Công tác xây dựng và áp dụng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật (TCVN, QCVN) trong ngành nông nghiệp đã được đẩy mạnh, góp phần phục vụ quản lý chất lượng vật tư nông nghiệp, an toàn thực phẩm và thúc đẩy xuất khẩu nông sản. Tuy nhiên, thực tế vẫn còn nhiều bất cập như thiếu kế hoạch tổng thể, nguồn lực và nhân lực chưa đáp ứng yêu cầu, mức độ áp dụng TCVN, QCVN trong sản xuất và quản lý còn hạn chế, trong khi hoạt động xã hội hóa xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn chưa được phát huy. Bên cạnh đó, xu hướng tiêu chuẩn hóa trên thế giới đang chuyển từ kiểm soát từng sản phẩm sang kiểm soát theo quá trình và theo chuỗi, đòi hỏi phải rà soát, quy hoạch và hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn phù hợp với thực tiễn.

Do đó, việc đánh giá thực trạng áp dụng TCVN, QCVN đối với các sản phẩm trồng trọt chủ yếu là cần thiết nhằm xác định các tiêu chuẩn, quy chuẩn đang được áp dụng hiệu quả, những tiêu chuẩn, quy chuẩn ít hoặc không được áp dụng để xem xét sửa đổi, thay thế hoặc bãi bỏ, đồng thời xác định nhu cầu bổ sung các tiêu chuẩn, quy chuẩn mới. Vì thế, năm 2022, nhóm nghiên cứu của ThS. Đặng Đức Chiến tại Viện Chính sách và Chiến lược phát triển nông nghiệp nông thôn đã thực hiện đề tài: “Nghiên cứu đánh giá việc áp dụng tiêu chuẩn quốc gia quy chuẩn kỹ thuật quốc gia phục vụ công tác đánh giá sự phù hợp và quản lý chất lượng một số sản phẩm trồng trọt chính”.

Đề tài nhằm thực hiện mục tiêu: đánh giá thực trạng xây dựng, áp dụng các TCVN, QCVN lĩnh vực trồng trọt trong đánh giá sản phẩm phù hợp và quản lý chất lượng một số sản phẩm trồng trọt chính; và đề xuất phương hướng hoàn thiện hệ thống TCVN, QCVN lĩnh vực trồng trọt trong thời gian tới.

Nghiên cứu đã đánh giá thực trạng xây dựng và áp dụng 77 TCVN và 24 QCVN trong lĩnh vực trồng trọt, bao gồm các tiêu chuẩn, quy chuẩn về giống, sản phẩm trồng trọt, phương pháp thử, quy phạm thực hành và khảo nghiệm DUS, VCU. Kết quả cho thấy toàn bộ các TCVN, QCVN được khảo sát đều đã được áp dụng bởi cơ quan quản lý, tổ chức và doanh nghiệp, tuy nhiên mức độ áp dụng giữa các tiêu chuẩn, quy chuẩn còn khác nhau và nhìn chung tỷ lệ chưa áp dụng vẫn khá cao.

Nghiên cứu đã xác định các khó khăn, bất cập trong cả quá trình xây dựng và áp dụng TCVN, QCVN, như tiến độ phê duyệt và bố trí kinh phí còn chậm; nguồn kinh phí chủ yếu từ ngân sách nhà nước, mức độ xã hội hóa thấp; một số tiêu chuẩn, quy chuẩn chưa xuất phát từ nhu cầu thị trường và thực tiễn sản xuất; khả năng tiếp cận thông tin còn hạn chế; thiếu một số tiêu chuẩn, quy chuẩn cần thiết; nội dung chưa theo kịp thực tế và công tác rà soát, sửa đổi còn chậm.

Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất định hướng hoàn thiện hệ thống TCVN, QCVN theo hướng ưu tiên nhu cầu thị trường, tăng cường xã hội hóa và sự tham gia của các bên liên quan, đẩy mạnh xây dựng tiêu chuẩn cơ sở, gắn nghiên cứu khoa học với xây dựng tiêu chuẩn, hài hòa với tiêu chuẩn quốc tế và thực hiện xây dựng, rà soát, đánh giá hiệu quả áp dụng một cách đồng bộ.

Đồng thời, nghiên cứu đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả xây dựng và áp dụng TCVN, QCVN, tập trung vào lựa chọn đối tượng ưu tiên, hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn theo từng nhóm sản phẩm, bố trí kinh phí phù hợp, nâng cao khả năng tiếp cận và phổ biến tiêu chuẩn, tăng cường tư vấn, thanh tra, kiểm tra và thúc đẩy xây dựng tiêu chuẩn cơ sở.

Đặc biệt, báo cáo đã xây dựng 04 nhóm danh mục TCVN, QCVN làm cơ sở cho công tác quản lý trong thời gian tới, gồm: (1) các TCVN, QCVN hiện có cần tiếp tục áp dụng; (2) các TCVN, QCVN cần xây dựng mới; (3) các TCVN, QCVN có hiệu quả áp dụng thấp cần sửa đổi, bổ sung; và (4) các TCVN, QCVN cần hủy bỏ.

Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc rà soát, hoàn thiện hệ thống TCVN, QCVN trong lĩnh vực trồng trọt. Kết quả nghiên cứu giúp cơ quan quản lý xác định rõ các tiêu chuẩn, quy chuẩn cần tiếp tục áp dụng, sửa đổi, bổ sung, xây dựng mới hoặc hủy bỏ, phù hợp với yêu cầu thực tiễn và nhu cầu thị trường. Qua đó, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý chất lượng, đánh giá sự phù hợp và năng lực cạnh tranh của sản phẩm trồng trọt.

Có thể tìm đọc toàn văn báo cáo kết quả nghiên cứu (mã số 22487/2022) tại Cục Thông tin, Thống kê.

N.P.D (NASTIS)