Việt Nam có nền y học cổ truyền từ hàng nghìn năm, cùng với nền y học dân tộc rất đa dạng của 54 dân tộc anh em. Về tự nhiên, Việt Nam cũng là đất nước rất giàu tài nguyên thiên nhiên, có sự đa dạng sinh học cao về thực vật, với khoảng hơn 12000 loài thực vật [5]. Sự đa dạng về văn hóa, điều kiện sinh sống của các dân tộc và nguồn tài nguyên giúp cho tri thức sử dụng thuốc phòng và chữa bệnh của cộng đồng các dân tộc rất phong phú và là tài sản vô giá cần được lưu giữ và phát triển [7]. Mỗi địa phương khác nhau đều có đặc điểm riêng về nguồn cây thuốc và tri thức sử dụng thuốc do có sự khác nhau về khí hậu, thổ nhưỡng, đặc điểm về nền văn hóa, dân tộc. Vì thế, mỗi một vùng, một địa phương thường có lợi thế riêng về nguồn cây thuốc và tri thức sử dụng thuốc chữa bệnh. Đây là tài sản quý báu của dân tộc mà từ các công nghệ mới, hiện đại để Việt Nam phát triển thành các sản phẩm chăm sóc sức khỏe để phục vụ chăm sóc sức khỏe của người Việt Nam và hướng ra thế giới. Việc phát triển này cũng có thể đem lại công việc cho nhiều người dân địa phương, góp phần ổn định xã hội, kinh tế, gìn giữ và phát triển được một phần văn hóa của dân tộc.

 

Cao Bằng là một tỉnh miền núi phía Bắc của Việt Nam có nhiều dân tộc cùng sinh sống từ lâu đời. Tri thức sử dụng tài nguyên, chủ yếu là thực vật, trong chăm sóc sức khỏe của nhân dân nơi đây rất đặc biệt do nguồn tài nguyên thiên nhiên ở đây rất giàu có, phong phú, cùng với nền văn hóa đặc sắc của các dân tộc sinh sống nơi đây. Nhưng nguồn tài nguyên này lại chưa được nhìn nhận đúng mức để gìn giữ, phát huy trong việc chăm sóc sức khỏe nhân dân, nên chưa được phát triển đúng với tiềm năng của nguồn tài nguyên quý báu này.

Vì vậy, Chủ nhiệm đề tài PGS.TS. Phương Thiện Thương cùng nhóm nghiên cứu tại Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam – Hàn Quốc thực hiện “Nghiên cứu khảo sát cây thuốc có tiềm năng phát triển sản phẩm chăm sóc sức khỏe tại tỉnh Cao Bằng” với mục tiêu nghiên cứu khảo sát cây thuốc có tiềm năng phát triển sản phẩm chăm sóc sức khỏe tại tỉnh Cao Bằng. Đề xuất được 5-10 cây thuốc tại tỉnh Cao Bằng có tiềm năng phát triển thành sản phẩm, phục vụ các nghiên cứu tiếp theo.

Sau thời gian nghiên cứu, đề tài đã thu được những kết quả như sau:

- Qua quá trình điều tra tại các vùng núi phía bằng tỉnh Cao Bằng đã thu thập được 309 loài cây được dùng làm thuốc, đã xác định được 192 cây thuộc 99 họ. Các họ có nhiều loài nhất gồm họ Đậu (Fabaceae), Cúc (Asteraceae), Thầu dầu (Euphobiaceae), Lúa (Poaceae). Trong các cây đã xác định được có 30 cây nằm trong “Danh mục 100 dược liệu có giá trị y tế và kinh tế cao để tập trung phát triển giai đoạn 2020-2030” (số 3657/QĐ-BYT ban hành ngày 20 tháng 8 năm 2019).

- Những cây có giá trị UV cao, có trong các bài thuốc là Bỏng nổ (Serissa japonica (Thunb.) Thunb.); Chóc gai (Lasia spinosa (L.) Thw.); Cỏ nhọ nồi (Eclipta prostrata L.); Cỏ tranh (Imperata cylindrica P. Beauv); Cỏ xước (Achyranthes aspera L.); Đỗ trọng (Eucommia ulmoides Oliv.); Hồi đầu thảo (Tacca plantaginea (Hance) Drenth); Kê huyết đằng (Spatholobus suberectus Dunn.); Kim ngân hoa (Lonicera japonica Thunb.); Kim tiền thảo (Desmodium styracifolium (Osb.) Merr.); Long nha thảo (Agrimonia pilosa Ledel). Một số cây có giá trị FL cao như: Chè dây (Ampelopsis cantoniensis (Hook. et Arn.) Planch.); Chè hoa vàng (Camellia chrysantha (Hu) Tuyama); Hồi núi (Illicium griffithii Hook.f. & Thomson) ; Hồi (Illicium verum Hook.f.); Ngải đen (Kaempferia parviflora Wall. ex. Baker), Ích mẫu (Leonurus japonicus Houtt.); Khúng khéng (Hovenia dulcis Thunb.) …

Kết quả thu thập cho thấy người dân ở Cao Bằng sử dụng các bộ phận khác nhau vào các mục đích chữa bệnh khác nhau với tỷ lệ nhất định. Dùng lá có 151 cây, trong đó chủ yếu sắc uống dùng tươi giã nát đắp bó hoặc có thể dùng sắc uống. Dùng thân, cành có 126 cây. Sử dụng rễ với 126 cây, rễ thường được sắc uống tươi hoặc phơi khô, cũng có thể dùng ngâm rượu uống. Các cây thuốc được khảo sát chủ yếu dùng cho bệnh xương khớp, thận tiết niệu hoặc gan, tiêu hóa.

- Xác định được các cây thuốc tiềm năng có thể được sử dụng để phát triển làm các sản phẩm cho nghiên cứu tiếp và đã đề xuất các sản phẩm. Các cây thuốc gồm: Chè đắng, Hồi, Khúng khéng, Sơn đậu căn, Chè dây, Giảo cổ lam, Ngải đen, Thạch đen. Đây là các cây thuốc được lựa chọn theo các tiêu chí lựa chọn gồm: có nhiều tác dụng dược lý tốt, có hoạt chất có thể phát triển được thành sản phẩm, có nhu cầu thị trường cao, có (có thể) đủ trữ lượng.

Có thể tìm đọc toàn văn báo cáo kết quả nghiên cứu (mã số 21595/2022) tại Cục Thông tin, Thống kê.

Đ.T.V (NASTIS)