Công nghệ thông tin và công nghệ số là nền tảng, động lực chủ chốt của Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và giữ vai trò cốt lõi trong chuyển đổi các hoạt động quản lý nhà nước, kinh tế - xã hội sang các mô hình, phương thức phát triển mang tính đột phá. Dựa trên các công nghệ số tiên tiến như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, chuỗi khối, điện toán đám mây, Internet vạn vật… chuyển đổi số đang mở ra không gian phát triển mới cho chính phủ số, kinh tế số và xã hội số ở mọi quốc gia.

 

Quản lý chất lượng được coi là công cụ quan trọng nhằm thúc đẩy thương mại hóa toàn cầu, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và nền kinh tế. Tại Việt Nam, công tác quản lý chất lượng trong một số lĩnh vực thông tin và truyền thông như viễn thông, bưu chính, phát thanh - truyền hình đã hình thành hệ thống pháp luật, tiêu chuẩn, quy chuẩn và bộ máy tổ chức tương đối đầy đủ, đáp ứng yêu cầu quản lý và hội nhập quốc tế. Tuy nhiên, trong lĩnh vực công nghiệp công nghệ số và an toàn thông tin, hoạt động quản lý chất lượng còn chưa rõ nét; hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật còn thiếu, năng lực tổ chức thực hiện còn hạn chế, trong khi đặc thù công nghệ thay đổi nhanh, vòng đời sản phẩm ngắn và dịch vụ mang tính xuyên biên giới.

Trong bối cảnh công nghiệp công nghệ số đang trở thành ngành kinh tế sáng tạo, giữ vai trò trung tâm của mô hình tăng trưởng nhanh và bền vững, yêu cầu đặt ra là phải hoàn thiện thể chế, tăng cường quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa và dịch vụ công nghệ số nhằm đáp ứng mục tiêu chuyển đổi số, phát triển kinh tế số và xã hội số theo các chủ trương, định hướng của Đảng và Nhà nước. Từ thực tế trên, năm 2022, nhóm nghiên cứu của ThS. Nguyễn Quang Tỏa tại Vụ Khoa học và Công nghệ thuộc Bộ Thông tin và Truyền thông (nay là Bộ Khoa học và Công nghệ) đã thực hiện đề tài: “Nghiên cứu đề xuất định hướng quản lý chất lượng lĩnh vực công nghiệp công nghệ số tại Việt Nam”  nhằm phục vụ công tác quản lý chất lượng lĩnh vực công nghiệp công nghệ số tại Việt Nam trong thời gian tới.

Trên cơ sở phân tích thực trạng công tác quản lý chất lượng trong lĩnh vực thông tin và truyền thông, đặc biệt là công nghiệp công nghệ số, các tác giả nhận thấy trong các lĩnh vực viễn thông, bưu chính, phát thanh và truyền hình, hệ thống pháp luật, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và bộ máy quản lý chất lượng đã được hình thành tương đối đầy đủ, có khả năng đáp ứng yêu cầu quản lý và hội nhập quốc tế. Tuy nhiên, đối với công nghiệp công nghệ số và an toàn thông tin, hoạt động quản lý chất lượng còn chưa rõ nét; hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật còn thiếu; năng lực tổ chức thực hiện còn hạn chế, trong khi đặc thù công nghệ thay đổi nhanh, vòng đời sản phẩm ngắn và dịch vụ mang tính xuyên biên giới. Trong bối cảnh công nghiệp công nghệ số đang trở thành ngành kinh tế sáng tạo và là trụ cột của mô hình tăng trưởng nhanh, bền vững, việc hoàn thiện chính sách và tăng cường quản lý chất lượng sản phẩm, dịch vụ công nghệ số là yêu cầu cấp thiết nhằm phục vụ mục tiêu chuyển đổi số, phát triển kinh tế số và xã hội số của Việt Nam.

Từ đó, nhóm nghiên cứu đề xuất một số định hướng công tác quản lý chất lượng lĩnh vực công nghiệp công nghệ số tại Việt Nam như sau:

- Đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện hành lang pháp lý: xây dựng, ban hành Luật công nghiệp công nghệ số, tăng cường hoạt động xây dựng, ban hành các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật đối với sản phẩm công nghệ, dịch vụ số, đẩy mạnh công tác đánh giá sự phù hợp, tăng cường năng lực đo kiểm, thử nghiệm đối với sản phẩm công nghệ, dịch vụ số;

- Đẩy mạnh xã hội hóa hoạt động công nhận, chứng nhận và nâng cao năng lực tiêu chuẩn hóa ở khối tư nhân;

- Thúc đẩy triển khai các thỏa thuận thừa nhận lẫn nhau (MRA) về đánh giá sự phù hợp;

- Xem xét thừa nhận các tổ chức chứng nhận nước ngoài và hỗ trợ để có phòng thử nghiệm, tổ chức chứng nhận của Việt Nam được nước ngoài thừa nhận;

- Tăng cường quản lý chất lượng sản phẩm công nghệ, dịch vụ số của bản thân doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, các tác giả cũng đã đề xuất mô hình, phương thức và các yêu cầu bảo đảm quản lý chất lượng lĩnh vực công nghiệp công nghệ số tại Việt Nam: Hoàn thiện cơ cấu tổ chức cơ quan quản lý chất lượng đối với sản phẩm, dịch vụ thuộc lĩnh vực công nghiệp công nghệ thông tin, công nghiệp công nghệ số, đề xuất mô hình, phương thức quản lý chất lượng lĩnh vực công nghiệp công nghệ số.

Kết quả nghiên cứu không chỉ góp phần cung cấp luận cứ cho việc hoàn thiện hành lang pháp lý phù hợp với đặc thù công nghệ số, mà còn hỗ trợ nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về chất lượng sản phẩm, dịch vụ công nghệ số trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia. Qua đó, góp phần thúc đẩy phát triển bền vững công nghiệp công nghệ số, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và nền kinh tế Việt Nam.

Có thể tìm đọc toàn văn báo cáo kết quả nghiên cứu (mã số 21673/2022) tại Cục Thông tin, Thống kê.

N.P.D (NASTIS)