Tại Việt Nam, hiện chưa có nhiều nghiên cứu đầy đủ và chi tiết dự báo dòng chảy lũ lưu vực xuyên biên giới chảy vào Việt Nam. Đã có nhiều công nghệ mới đang phát huy hiệu quả cho công tác nghiên cứu dự báo dòng chảy lũ như công nghệ viễn thám trong phân tích xử lý số liệu mưa, địa hình... kết hợp mô hình thủy văn phân bố IFAS. IFAS là mô hình thủy văn phân bố được phát triển bởi Trung tâm quốc tế về Quản lý rủi ro và nguy cơ do nước (ICHARM) đặt ở Nhật Bản từ những năm 1990, sau đó được áp dụng rộng rãi trong các lưu vực sông lớn ở Nhật Bản như là một mô hình phân tích mưa lũ dòng chảy quản lý lưu vực sông. Ở Việt Nam, IFAS đã được nghiên cứu cho dòng chảy lũ một số lưu vực sông xuyên biên giới như sông Đà, sông Thao ở khu vực Bắc Bộ, sông Cả ở Bắc Trung Bộ. Ngoài ra, số liệu dự báo mưa hiện nay được sử dụng phổ biến trong nghiên cứu dự báo lũ và trong nghiệp vụ dự báo được lấy từ mô hình GFS của Trung tâm Dự báo môi trường quốc gia của Mỹ. Mô hình GFS hiện đang được Trung tâm Dự báo Khí tượng thủy văn quốc gia sử dụng trong nghiệp vụ dự báo hằng ngày, và cũng được áp dụng trong nhiều nghiên cứu trong và ngoài nước.

Việc kết hợp giữa dữ liệu viễn thám, dự báo mưa từ mô hình GFS cùng với mô hình thủy văn phân bố IFAS cần được nghiên cứu trong dự báo lũ lưu vực sông xuyên biên giới như lưu vực sông Lô - Gâm. Từ những lý do trên, nhóm nghiên cứu tại  Viện quy hoạch thủy lợi do TS. Bùi Tuấn Hải dẫn đầu, đã thực hiện đề tài: “Nghiên cứu ứng dụng công nghệ viễn thám và mô hình GFS trong dự báo dòng chảy lũ lưu vực sông xuyên biên giới về lãnh thổ Việt Nam - nghiên cứu điển hình lưu vực Lô - Gâm” từ năm 2021 đến năm 2022.

Đề tài nhằm thực hiện mục tiêu kết hợp dữ liệu viễn thám với dữ liệu dự báo mưa GFS phục vụ dự báo dòng chảy lũ lưu vực sông xuyên biên giới về Việt Nam và áp dụng điển hình cho lưu vực sông Lô - Gâm.

Đề tài đã thu được các kết quả như sau:

- Triển khai công tác tổng hợp, phân tích và xử lý số liệu bằng các phương pháp, công nghệ tiên tiến như xử lý thông tin tài liệu viễn thám và tài liệu dự báo mưa toàn cầu GFS bằng các công cụ GIS thương mại và mã nguồn mở (ArcGIS, QGIS, Panoply, Google Earth Engine...). Việc nghiên cứu sử dụng phần mềm mã nguồn mở bảo đảm theo xu hướng nghiên cứu khoa học trên thế giới (hạn chế sử dụng phần mềm, thuật toán có tính thương mại), giúp giảm chi phí trong công tác nghiên cứu và bảo đảm kết quả nghiên cứu minh bạch.

- Nghiên cứu dự báo dòng chảy lũ xuyên biên giới lưu vực Lô Gâm, mà một phần nằm trên lãnh thổ Trung Quốc mà không có số liệu, do đó trong nghiên cứu đã sử dụng dữ liệu từ viễn thám và dữ liệu dự báo mưa toàn cầu GFS.

- Các dữ liệu viễn thám được nghiên cứu sử dụng là số liệu mưa vệ tinh TRMM, GSMAP và dữ liệu DEM ALOS. Kết quả ứng dụng mô hình IFAS để mô phỏng, hiệu chỉnh cho trận lũ 8/2017 và kiểm định lại trận lũ tháng 6/2018 cho các hệ số tương quan R2 và hệ số Nash giữa thực đo và mô phỏng là chấp nhận được.

- Nghiên cứu đã xây dựng giải pháp, quy trình công nghệ xử lý ảnh viễn thám và số liệu dự báo GFS phục vụ số liệu đầu vào cho dự báo dòng chảy lũ bằng mô hình thủy văn phân bố IFAS. Nghiên cứu đã thử nghiệm thành công dự báo dòng chảy lũ xuyên biên giới cho trận lũ tháng 8/2017 về trạm thủy văn Đạo Đức trên sông Lô.

- Đề xuất hướng sử dụng kết quả nghiên cứu cho công tác chỉ đạo ứng phó phòng chống lũ sông xuyên biên giới và đã đánh giá khả năng nhân rộng kết quả của giải pháp này đối với các lưu vực sông tương tự.

Có thể tìm đọc toàn văn Báo cáo kết quả nghiên cứu (mã số 21137/2022) tại Cục Thông tin, Thống kê.

N.P.D (NASTIS)