Trong những năm vừa qua, công tác quản lý chất thải rắn sinh hoạt đã đạt được những thành tựu nhất định, góp phần cải thiện đáng kể chất lượng môi trường sống ở đô thị và nông thôn. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của kinh tế - xã hội, quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh chóng, công nghiệp hóa diễn ra ở khắp các địa phương trên cả nước. Cùng với quá trình phát triển trên, lượng chất thải từ quá trình sản xuất, dịch vụ thương mại và sinh hoạt ngày càng gia tăng cả về khối lượng, thành phần cũng như đặc diểm, tính chất. Việc quản lý chất thải rắn nói chung và chất thải rắn sinh hoạt nói riêng đang là thách thức to lớn không chỉ của các cấp quản lý nhà nước mà còn là vấn đề của toàn xã hội. Nhà nước đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách để quản lý việc thu gom, xử lý chất thải rắn sinh hoạt; để huy động các nguồn của xã hội tham gia thực hiện nhiệm vụ này; thông qua đó chất lượng môi trường đô thị đã được cải thiện từng bước. Mặc dù vậy, một số cơ chế, chính sách của Nhà nước còn chưa thực sự có tính khả thi, khó triển khai ứng dụng trong thực tế; trong đó có chính sách huy động các nguồn lực xã hội tham gia thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt.

Liên quan đến cơ chế quản lý chi phí của hoạt động đầu tư, thu gom và xử lý chất thải rắn sinh hoạt, trong thời gian vừa qua, Bộ Xây dựng cũng đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách quy định cơ chế quản lý chi phí, hướng dẫn áp dụng một số chỉ tiêu kinh tế-kỹ thuật như công bố hướng dẫn áp dụng suất vốn đầu tư, mức chi phí xử lý, định mức dự toán thu gom và vận chuyển chất thải rắn sinh hoạt... Tuy nhiên, ở công đoạn xử lý chất thải rắn sinh hoạt, nhất là xử lý chất thải rắn 2 theo các công nghệ không chôn lấp hiện còn thiếu một số chỉ tiêu kinh tế-kỹ thuật cần thiết phục vụ việc xác định và quản lý chi phí (suất vốn đầu tư, mức chi phí xử lý chưa đầy đủ cho các công nghệ và quy mô xử lý; chưa có định mức hao phí xử lý chất thải rắn sinh hoạt theo các công nghệ xử lý...). Do còn thiếu một số công cụ nêu trên nên việc xác định chi phí, giá dịch vụ xử lý chất thải rắn, ký kết hợp đồng với đơn vị thực hiện dịch vụ đang gặp nhiều khó khăn, vướng mắc.

Xuất phát từ thực tiễn trên, Chủ nhiệm đề tài TS. Lê Văn Cư cùng nhóm nghiên cứu tại Viện Kinh tế xây dựng thực hiện “Nghiên cứu hoàn thiện chính sách định mức kinh tế chi phí cho bảo vệ môi trường và giá dịch vụ trong xử lý chất thải rắn sinh hoạt” với mục tiêu đề xuất các công cụ (định mức dự toán các hao phí xử lý chất thải rắn) phù hợp với các công nghệ xử lý chất thải rắn sinh hoạt đang được sử dụng hiện nay phục vụ công tác quản lý dịch vụ xử lý chất thải rắn đô thị.

Sơ đồ công nghệ chế biến phân vi sinh

Sau thời gian nghiên cứu, đề tài đã thu được những kết quả như sau:

• Xử lý chất thải rắn sinh hoạt đô thị đang đặt ra những yêu cầu cấp bách đối với cơ quan quản lý các cấp do khối lượng rác thải sinh hoạt ngày một gia tăng cùng với tốc độ tăng dân số đô thị cũng như thu nhập của người dân. Để quản lý dịch vụ thu gom, xử lý chất thải rắn sinh hoạt, trong những năm vừa qua Nhà nước đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách, biện pháp quản lý. Mặc dù vậy, việc quản lý chi phí, giá cả của dịch vụ xử lý chất thải rắn sinh hoạt đang gặp khó khăn, vướng mắc do thiếu căn cứ để xác định chi phí, giá cả của dịch vụ. Vì vậy, việc triển khai nghiên cứu để xác định định mức hao phí xử lý nước thải phục vụ công tác quản lý dịch vụ này là hết sức có ý nghĩa.
• Thông qua việc nghiên cứu một số cơ sở lý luận có liên quan đến bản chất, nội dung, vai trò, phương pháp xác định định mức dự toán hiện hành, đối chiếu với quy trình kỹ thuật, quy chuẩn môi trường, những tiến bộ khoa học kỹ thuật trong xử lý chất thải rắn sinh hoạt và thực tế tổ chức thực hiện xử lý chất thải rắn sinh hoạt, đề tài đã đề xuất phương pháp xác định riêng của loại định mức hao phí xử lý chất thải rắn sinh hoạt.
• Theo kết quả nghiên cứu, định mức hao phí xử lý cho 03 loại công nghệ xử lý chất thải rắn sinh hoạt hiện đang được áp dụng có tính chất khá phổ biến hiện nay (mặc dù ở đâu đó việc áp dụng các công nghệ này vẫn còn những bất cập) gồm chôn lấp hợp vệ sinh, đốt và chế biến thành phân vi sinh đã được tính toán dựa trên cơ sở phương pháp xác định định mức theo phương pháp riêng; phù hợp với đặc điểm của loại hình dịch vụ xử lý chất thải rắn sinh hoạt; phù hợp với quy trình kỹ thuật vận hành cơ sở xử lý chất thải rắn sinh hoạt. Các hao phí định mức đã được xác định dựa trên phương pháp đã lựa chọn và tính toán theo các số liệu từ thực tế, thống kê các hao phí có đủ độ tin cậy. Kết quả tính toán định mức đã phần nào được kiểm chứng thông qua các ý kiến góp ý của một số đối tượng có liên quan. Do vậy, định mức hao phí xử lý chất thải sinh hoạt có đủ điều kiện để đề xuất văn bản hướng dẫn áp dụng của Bộ Xây dựng để phục vụ công tác quản lý.

Có thể tìm đọc toàn văn báo cáo kết quả nghiên cứu (mã số 22287/2023) tại Cục Thông tin, Thống kê.

Đ.T.V (NASTIS)