Phát triển cơ sở hạ tầng và hướng tới đạt được các mục tiêu phát triển bền vững luôn là hai yếu tố song hành, có vai trò trung tâm trong các chiến lược, chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của đất nước ta qua các giai đoạn phát triển. Việc xây dựng kết cấu hạ tầng đồng bộ là yếu tố quan trọng thúc đẩy việc đạt được mục tiêu phát triển đất nước trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại, trong đó xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn bền vững có ý nghĩa then chốt thúc đẩy xây dựng thành công nông thôn mới, làm thay đổi căn bản bộ mặt nông thôn.

Cơ sở hạ tầng ở nông thôn bao gồm hạ tầng KT-XH cho toàn ngành nông nghiệp và nông thôn của vùng, của làng, xã và nó được hình thành, sử dụng vì mục đích phát triển KT-XH của làng, xã. CSHT nông thôn là thành phần chính trong mô hình phát triển nông thôn mới kiểu mẫu, là những cơ sở vật chất và thiết chế cung cấp dịch vụ cho sinh hoạt kinh tế, xã hội, dân sinh trong cộng đồng làng xã và do làng xã quản lý, sở hữu và sử dụng, làm nền tảng cho sự phát triển KT-XH nông thôn.

Quản lý sử dụng hiệu quả cơ sở hạ tầng nông thôn đóng một vai trò quan trọng trong việc tiếp cận với lượng lớn người nghèo ở nông thôn, giúp giảm nghèo và nâng cao vị thế cho cư dân nông thôn bằng cách cung cấp sự tiếp cận tốt các dịch vụ giáo dục, y tế, nước sạch, thị trường địa phương, tiếp cận các công việc phi nông nghiệp cũng như các cơ hội kinh tế khác.

Chương trình mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, trong những năm qua đã được ưu tiên nguồn lực lớn đề phát triển, thay đổi bộ mặt nông thôn, nâng cao đời sống và thu nhập cho người dân. Từ 6/2010 đến nay cả nước đã huy động trên 2,3 triệu tỷ đồng để phát triển hệ thống cơ sở hạ tầng phục vụ xây dựng nông thôn mới. Tuy nhiên, việc nghiên cứu các giải pháp, mô hình để quản lý hiệu quả, bền vững các công trình hạ tầng nông thôn chưa được quan tâm tương xứng, còn nhiều bất cập. Kinh nghiệm thực tiễn và bài học từ những mô hình quản lý thành công trên thế giới và trong nước cho thấy nếu mô hình quản trị phù hợp, được quan tâm đúng mức sẽ làm giảm rất lớn chi phí phục hồi, sửa chữa lớn cơ sở hạ tầng, nâng cao hiệu quả vốn đầu tư.

Xuất phát từ thực tiễn trên, Chủ nhiệm đề tài ThS. Đặng Minh Tuyến cùng nhóm nghiên cứu tại Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam thực hiện “Nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp quản lý sử dụng hiệu quả bền vững cơ sở hạ tầng ở nông thôn phục vụ xây dựng nông thôn mới” với mục tiêu nghiên cứu cơ sở khoa học đề xuất, mô hình, giải pháp, cơ chế chính sách phù hợp nhằm cải thiện việc quản lý, sử dụng CSHTNT tại hai vùng đồng bằng Sông Hồng và đồng bằng Sông Cửu long phục vụ xây dựng nông thôn mới.

Qua quá trình nghiên cứu, nhóm thực hiện đề tài đã đề xuất các cơ chế, chính sách nhằm huy động sự tham gia của cộng đồng trong giám sát và tham gia đầu tư, quản lý CSHTNT, gồm:

+ Chính sách khuyến khích sự tham gia của người dân vào công tác xã hội bằng các lợi ích thiết thực: như bảo hiểm lao động, bảo hiểm y tế, khen thưởng,….

+ Đề xuất bổ sung một số nội dung về mô hình quản lý, sử dụng, duy tu, bảo trì CSHT nông thôn trong bộ tiêu chí nông thôn mới giai đoạn 2021-2025

+ Thể chế hóa các cung cụ hỗ trợ cộng đồng giám sát, tham gia vào đầu tư, quản lý hiệu quả, bền vững CSHTNT ở cấp tỉnh; Áp dụng Bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả, bền vững trong quản lý, sử dụng CSHTNT

2) Trên cơ sở đề xuất, nhóm nghiên cứu đã phối hợp cùng với các địa phương thí điểm ban hành một số cơ chế, chính sách cụ thể, gồm có:

+ Văn bản hướng dẫn số 08/HD-LS: SNN&PTNT-TC của liên sở NN&PTNT và 82 sở Tài Chính về một số nội dung thực hiện Kế hoạch số 190/KH-UBND ngày 08/12/2020 của UBND tỉnh về thực hiện bàn giao thủy lợi nhỏ, thủy lợi nội đồng trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc.

+ Quyết định số 44/2020-UBND của Ủy ban nhân dân tỉnh Vĩnh Phúc ban hành ngày 31 tháng 12 năm 2020 Quy định về trình tự, thủ tục, hồ sơ thực hiện Nghị quyết số 06/2020/NQ-HĐND ngày 17/7/2020 của HĐND tỉnh về hỗ trợ tiền sử dụng sản phẩm, dịch vụ thủy lợi nội đồng trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc giai đoạn 2021-2025;

+ Quyết định số 46/2020/QĐ-UBND của Ủy ban nhân dân tỉnh Vĩnh Phúc ban hành ngày 31 tháng 12 năm 2020 Quy định về trình tự, thủ tục đặt hàng quản lý, khai thác công trình thủy lợi cung cấp sản phẩm, dịch vụ công ích thủy lợi sử dụng ngân sách nhà nước từ nguồn kinh phí chi thường xuyên; tiêu chí, tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm và cơ chế kiểm tra, giám sát, kiểm định chất lượng, đánh giá, nghiệm thu sản phẩm dịch vụ quản lý, khai thác công trình thủy lợi trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc;

+ Quy chế quy định quản lý, vận hành khai thác đường giao thông nông thôn trên địa bàn xã, áp dụng tại xã Thượng Trưng (tỉnh Vĩnh Phúc) và xã Đại Thành (tỉnh Hậu Giang);

Có thể tìm đọc toàn văn báo cáo kết quả nghiên cứu (mã số 20893/2022) tại Cục Thông tin, Thống kê.

Đ.T.V (NASTIS)