Để triển khai có hiệu quả Quyết định 899/QĐ-TTg phê duyệt Đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã ban hành một loạt các văn bản quan trọng như: Quyết định số 1656/QĐ-BNN-TCLN ngày 08/7/2013 về phê duyệt đề án tái cơ cấu ngành lâm nghiệp; Quyết định 774/QĐ-BNN-TCLN ngày 18/4/2014 về phê duyệt kế hoạch hành động nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị rừng trồng sản xuất giai đoạn 2014-2020; Quyết định 986/QĐ-BNN-KHCN ngày 9/5/2014 về ban hành Kế hoạch thúc đẩy nghiên cứu và ứng dụng KHCN phục vụ tái cơ cấu ngành Nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững. Theo đó, cần chuyển dịch cơ cấu cây trồng từ chu kỳ kinh doanh ngắn sang chu kỳ kinh doanh dài với chất lượng gỗ cao hơn, trong đó chú trọng nghiên cứu các loài cây bản địa mọc nhanh, cung cấp gỗ lớn.

Bời lời vàng (Litsea pierrei Lecomte) và Dẻ đỏ (Lithocarpus ducampii A. Camus) là 2 loài cây lá rộng, bản địa mọc nhanh có tiềm năng trồng rừng gỗ lớn do cả 2 loài cây đều có phân bố rộng rãi ở nhiều tỉnh trên cả nước. Trong giai đoạn 2012-2015, Bời lời vàng đã được Trung tâm Nghiên cứu Thực nghiệm Lâm nghiệp Đông Nam Bộ nghiên cứu thăm dò trong đề tài cấp cơ sở, kết quả cho thấy cây sinh trưởng rất nhanh, hình dáng thân đẹp và là loài cây rất có triển vọng trồng rừng gỗ lớn cho vùng Lâm Đồng và Đông Nam Bộ. Trong các nghiên cứu thử nghiệm trước đây về trồng rừng Dẻ đỏ cho thấy Dẻ đỏ thích nghi được với nhiều lập địa, sinh trưởng khá nhanh, thân thẳng, đẹp, cân đối, có nhiều triển vọng cho vùng miền núi phía Bắc. Tuy nhiên, các nghiên cứu trồng rừng cho 2 loài này chưa hệ thống và toàn diện. Xuất phát từ thực tế trên, nhóm nghiên cứu của GS. TS. Võ Đại Hải tại Viện Khoa học lâm nghiệp Việt nam đã thực hiện đề tài: "Nghiên cứu phát triển rừng trồng Bời lời vàng (Litsea pierrei Lecomte) và Dẻ đỏ (Lithocarpus ducampii A. Camus) cung cấp gỗ lớn ở một số vùng sinh thái trọng điểm” từ năm 2017 đến năm năm 2022. 

Đề tài hướng đến thực hiện các mục tiêu sau: chọn được xuất xứ và gia đình Bời lời vàng và Dẻ đỏ cho năng suất gỗ vượt ít nhất 15% về thể tích thân cây so với các giống đại trà trong sản xuất; xác định được biện pháp nhân giống, kỹ thuật trồng rừng thâm canh cho 2 loài nhằm cung cấp gỗ lớn ở vùng Trung tâm, Đông Bắc, Nam Trung bộ và Tây Nguyên; và xác định được công nghệ chế biến, bảo quản gỗ phù hợp cho 2 loài Bời lời vàng và Dẻ đỏ.

Dưới đây là một số kết quả nổi bật của đề tài:

- Đã điều tra và tổng kết các biện pháp kỹ thuật gieo ươm Bời lời vàng và Dẻ đỏ, đánh giá 3 mô hình rừng trồng Bời lời vàng và 19 mô hình rừng trồng Dẻ đỏ.

- Đã chọn được 167 cây trội Bời lời vàng từ 7 xuất xứ: Định Quán (51 cây), Vĩnh Cửu (44 cây), Xuyên Mộc (14 cây), Tân Biên (16 cây), Bù Gia Mập (15 cây), K’rông Bông (12 cây), Phú Quốc (15 cây); chọn được 150 cây trội Dẻ đỏ từ 8 xuất xứ: Đại Từ (5 cây), Đồng Hỷ (45 cây), Bắc Sơn (4 cây), Lục Ngạn (20 cây), Đoan Hùng (31 cây), Thanh Ba (24 cây), Trấn Yên (7 cây), Cao Phong (30 cây).

- Hạt giống Bời lời vàng mất sức nảy mầm rất nhanh nên sau khi thu hái về cần phải gieo ngay, nếu chưa gieo thì đưa vào bảo quản ở nhiệt độ 5-80C, thời gian bảo quản 14 tuần tỷ lệ nảy mầm còn 54,7%, bảo quản 16 tuần tỷ lệ nảy mầm còn 43,3%. Kỹ thuật nhân giống Bời lời vàng bằng giâm hom như sau: i) Giá thể 100% cát sạch; ii) Sử dụng chất điều hòa sinh trưởng IBA nồng độ 2000 ppm; iii) Thời gian xử lý 120 giây; iv) Cây mẹ lấy hom 6 tháng tuổi; v) Thời vụ giâm hom vào mùa khô (tháng 2).

- Thành phần ruột bầu phù hợp cho Bời lời vàng là: 40% đất tầng mặt + 40% xơ dừa + 20% phân chuồng; Thành phần ruột bầu phù hợp cho Dẻ đỏ là: 99,5% đất tầng mặt + 0,5% phân NPK (12:5:10).

- Tiêu chuẩn cây con Bời lời vàng và Dẻ đỏ trồng rừng là 18 tháng tuổi. Mật độ trồng rừng Bời lời vàng 833 cây/ha ở Lâm Đồng giai đoạn 39 tháng tuổi cho sinh trưởng D0 tốt nhất ở công thức 833 cây/ha, sinh trưởng Hvn chưa có sự khác biệt. Tại Bình Phước ở giai đoạn 27 tháng tuổi các công thức mật độ trồng rừng Bời lời vàng chưa có ảnh hưởng tới sinh trưởng cây trồng. Đối với Dẻ đỏ trong giai đoạn 28 tháng tuổi ở Thái Nguyên công thức mật độ 833 cây/ha là tốt nhất, trong khi ở Phú Thọ chưa có sự khác biệt.

- Bón lót 200g NPK và bón thúc 200g NPK cho sinh trưởng Bời lời vàng tại Lâm Đồng tốt nhất; tại Bình Phước công thức bón lót 200g NPK là tốt nhất. Đối với Dẻ đỏ bón lót 200g NPK và bón thúc 200g NPK tại Thái Nguyên cho sinh trưởng tốt nhất, tại Phú Thọ bón thúc 200g NPK cho sinh trưởng Dẻ đỏ tốt nhất.

- Đã tính toán thiết kế và lựa chọn được mô hình chế biến và bảo quản ván bóc từ gỗ Bời lời vàng và ván lạng từ gỗ Dẻ đỏ tại Công ty TNHH Tây Phương, Thạch Thất, Hà Nội. Ngoài ra, đề tài cũng đã đánh giá được một số tác động của các mô hình đến môi trường xung quanh cũng như đề xuất các phương án khắc phục.

- Đã xây dựng được Quy trình công nghệ sản xuất và bảo quản ván bóc từ gỗ Bời lời vàng và ván lạng từ gỗ Dẻ đỏ đã được công nhận là Tiến bộ kỹ thuật lần lượt theo Quyết định số 404 và 401/QĐ-TCLN-KH&HTQT ngày 17 tháng 12 năm 2021 của Tổng cục trưởng Tổng cục lâm nghiệp.

Có thể tìm đọc toàn văn Báo cáo kết quả nghiên cứu (mã số 21112/2022) tại Cục Thông tin, Thống kê.

N.P.D (NASTIS)