Nghiên cứu tạo chế phẩm nanoliposome chứa chất bảo vệ bức xạ có nguồn gốc tự nhiên hỗ trợ xạ trị ung thư
Cập nhật vào: Thứ năm - 08/10/2026 00:07
Cỡ chữ
Xạ trị là một trong những phương pháp điều trị ung thư, được sử dụng cho khoảng một nửa số bệnh nhân ung thư. Tuy nhiên, bức xạ ion hóa không chỉ tiêu diệt tế bào ung thư mà còn gây tổn thương các tế bào lành, đặc biệt là tế bào lympho và tế bào da, làm suy giảm hệ miễn dịch, gây ra các phản ứng viêm, tổn thương ADN và ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống, thậm chí có thể làm gián đoạn quá trình điều trị. Do đó, việc phát triển các chế phẩm bảo vệ tế bào và mô lành trước tác động của bức xạ có ý nghĩa quan trọng trong hỗ trợ điều trị ung thư.

Một số hoạt chất tự nhiên như curcumin, silibinin, astaxanthin, resveratrol, quercetin và α-tocopherol có khả năng chống oxy hóa và bảo vệ tế bào khỏi bức xạ thông qua nhiều cơ chế. Tuy nhiên, các hoạt chất này thường có độ tan trong nước và sinh khả dụng thấp, dễ bị chuyển hóa, phân hủy và đào thải, hạn chế hiệu quả ứng dụng thực tế. Việc sử dụng hệ mang nanoliposome có thể khắc phục các hạn chế trên, đồng thời tăng khả năng phân tán, hấp thu và đưa hoạt chất vào tế bào. Mặt khác, do các hoạt chất có cơ chế bảo vệ bức xạ khác nhau, việc nghiên cứu so sánh và phối hợp chúng trong hệ nanoliposome để tạo hiệu ứng hiệp đồng là cần thiết. Đặc biệt, các chế phẩm phải vừa bảo vệ tế bào lành, vừa không làm tăng khả năng kháng xạ của tế bào ung thư. Vì vậy, nghiên cứu phát triển hệ nanoliposome chứa các chất bảo vệ bức xạ tự nhiên có ý nghĩa khoa học và tiềm năng ứng dụng cao trong hỗ trợ xạ trị ung thư. Từ thực tế trên, nhóm nghiên cứu của TS. Nguyễn Minh Hiệp tại Viện Nghiên cứu Hạt Nhân đã thực hiện đề tài: “Nghiên cứu tạo chế phẩm nanoliposome chứa chất bảo vệ bức xạ có nguồn gốc tự nhiên hỗ trợ xạ trị ung thư” từ năm 2021 đến năm 2022.
Đề tài nhằm thực hiện mục tiêu tìm ra công thức tối ưu (dạng đơn lẻ hoặc dạng kết hợp) của Lip chứa BVBX (CUR, SIL, RES, AST, QUE và TOC) giúp BVBX cho tế bào lympho và tế bào da người nhằm hỗ trợ nâng cao hiệu quả của phương pháp xạ trị ung thư.
Nhóm nghiên cứu đã điều chế thành công 06 hệ nanoliposome chứa các hoạt chất bảo vệ bức xạ có nguồn gốc tự nhiên, gồm Lip-CUR, Lip-SIL, Lip-AST, Lip-TOC, Lip-QUE và Lip-RES bằng phương pháp lipid hóa màng lipid kết hợp sóng siêu âm. Các hệ nanoliposome có kích thước hạt trung bình <250 nm, chỉ số phân tán <0,32, trị tuyệt đối thế zeta >20 mV và độ bền tương đối cao, đáp ứng yêu cầu để tiếp tục đánh giá trên tế bào. Kết quả quan sát bằng kính hiển vi huỳnh quang cho thấy các hệ Lip-BVBX và các công thức phối hợp có khả năng xâm nhập tốt vào tế bào lympho người, nguyên bào sợi người và các dòng tế bào ung thư HepG2, A549, MCF-7.
Kết quả đánh giá khả năng bảo vệ bức xạ cho tế bào lành dựa trên tỷ lệ tế bào chết và mức độ tổn thương ADN cho thấy Lip-CUR, Lip-SIL, Lip-TOC và Lip-QUE là những hệ có khả năng bảo vệ tốt nhất tế bào lympho và nguyên bào sợi người. Nghiên cứu đồng thời chứng minh cơ chế bảo vệ bức xạ của các hoạt chất không chỉ phụ thuộc vào khả năng trực tiếp bắt giữ các gốc tự do mà còn liên quan đến khả năng kích hoạt các cơ chế chống oxy hóa nội bào, qua đó làm giảm nồng độ và tác động của các gốc tự do do bức xạ ion hóa tạo ra.
Đáng chú ý, việc phối hợp các hệ Lip-BVBX mang lại hiệu quả bảo vệ bức xạ cao hơn so với sử dụng đơn lẻ. Hai công thức nổi bật nhất là 10SIL/10TOC và 7,5CUR/7,5SIL có hiệu quả bảo vệ tế bào lympho và nguyên bào sợi người cao nhất. Kết quả này cho thấy tiềm năng tạo hiệu ứng bổ trợ/hiệp đồng khi kết hợp các hoạt chất có cơ chế bảo vệ tế bào khác nhau.
Đối với tế bào ung thư, kết quả thử nghiệm cho thấy 10SIL/10TOC có tác động khác nhau tùy dòng tế bào: làm tăng hiệu quả của bức xạ ion hóa đối với tế bào ung thư gan HepG2 và ung thư vú MCF-7, nhưng có xu hướng làm tăng tính kháng xạ ở tế bào ung thư phổi A549. Trong khi đó, 7,5CUR/7,5SIL làm gia tăng mạnh tính kháng xạ ở cả ba dòng tế bào ung thư, do đó không phù hợp với mục tiêu hỗ trợ xạ trị.
Tóm lại, kết quả nghiên cứu đã xác định công thức 10SIL/10TOC có tiềm năng nhất, vừa bảo vệ hiệu quả tế bào lành trước tác động của bức xạ, vừa không làm giảm hiệu quả xạ trị đối với một số dòng tế bào ung thư và thậm chí còn làm tăng tác động của bức xạ lên HepG2 và MCF-7. Đây là cơ sở khoa học quan trọng cho các nghiên cứu tiếp theo nhằm hoàn thiện chế phẩm nanoliposome bảo vệ bức xạ, hướng tới ứng dụng hỗ trợ điều trị ung thư bằng xạ trị.
Có thể tìm đọc báo cáo kết quả nghiên cứu (mã số 22615/2023) tại Cục Thông tin, Thống kê.
N.P.D (NASTIS)
Liên hệ
Tiếng Việt
Tiếng Anh











