Giáo dục Việt Nam đang có những đổi mới quan trọng, các kết quả đánh giá quốc tế đều xác nhận rằng thành tích học tập về kiến thức của học sinh phổ thông Việt Nam ở thứ hạng cao; tuy nhiên học sinh Việt Nam còn nhiều hạn chế và các năng lực và giá trị cá nhân như: phát hiện và giải quyết vấn đề, tự chủ, tư duy độc lập/phản biện, hợp tác, giao tiếp, kỹ năng sống... Trong giai đoạn tiếp theo, quán triệt yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, theo tiếp cận hệ thống, đổi mới từ nhận thức đến hành động, cần đổi mới mô hình giáo dục phổ thông, trong đó có mô hình nhà trường tiểu học, thực hiện những định hướng về phát triển phẩm chất và năng lực; giáo dục hài hoà đức, trí, thể, mỹ; coi trọng đồng thời hoạt động dạy học và hoạt động thực tiễn (trải nghiệm) của học sinh; bảo đảm sự thống nhất giữa dạy học tích hợp và dạy học phân hoá, quán triệt đồng bộ trong cả mục tiêu, nội dung và phương pháp giáo dục.

Nhật Bản đang được xem là điển hình tiên tiến với triết lí phát triển toàn diện thể chất, trí tuệ, nhân cách trên nền tảng gia đình. Việc nghiên cứu mô hình giáo dục tiểu học ở Nhật Bản, so sánh với mô hình giáo dục tiểu học ở Việt Nam, từ đó đề xuất vận dụng mô hình giáo dục tiểu học ở Nhật Bản cho trường tiểu học ở Việt Nam đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện trong giáo dục là một nhiệm vụ rất cấp thiết, có ý nghĩa lớn cả về mặt lí luận và thực tiễn hiện nay.

Xuất phát từ thực tiễn trên, Chủ nhiệm đề tài TS Nguyễn Vinh Hiển cùng nhóm nghiên cứu tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội thực hiện “Nghiên cứu mô hình giáo dục tiểu học Nhật Bản và đề xuất vận dụng cho giáo dục tiểu học ở Việt Nam đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục” với mục tiêu nghiên cứu mô hình giáo dục tiểu học ở Nhật Bản, so sánh với mô hình giáo dục tiểu học ở Việt Nam, đề xuất vận dụng mô hình giáo dục tiểu học ở Nhật Bản cho giáo dục tiểu học ở Việt Nam đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục.

Trong mô hình trên, triết lý giáo dục là thành tố bao trùm, có vai trò định hướng và lan tỏa, chi phối vào tất cả các thành tố khác. HS là nhân vật trung tâm, là đối tượng tác động và thụ hưởng của GD, là hình ảnh tập trung của mô hình nhân cách mà tất cả các thành tố khác của mô hình giáo dục hướng tới trong một giai đoạn lịch sử nhất định. Sơ đồ dưới đây sẽ trình bày rõ hơn về các thành tố của mô hình giáo dục thông qua việc xem xét sự vận hành của nó, tức là xem xét tương tác của các thành tố nội tại và tương tác của hệ thống cùng với các yếu tố và điều kiện tác động từ bên ngoài; kết quả của quá trình đó chính là hiệu quả hoạt động của mô hình/ quá trình giáo dục. Đó cũng chính là việc tìm hiểu mô hình giáo dục từ góc độ quá trình giáo dục (tập trung miêu tả cụ thể từng thành tố và mối quan hệ giữa các thành tố của mô hình đặt trong quá trình vận hành, hoạt động).

Sau thời gian nghiên cứu, đề tài đã thu được những kết quả như sau:

1. Đã xác định được một số cơ sở lý luận làm điểm tựa để triển khai các nội dung nghiên cứu, bao gồm: quan niệm mô hình; cách phân loại mô hình trong các lĩnh vực; các thành tố của mô hình; cách thể hiện mô hình; quan niệm về mô hình giáo dục; phương pháp luận nghiên cứu một mô hình giáo dục (tính tương tác của các thành tố, xu hướng xây dựng mô hình gắn với các yếu tố văn hóa - xã hội và điều kiện tác động, cách triển khai mô hình đảm bảo hiệu quả,...); hệ thống tiêu chí so sánh mô hình giáo dục.

2. Đã tiến hành nghiên cứu so sánh mô hình giáo dục tiểu học của Nhật bản và của Việt Nam, tập trung vào việc nêu những điểm khác biệt, phân tích những điểm mạnh của mô hình giáo dục tiểu học Nhật Bản, qua đó xác định những bài học kinh nghiệm có khả năng áp dụng vào điều kiện giáo dục tiểu học Việt Nam giai đoạn tới, bao gồm cả những vấn đề vĩ mô (chính sách) và vi mô (cơ sở vật chất và hoạt động giáo dục của các nhà trường).

3. Thông qua việc mô tả, nhận xét các thành tố và mối quan hệ giữa các thành tố của mô hình giáo dục tiểu học Nhật Bản, Đề tài đã đề xuất được định hướng, khả năng vận dụng những ưu điểm của mô hình giáo dục tiểu học Nhật Bản vào giáo dục tiểu học Việt Nam trong bối cảnh triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018, tập trung vào các nội dung: đề xuất điều 33 chỉnh quy định về chuẩn, tiêu chuẩn chung của giáo dục và nhà trường tiểu học, điều chỉnh điều lệ nhà trường tiểu học; đề xuất bổ sung, đổi mới mô hình giáo dục tiểu học với những đổi mới hoạt động của nhà trường tiểu học Việt Nam.

4. Đã xây dựng và tổ chức thử nghiệm một số tài liệu về tổ chức hoạt động giáo dục tiểu học Việt Nam vận dụng theo giáo dục tiểu học Nhật Bản, bao gồm: xây dựng tài liệu hướng dẫn tổ chức, quản lí nhà trường tiểu (dành cho cán bộ quản lí); xây dựng tài liệu giáo khoa (dành cho học sinh) và tài liệu hướng dẫn giáo viên về một số chủ đề trong các môn học trong: Toán, Tiếng Việt, Tự nhiên và Xã hội, Đạo đức, Giáo dục thể chất, Hoạt động trải nghiệm. Kết quả thử nghiệm các tài liệu đã bước đầu khẳng định tính khả thi và hiệu quả của những đề xuất trong quá trình triển khai Chương trình GDPT 2018 tại các trường tiểu học của Việt Nam

5. Đã đề xuất các giải pháp cụ thể về chính sách, phương thức, lộ trình vận dụng mô hình giáo dục tiểu học Nhật Bản vào thực tiễn giáo dục tiểu học Việt Nam, bao gồm: xây dựng các văn bản đề xuất, khuyến nghị về chính sách và cách thức vận dụng mô hình giáo dục tiểu học Nhật Bản vào thực tiễn giáo dục tiểu học Việt Nam giai đoạn tới; xác định phương thức và lộ trình triển khai mô hình giáo dục tiểu học Nhật Bản vào thực tiễn giáo dục tiểu học Việt Nam.

Đ.T.V (NASTIS) Có thể tìm đọc toàn văn báo cáo kết quả nghiên cứu (mã số 22160/2023) tại Cục Thông tin, Thống kê