Hiện nay, theo lĩnh vực hoạt động công nghiệp, các nguồn gây ô nhiễm không khí lớn chủ yếu bao gồm khai thác và chế biến than, sản xuất thép, sản xuất vật liệu xây dựng (đặc biệt là xi măng) và nhiệt điện, nhất là nhiệt điện than và dầu khí. Khí thải từ hoạt động sản xuất công nghiệp thường có các chất độc hại, tập trung xung quanh khu vực sản xuất, chế biến. Tùy thuộc vào loại hình sản xuất, quy trình công nghệ, quy mô sản xuất và nhiên liệu sử dụng mà các hoạt động sản xuất công nghiệp khác nhau sẽ phát sinh khí thải với thành phần và nồng độ khác nhau. Các cơ sở sản xuất cũ, công nghệ sản xuất lạc hậu phát sinh khí thải lớn nhất, trong khi tỷ lệ các cơ sở sản xuất có áp dụng công nghệ sản xuất sạch hơn còn rất thấp, chỉ khoảng 10%. Các chất độc hại từ khí thải công nghiệp được phân loại thành các nhóm bụi, nhóm chất vô cơ và nhóm các chất hữu cơ với các chất ô nhiễm phổ biến gồm NO2, SO2, TSP, các hóa chất và các kim loại. Trong đó lượng phát thải NO2, SO2 và TSP chiếm phần lớn trong tải lượng các chất ô nhiễm.

Sự phát triển nhanh của các khu công nghiệp đã góp phần quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế - xã hội của Việt Nam, song đồng thời cũng gây ra nhiều tác động tiêu cực đến môi trường. Trước yêu cầu đảm bảo an toàn môi trường trong sản xuất, cùng với việc ban hành Thông tư 24/2017/TT-BTNMT và Nghị định 40/2019/NĐ-CP, việc lắp đặt hệ thống quan trắc tự động, liên tục đối với khí thải công nghiệp đã trở thành bắt buộc. Trong đó, thông số hàm lượng bụi khí thải giữ vai trò đặc biệt quan trọng, làm gia tăng nhu cầu cấp thiết đối với các hệ thống và thiết bị quan trắc khí thải tự động hiện nay. Từ thực tế trên, nhóm nghiên cứu của ThS. Trần Văn Hùng tại  Viện nghiên cứu điện tử, tin học, tự động hóa đã thực hiện đề tài: “Nghiên cứu thiết kế chế tạo Thiết bị đo bụi bằng phương pháp đo tán xạ ngược ánh sáng ứng dụng trong hệ thống quan trắc khí thải” từ năm 2021 đến năm 2022.

Đề tài hướng đến thực hiện các mục tiêu sau: nghiên cứu làm chủ công nghệ đo hàm lượng bụi trong khí thải công nghiệp; tạo ra mẫu thiết bi đo hàm lượng bụi khí thải để hoàn thiện, thương mại hóa và đưa vào cung cấp cho thị trường; và kết hợp với các sản phẩm đã có của VIELINA, từng bước chế tạo một hệ thống quan trắc khí thải hoàn chỉnh cung cấp cho các nhà máy sản xuất công nghiệp tại Việt Nam.

Nhóm nghiên cứu đã tiến hành khảo sát và tổng hợp các phương pháp đo hàm lượng bụi, đồng thời phân tích cơ sở khoa học của từng phương pháp nhằm xây dựng nền tảng lý thuyết phù hợp cho bài toán nghiên cứu. Trên nền tảng lý thuyết đã xây dựng, các tác giả đã chế tạo thành công mẫu thiết bị đo hàm lượng bụi khí thải, với các thông số đo đạt được đáp ứng yêu cầu kỹ thuật đặt ra. Thiết bị được tích hợp và vận hành thử nghiệm cùng các sản phẩm sẵn có của VIELINA, bao gồm bộ datalogger và phần mềm quan trắc tập trung trên máy tính. Việc tích hợp này đã tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình thử nghiệm thực tế, thu thập, xử lý và đánh giá dữ liệu đo, đồng thời góp phần kiểm chứng tính khả thi và ổn định của thiết bị trong điều kiện vận hành thực tế.

Sản phẩm của đề tài được tính toán, hiệu chỉnh và thử nghiệm cụ thể tại đơn vị phối hợp là Công ty Cổ phần Supe Phốt phát và Hóa chất Lâm Thao. Tuy nhiên, với đặc trưng của phương pháp đo được lựa chọn và đối tượng đo là bụi tổng TSP, cùng với tính phổ quát đối với các dây chuyền phát thải công nghiệp, thiết bị đo có khả năng được áp dụng rộng rãi cho nhiều loại hình nhà máy sản xuất công nghiệp khác nhau.

Có thể tìm đọc toàn văn báo cáo kết quả nghiên cứu (mã số 21763/2023) tại Cục Thông tin, Thống kê.

N.P.D (NASTIS)