Với chiều dài bờ biển trên 744 km, địa hình thấp, nhiều cửa sông lớn và hệ sinh thái rừng ngập mặn phong phú, Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) có vai trò đặc biệt quan trọng trong phòng chống thiên tai, bảo vệ đất liền, ổn định sinh kế và phát triển kinh tế – xã hội bền vững. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, nhiều khu vực ven biển ĐBSCL bị xói lở với tốc độ lớn, có nơi lên tới hàng chục mét mỗi năm, làm suy giảm nghiêm trọng diện tích và chất lượng rừng ngập mặn.

Nguyên nhân của tình trạng trên được xác định là do tác động tổng hợp của nhiều yếu tố, bao gồm: biến đổi khí hậu và nước biển dâng, thay đổi chế độ thủy động lực, sụt lún nền đất, giảm nguồn bùn cát từ thượng nguồn sông Mekong, cũng như tác động của các hoạt động phát triển kinh tế – xã hội và hệ thống công trình ven biển. Mặc dù thời gian qua đã có nhiều giải pháp công trình và phi công trình được triển khai nhằm chống xói lở và bảo vệ rừng ngập mặn, song hiệu quả đạt được còn hạn chế, chi phí đầu tư lớn, một số giải pháp chưa thân thiện với môi trường và chưa phù hợp với điều kiện tự nhiên đặc thù của vùng.

Xuất phát từ thực tiễn đó, trong thời gian từ năm 2019 đến năm 2022, nhóm nghiên cứu của ThS. Đỗ Đắc Hải tại Viện khoa học thủy lợi miền nam đã thực hiện đề tài: “Nghiên cứu giải pháp công nghệ chống xói lở để bảo vệ rừng ngập mặn vùng ven biển đồng bằng sông Cửu Long”.

Đề tài nhằm thực hiện mục tiêu xác định nguyên nhân gây xói lở mất bãi làm suy giảm rừng ngập mặn vùng ven biển ĐBSCL; và đề xuất giải pháp, công nghệ thân thiện với môi trường và chi phí thấp chống xói lở, phát triển vùng bãi để bảo vệ rừng ngập mặn ven biển ĐBSCL.

Trên cơ sở phân tích hiện trạng, tính toán mô hình thủy động lực và đánh giá các tác động của sóng, dòng chảy, gió mùa, nước biển dâng và sụt lún, nhóm nghiên cứu đã làm rõ các nguyên nhân chủ yếu gây xói lở bờ biển và suy giảm rừng ngập mặn vùng ven biển ĐBSCL. Kết quả nghiên cứu cho thấy, tình trạng xói lở là do yếu tố tự nhiên và con người, trong đó vai trò của sóng, dòng chảy ven bờ và biến đổi khí hậu ngày càng trở nên rõ nét.

Bên cạnh đó, nhóm nghiên cứu đã xây dựng hệ thống tiêu chí kỹ thuật, kinh tế, xã hội và môi trường làm cơ sở lựa chọn các giải pháp công nghệ chống xói lở, bảo vệ và phục hồi rừng ngập mặn. Trên cơ sở đó, nhiều nhóm giải pháp đã được đề xuất, bao gồm cả giải pháp công trình và phi công trình, theo hướng thân thiện với môi trường, tận dụng vật liệu tại chỗ hoặc vật liệu tái chế, giảm chi phí đầu tư và hạn chế tác động tiêu cực đến hệ sinh thái ven biển. Đặc biệt, kết quả thiết kế, thi công và đánh giá mô hình thử nghiệm đê giảm sóng sử dụng cọc bê tông ly tâm kết hợp với lốp xe ô tô cũ đã giảm sóng rõ rệt, góp phần hạn chế xói lở bãi và tạo điều kiện thuận lợi cho phục hồi rừng ngập mặn, với chi phí thấp hơn đáng kể so với các giải pháp truyền thống.

Về mặt khoa học, kết quả nghiên cứu đã bổ sung và làm rõ cơ sở lý luận liên quan đến công trình giảm sóng, gây bồi và bảo vệ rừng ngập mặn trong điều kiện đặc thù của vùng cửa sông, ven biển ĐBSCL. Về mặt thực tiễn, các giải pháp được đề xuất có khả năng áp dụng rộng rãi cho khu vực ven biển ĐBSCL và các vùng ven biển khác có điều kiện tương tự, góp phần tiết kiệm ngân sách nhà nước, bảo vệ hệ sinh thái rừng ngập mặn và thúc đẩy phát triển bền vững vùng ven biển.

Có thể tìm đọc toàn văn báo cáo kết quả nghiên cứu (mã số 21693/2023) tại Cục Thông tin, Thống kê.

N.P.D (NASTIS)