Biến đổi khí hậu (BĐKH) là một trong những thách thức to lớn đối với mỗi quốc gia. Đó là sự thay đổi đáng kể trong khí hậu như nhiệt độ hay mưa kéo dài trong một khoảng thời gian, thường là nhiều thập kỷ, dù là do thay đổi tự nhiên hoặc hoạt động của con người (IPCC, 2007). Việt Nam được đánh giá là một trong 10 quốc gia dễ bị tổn thương nhất trên thế giới do sự tác động của BĐKH (Dasgupta và cộng sự, 2007). Những tác động của BĐKH thậm chí còn diễn biến nhanh hơn so với dự kiến, các loại hình thiên tai như bão, lũ lụt, hạn hán, xâm ngập mặn và các hiện tượng thời tiết cực đoan khác (rét đậm, nắng nóng kéo dài) ngày càng khốc liệt và diễn biến thất thường cả về tần suất và cường độ.

Miền Trung Việt Nam trong những năm gần đây luôn phải hứng chịu hiện tượng thiên tai, bão lũ liên tiếp xảy ra trên diện rộng, với cường độ rất mạnh, vượt mốc lịch sử, chưa từng có trong nhiều năm qua. Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chỉ trong năm 2020 ảnh hưởng của bão lũ gây ra tổng thiệt hại kinh tế ước tính hơn 30.000 tỷ đồng, trong đó lĩnh vực nông nghiệp, nuôi truồng thuỷ sản bị thiệt hại nặng nề nhất. Bên cạnh đó, khu vực miền Trung với đường bờ biển kéo dài, vì vậy tác động của thiên tai và BĐKH ảnh hưởng không chỉ đến trồng trọt mà còn ảnh hưởng không nhỏ đến nuôi trồng thủy sản và cơ sở hạ tầng thủy sản của các hộ nông dân cũng như cơ sở hạ tầng phòng chống giảm nhẹ thiên tai.

Vì vậy việc đánh giá, phân tích, dự báo những tác động của thiên tai và BĐKH đến sản xuất nông nghiệp và cơ sở hạ tầng là rất cần thiết, đặc biệt những đánh giá dựa trên các mô hình kinh tế lượng có cơ sở khoa học với mức độ tin cậy cao để từ đó có những giải pháp phù hợp cho ứng phó với BĐKH thích hợp, tránh được những tác động tiêu cực giảm những thiệt hại do BĐKH gây ra.

Xuất phát từ những thực tiễn trên, Chủ nhiệm đề tài Tiến sĩ Đỗ Văn Quang cùng nhóm nghiên cứu tại Trường Đại học Thủy lợi thực hiện “Nghiên cứu ứng dụng mô hình kinh tế để lượng hoá tác động của thiên tai và đề xuất giải pháp giảm thiểu tác động tiêu cực đến trồng trọt, thuỷ sản, cơ sở hạ tầng có xét đến yếu tố biến đổi khí hậu” với mục tiêu Đề xuất, ứng dụng được các mô hình kinh tế để lượng hóa tác động của thiên tai (bão, hạn, mặn) đến trồng trọt, nuôi trồng thủy sản, cơ sở hạ tầng có xét đến yếu tố BĐKH từ đó đề xuất giải pháp giảm thiểu tác động tiêu cực của thiên tai. Áp dụng phân tích điển hình cho một số tỉnh khu vực Miền Trung (Nghệ An và Bình Thuận).

Việt Nam được dự báo là một trong các quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất do BĐKH trong tương lai. Tuy nhiên, ít người biết về nền kinh tế nông nghiệp này sẽ bị ảnh hưởng như thế nào bởi BĐKH trong tương lai. Nghiên cứu tiến hành đánh giá tác động của thiên tai và BĐKH tới hiệu quả kỹ thuật của các doanh nghiệp nông nghiệp và thủy sản khu vực miền Trung với bộ dữ liệu mảng từ 2000-2018 và bộ dữ liệu điều tra khảo sát trực tiếp tại Nghệ An và Bình Thuận năm 2019.

Đề tài đã hình thành cơ sở lý luận và thực tiễn tác động của thiên tai và BĐKH tới hoạt động sản xuất của hộ nông dân và doanh nghiệp, đánh giá chung thực trạng hoạt động trồng trọt, nuôi trồng thủy sản, cơ sở hạ tầng, đánh giá các loại hình thiên tai quan trọng (Bão, hạn, mặn) và hai hiện tượng BĐKH (nhiệt độ, lượng mưa) tại khu vực Miền Trung và tại hai tỉnh Nghệ An, Bình Thuận.

Trên cơ sở đó đề tài đã đi sâu đánh giá tổng quan các kết quả nghiên cứu trước, các phương pháp và mô hình toán có liên quan trên cơ sở đó lựa chọn các biến số nghiên cứu, các phương pháp, mô hình nghiên cứu phù hợp với các loại hình thiên tai, phù hợp với đặc trưng khu vực Miền Trung và tỉnh Nghệ An, Bình Thuận.

Đề tài đã vận dụng các mô hình kinh tế hiện đại để lượng hóa các tác động của thiên tai và BĐKH gồm mô hình hàm sản xuất biên ngẫu nhiên để đo lường hiệu quả kỹ thuật; mô hình Ricardo theo năm và theo giai đoạn để đánh giá tác động của các nhân tố tới doanh thu hộ nông dân, hiệu quả doanh nghiệp tại 8 tỉnh khu vực Miền Trung và tập trung vào tỉnh Nghệ An, Bình Thuận. Ngoài xem xét tác động thiên tai và BĐKH đến hiệu quả doanh nghiệp theo vùng, nghiên cứu còn thực hiện đánh giá theo ngành kinh tế. Các đánh giá tương tác giữa các yếu tố lượng mưa với BĐKH cũng như tương tác giữa các yếu tố thiên tai, BĐKH với vùng cũng được đưa vào mô hình để phản ánh chính xác hơn tác động theo vùng của các yếu tố này. Từ đó dự báo thiệt hại về doanh thu của hộ nông dân và hiệu quả doanh nghiệp theo các kịch bản BĐKH khác nhau, mô hình Probit để đánh giá tác động các nhân tố tới sự lựa chọn các biện pháp ứng phó với thiên tai và mô hình hồi quy đa biến để đánh giá tác động của các biện pháp ứng phó tới doanh thu hộ nông dân. và để từ đó đề xuất ra mô hình kinh tế.

Có thể tìm đọc toàn văn báo cáo kết quả nghiên cứu (mã số 20774/2022) tại Cục Thông tin, Thống kê.

Đ.T.V (NASTIS)