Tiêu chuẩn hóa có vai trò quan trọng trong nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, bảo đảm an toàn thực phẩm, thúc đẩy thương mại và hội nhập quốc tế. Mặc dù hệ thống TCVN, QCVN của Việt Nam và ngành nông nghiệp đã được phát triển đáng kể, công tác tiêu chuẩn hóa vẫn còn hạn chế như thiếu định hướng tổng thể, nguồn lực và nhân lực chưa đáp ứng yêu cầu, mức độ xã hội hóa thấp và tiêu chuẩn, quy chuẩn chưa theo kịp thực tiễn sản xuất.

Ngành thủy sản có vai trò quan trọng đối với xuất khẩu, tạo việc làm và phát triển kinh tế, song đang phải đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, SPS (tiêu chuẩn vệ sinh ATTP, kiểm nghiệm, kiểm dịch động thực vật), TBT (mẫu mã, độ đồng nhất, bao bì đóng gói, ký mã hiệu, ngôn ngữ, v.v.) và các rào cản kỹ thuật từ thị trường quốc tế. Trong khi đó, việc áp dụng TCVN, QCVN trong chuỗi giá trị thủy sản vẫn còn hạn chế, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu quản lý và thực tiễn sản xuất. Do đó, cần đánh giá thực trạng áp dụng TCVN, QCVN để xác định các tiêu chuẩn, quy chuẩn còn phù hợp, cần sửa đổi, bổ sung hoặc xây dựng mới, làm cơ sở hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn và nâng cao chất lượng, khả năng cạnh tranh của thủy sản Việt Nam. Từ thực tiễn trên, năm 2022, nhóm nghiên cứu của TS. Phạm Duy Khánh tại Viện Chính sách và Chiến lược phát triển nông nghiệp nông thôn đã thực hiện đề tài: “Nghiên cứu đánh giá việc áp dụng tiêu chuẩn quy chuẩn kỹ thuật quốc gia phục vụ công tác đánh giá sự phù hợp và quản lý chất lượng lĩnh vực thủy sản”.

Đề tài nhằm mục tiêu đánh giá thực trạng xây dựng, áp dụng các TCVN, QCVN trong công tác đánh giá sản phẩm phù hợp và quản lý chất lượng trong lĩnh vực thủy sản; và đề xuất phương hướng hoàn thiện hệ thống TCVN, QCVN trong lĩnh vực thủy sản thời gian tới.

Nghiên cứu đã đánh giá thực trạng xây dựng và áp dụng TCVN, QCVN trong lĩnh vực thủy sản, với 177 TCVN và 42 QCVN thuộc các nhóm về giống, thức ăn, thú y, hậu cần, sản phẩm, an toàn thực phẩm, môi trường và phương pháp thử. Công tác rà soát cũng được triển khai, trong đó 14 TCVN đã được hủy bỏ, 8 QCVN được đưa vào kế hoạch hủy bỏ và hơn 20 TCVN đang được xây dựng để phù hợp với Luật Thủy sản.

Kết quả cho thấy TCVN, QCVN nhìn chung đáp ứng khá tốt yêu cầu quản lý nhà nước và đánh giá sự phù hợp, phần lớn các tiêu chuẩn, quy chuẩn hiện hành được cơ quan quản lý, tổ chức chứng nhận và doanh nghiệp đánh giá là phù hợp. Tuy nhiên, quá trình áp dụng vẫn gặp một số khó khăn như hệ thống tiêu chuẩn chưa hoàn thiện, một số quy định chưa phù hợp với pháp luật và thực tiễn sản xuất, thủ tục đánh giá sự phù hợp còn bất cập, cơ sở hạ tầng và thiết bị của doanh nghiệp còn hạn chế, đặc biệt đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất các giải pháp tăng cường tuyên truyền, phổ biến và hướng dẫn áp dụng; hoàn thiện quy trình đánh giá sự phù hợp; thúc đẩy sản xuất theo chuỗi giá trị; hỗ trợ đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị và công nghệ thử nghiệm; xây dựng chính sách khuyến khích doanh nghiệp áp dụng tiêu chuẩn, quy chuẩn. Đồng thời, nghiên cứu đã đề xuất danh mục TCVN, QCVN cần tiếp tục áp dụng, cần sửa đổi, bổ sung và cần xây dựng mới, làm cơ sở hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn phục vụ quản lý chất lượng và đánh giá sự phù hợp trong lĩnh vực thủy sản.

Có thể tìm đọc toàn văn báo cáo kết quả nghiên cứu (mã số 22488/2023) tại Cục Thông tin, Thống kê.

N.P.D (NASTIS)