Xử lý chất thải rắn (CTR) là giai đoạn cuối cùng và cần thiết cho công tác quản lý chất thải rắn, góp phần bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Hoạt động này không chỉ ngăn chặn nguy cơ ô nhiễm môi trường do CTR gây ra mà còn tạo cơ hội thu hồi vật liệu, sản phẩm, tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên. Hiệu quả xử lý CTR phụ thuộc chủ yếu vào loại hình công nghệ được áp dụng. Theo quy định hiện hành, công nghệ xử lý CTR sinh hoạt (CTRSH) tại Việt Nam bao gồm: sản xuất phân hữu cơ, đốt, chôn lấp hợp vệ sinh, tái chế - thu hồi năng lượng và các công nghệ thân thiện với môi trường khác.

Hiện nay, Việt Nam có hơn 1.300 cơ sở xử lý CTRSH chủ yếu vẫn áp dụng công nghệ chôn lấp, với khoảng 71% tổng lượng CTRSH được xử lý bằng phương pháp này. Đáng chú ý, phần lớn các bãi chôn lấp chưa đạt tiêu chuẩn vệ sinh và CTRSH chưa được phân loại tại nguồn, gây lãng phí tài nguyên, quỹ đất và tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường. Mặc dù đã có sự xuất hiện của một số công nghệ tiên tiến như đốt rác phát điện hay tái chế, nhưng nhìn chung hệ thống xử lý CTRSH tại Việt Nam vẫn còn vấp phải nhiều thách thức về công nghệ, cơ sở vật chất và hiệu suất vận hành.

Trong bối cảnh đó, cần tiến hành rà soát, phân loại và đánh giá các loại hình công nghệ xử lý CTRSH nhằm xây dựng bộ tiêu chí phù hợp phục vụ công tác thẩm định, đánh giá và công bố công nghệ. Vì thế, ThS. Nguyễn Thế Thông đã phối hợp với các cộng sự tại Viện Chiến Lược, Chính Sách Tài Nguyên Và Môi Trường thực hiện đề tài: “Nghiên cứu xây dựng bộ tiêu chí phục vụ thẩm định đánh giá công bố công nghệ xử lý chất thải rắn sinh hoạt” trong thời gian từ năm 2020 đến năm 2022.

Đề tài hướng đến thực hiện các mục tiêu sau: xác lập được cơ sở khoa học xây dựng bộ tiêu chí phục vụ thẩm định, đánh giá, công bố công nghệ xử lý chất thải rắn sinh hoạt; xây dựng và thử nghiệm thành công bộ tiêu chí phục vụ thẩm định, đánh giá, công bố công nghệ xử lý chất thải rắn sinh hoạt; và dự thảo được tài liệu hướng dẫn kỹ thuật triển khai bộ tiêu chí thẩm định, đánh giá, công bố công nghệ xử lý chất thải rắn sinh hoạt.

Thông qua nghiên cứu các tài liệu trong và ngoài nước liên quan đến việc xây dựng tiêu chí thẩm định, đánh giá công nghệ xử lý CTRSH, nhóm nghiên cứu nhận thấy quá trình xây dựng, lắp đặt và vận hành các công nghệ xử lý CTRSH có nguy cơ tác động đến môi trường cần được kiểm soát, giám sát chặt chẽ trên cơ sở các quy định hiện hành. Ngoài các tiêu chí kỹ thuật bắt buộc, cần bổ sung các tiêu chí về tuân thủ thể chế, chính sách, cũng như mức độ đáp ứng các mục tiêu phát triển bền vững, giảm phát thải khí nhà kính, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và tăng cường tái chế, tái sử dụng chất thải. Bên cạnh đó, các tác giả đã tiến hành khảo sát thực tế các loại hình công nghệ xử lý CTRSH tiêu biểu tại các vùng Bắc, Trung và Nam, qua đó thu thập được nhiều dữ liệu và phản ánh tương đối đầy đủ thực trạng vận hành các cơ sở xử lý CTRSH.

Ngoài ra, nhóm nghiên cứu đã xây dựng bộ tiêu chí phục vụ công tác quản lý công nghệ xử lý CTRSH, áp dụng cho cả giai đoạn thẩm định hồ sơ đầu tư và đánh giá vận hành thực tế tại các cơ sở xử lý. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng, nhiều công nghệ trong nước tuy bước đầu cho hiệu quả tích cực nhưng còn gặp khó khăn khi nhân rộng, trong khi các công nghệ nước ngoài khi áp dụng tại Việt Nam còn hạn chế do đặc thù CTRSH chưa phân loại tại nguồn, độ ẩm cao, điều kiện khí hậu nhiệt đới, công suất vận hành không ổn định và chi phí đầu tư, vận hành lớn.

Bộ tiêu chí thẩm định và đánh giá đối với các hồ sơ đầu tư và cơ sở xử lý CTRSH đang vận hành đã được thử nghiệm thành công, trong đó nổi bật là công nghệ đốt rác phát điện – xu hướng ngày càng gia tăng tại Việt Nam. Bộ tiêu chí đã được áp dụng hiệu quả tại Công ty TNHH Năng lượng môi trường EB (Cần Thơ), với sự phối hợp tích cực của đơn vị vận hành.

Có thể tìm đọc toàn văn báo cáo kết quả nghiên cứu (mã số 21769/2022) tại Cục Thông tin, Thống kê.

N.P.D (NASTIS)