Theo thống kê của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, các tỉnh vùng trung du và miền núi phía bắc hiện có 1.750 hồ chứa vừa và nhỏ, hơn 40 nghìn đập dâng, hàng trăm công trình thủy điện, thủy lợi, hàng chục nghìn công trình tiểu thuỷ nông với tổng diện tích thực tưới 206.037 ha và cấp nước sinh hoạt cho người dân nông thôn... . Các công trình này được xây dựng ở các thời kỳ khác nhau, được thiết kế và thi công với các công nghệ khác nhau. Các thành phần tham gia quá trình xây dựng các công trình này có từ dân sự đến quân sự, từ cơ quan nhà nước đến các tổ chức phi chính phủ cho đến người dân trong vùng.

Từ những thực tế an toàn hồ đập ở Việt Nam nói chung và ở các tỉnh phía Bắc nói riêng, một số giải pháp cần xử lý cấp bách hiện nay là: (1) Đánh giá tất cả các hồ đập ngay trước mùa mưa bão để làm cơ sở xác định việc sửa chữa, nâng cấp; (2) Tăng cường công tác quản lý vận hành các hồ chứa, đảm bảo an toàn vận hành mùa mưa lũ; (3) Phát triển cảnh báo sớm mưa lũ, lũ quét cho các tỉnh miền núi phía Bắc. Tuy nhiên, nguồn vật liệu đất sử dụng cho việc sửa chữa và nâng cấp các công trình thủy lợi là rất hiếm do giải phòng mặt bằng khó khăn, phải đền bù diện tích rừng hoặt đất canh tác nông nghiệp.

Thực tế trong khu vực lòng hồ còn lượng đất rất lớn có thể khai thác và sử dụng gồm: Đất tự nhiên ngập nước, đất tự nhiên bán ngập nước và đất bồi lắng lòng hồ. Để đánh giá sơ bộ trữ lượng, đặc điểm cơ lý của các loại đất và đề xuất các giải pháp sử dụng, đề tài đã được thực hiện trên địa bàn 4 tỉnh miền Bắc (Bắc Giang, Lạng Sơn, Hòa Bình và Tuyên Quang) nhằm nghiên cứu giải pháp kỹ thuật sử dụng đất lòng hồ để phục vụ xây mới, nâng cấp, sửa chữa đập.

Xuất phát từ thực tiễn trên, Chủ nhiệm đề tài TS. Đinh Thế Mạnh cùng nhóm nghiên cứu tại Hội Thủy Lợi Việt Nam thực hiện “Nghiên cứu giải pháp sử dụng đất ngập nước trong phạm vi lòng hồ phục vụ việc nâng cấp sửa chữa các đập vật liệu địa phương khu vực miền Bắc chịu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu” với mục tiêu:

- Đánh giá thực trạng về trữ lượng và các chỉ tiêu cơ lý đất ngập nước trong phạm vi lòng hồ ở một số tỉnh thuộc khu vực miền Bắc, Việt Nam;

- Đánh giá nhu cầu và tiềm năng sử dụng đất ngập nước trong các lòng hồ phục vụ việc nâng cấp và sửa chữa các đập vật liệu địa phương ở một số tỉnh khu vực miền Bắc, Việt Nam chịu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu;

- Đề xuất giải pháp khai thác và sử dụng đất ngập nước trong phạm vi lòng hồ nhằm giải quyết khó khăn nguồn vật liệu phục vụ việc nâng cấp và sửa chữa các đập vật liệu địa phương ở một số tỉnh khu vực miền Bắc, Việt Nam.

Sơ đồ cách tiếp cận, nghiên cứu

Sau thời gian nghiên cứu, đề tài đã thu được những kết quả như sau:

Đề tài nghiên cứu giải pháp kỹ thuật sử dụng đất lòng hồ (đất tự nhiên ngập nước, đất tự nhiên bán ngập nước, đất bồi lắng) để phục vụ xây mới, nâng cấp, sửa chữa đập đã được thực hiện đã đánh giá được thực trạng trữ lượng của một số loại đất điển hình trong vùng lòng hồ của các tỉnh Bắc Giang, Tuyên Quang, Lạng Sơn và Hòa Bình thuộc Miền Bắc, Việt Nam.

Qua phân tích các tài liệu thu thập được, nhóm nghiên cứu đã tổng hợp được nhu cầu sử dụng đất phục vụ sửa chữa, nâng cấp các đập vật liệu để phương (VLĐP) và các công trình hạ tầng giao thông nông thôn hoặc đê sông của các địa phương.

Qua thí nghiệm các chỉ tiêu cơ lý của các loại đất vùng lòng hồ, Ban chủ nhiệm đề tài đã đánh giá được các đặc trưng cơ bản và tổng hợp các chỉ tiêu cơ lý của đất; từ đó đối chiếu với yêu cầu sử dụng của các loại đất đối với các đập VLĐP làm cơ sở đề xuất các giải pháp xử lý cải thiện các chỉ tiêu cơ lý của đất để có thể sử dụng cho việc xây dựng, sửa chữa và nâng cấp các đập VLĐP.

Thông qua các nội dung nghiên cứu, Ban chủ nhiệm đề tài đã đề xuất các giải pháp khai thác, sử dụng các loại đất vùng lòng hồ vào công tác xây dựng, sửa chữa và nâng cấp các đập VLĐP; đồng thời góp phần cung cấp bộ tài liệu hướng dẫn công tác khảo sát, thiết kế và thi công xây dựng, sửa chữa và nâng cấp các đập VLĐP có sử dụng đất vùng lòng hồ.

Có thể tìm đọc toàn văn báo cáo kết quả nghiên cứu (mã số 22320/2023) tại Cục Thông tin, Thống kê.

Đ.T.V (NASTIS)