kỹ năng cơ bản như kỹ năng đánh giá khả năng được bảo hộ của tài sản trí tuệ ở khâu tạo dựng (sáng tạo) hoặc xác lập quyền sở hữu trí tuệ, kỹ năng đánh giá khả năng khai thác tài sản trí tuệ mà không xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ của người khác ở khâu thương mại hóa tài sản trí tuệ, kỹ năng đánh giá yếu tố và hành vi xâm phạm quyền ở khâu bảo vệ quyền đối với tài sản trí tuệ.

Chương trình bồi dưỡng cơ bản về quản trị tài sản trí tuệ sau khi được chuẩn hóa, phê duyệt sẽ được áp dụng, triển khai trong thực tiễn nhằm tiếp tục thực hiện Chiến lược sở hữu trí tuệ đến năn 2030, Kế hoạch số 508/QĐ-BKHCN ngày 03/3/2020 thực hiện Chiến lược này, cụ thể là tăng cường đào tạo quản trị viên tài sản trí tuệ cho các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp ở Việt Nam đến năm 2025.

Có thể tìm đọc toàn văn báo cáo kết quả nghiên cứu (mã số 21605/2022) tại Cục Thông tin, Thống kê.

Đ.T.V (NASTIS)