Sâu xanh bướm trắng (Pieris rapae L.) là một trong những loài sâu hại các cây rau họ Cải như bắp cải, súp lơ, cải xanh và củ cải, gây tổn thất đáng kể về năng suất và chất lượng nông sản. Việc phòng trừ loài sâu này hiện vẫn phụ thuộc nhiều vào thuốc bảo vệ thực vật hóa học, trong khi việc sử dụng lâu dài có thể gây ảnh hưởng đến sức khỏe con người, môi trường và làm gia tăng hiện tượng sâu hại kháng thuốc. Vì vậy, việc tìm kiếm các biện pháp phòng trừ có nguồn gốc tự nhiên, an toàn và thân thiện với môi trường ngày càng trở nên cần thiết, đặc biệt trong sản xuất rau an toàn và rau hữu cơ.

Nhiều nghiên cứu trên thế giới cho thấy các hợp chất từ thực vật có khả năng gây độc, xua đuổi, gây ngán ăn hoặc ức chế quá trình sinh trưởng, phát triển của sâu xanh bướm trắng. Trong khi đó, Việt Nam có nguồn tài nguyên thực vật phong phú, đa dạng và tiềm năng chứa nhiều hợp chất có hoạt tính sinh học, nhưng việc khai thác và đánh giá khả năng sử dụng các hợp chất này trong phòng trừ sâu hại còn hạn chế. Do đó, cần nghiên cứu sàng lọc các hoạt chất tự nhiên có khả năng xua đuổi bướm, hạn chế đẻ trứng và tác động đến sâu non, đồng thời đánh giá khả năng ứng dụng trong điều kiện sản xuất thực tế.  Xuất phát từ yêu cầu đó, từ năm 2021 đến năm 2023, nhóm nghiên cứu tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam do TS. Đặng Thị Thanh Tâm dẫn đầu, đã thực hiện đề tài: “Nghiên cứu sử dụng các hoạt chất tự nhiên từ thực vật trong phòng trừ sâu xanh bướm trắng (Pieris rapae L.) hại rau họ thập tự”.

Đề tài nhằm thực hiện các mục tiêu sau: sàng lọc 1-2 loại dịch chiết thực vật có hiệu quả trong phòng trừ sâu xanh bướm trắng từ một số cây bản địa của Việt Nam; đánh giá tác động của dịch chiết đến phản ứng tự vệ và sự sinh trưởng của cây; và xác định một số yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả áp dụng loại dịch chiết nghiên cứu trên điều kiện đồng ruộng.

Nghiên cứu đã đánh giá hoạt tính phòng trừ sâu xanh bướm trắng của 6 loại dịch chiết thực vật gồm Địa liền, Thảo quả, Xuyên tâm liên, Bồ hòn, Đơn buốt và Lá lốt. Kết quả xác định 3 dịch chiết có hiệu lực gây độc từ trung bình đến mạnh đối với sâu non, gồm Địa liền, Thảo quả và Bồ hòn. Trong đó, dịch chiết Thảo quả và Bồ hòn còn có khả năng gây ngán ăn, làm giảm sức ăn của sâu non, trong khi dịch chiết Địa liền không thể hiện rõ tác dụng này.

Về mức độ an toàn đối với cây trồng, dịch chiết Địa liền gây tổn thương mô lá mạnh, Bồ hòn gây tổn thương nhẹ, còn Thảo quả hầu như không gây tổn thương mô lá. Đáng chú ý, dịch chiết Bồ hòn ở nồng độ khảo sát 17,5-70 g/L không gây ảnh hưởng bất lợi đến sinh trưởng và phát triển của cây su hào. Bồ hòn cũng cho thấy khả năng hạn chế bướm đẻ trứng và có tiềm năng phối hợp với các dịch chiết Địa liền, Thảo quả, Xoan Ấn Độ hoặc chất hoạt động bề mặt để nâng cao hiệu quả phòng trừ sâu.

Kết quả nghiên cứu mở ra triển vọng phát triển các chế phẩm bảo vệ thực vật sinh học và các tổ hợp dịch chiết thực vật có hiệu lực cao, phù hợp với định hướng sản xuất rau an toàn, rau hữu cơ và nông nghiệp bền vững. Đây cũng là tiền đề để tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện công thức, đánh giá hiệu quả trên đồng ruộng và tiến tới ứng dụng thực tế trong quản lý sâu hại rau họ Cải.

Có thể tìm đọc toàn văn báo cáo kết quả nghiên cứu (mã số 22503/2023) tại Cục Thông tin, Thống kê.

N.P.D (NASTIS)