Việt Nam, một trong 25 quốc gia có đa dạng sinh học phong phú nhất thế giới, sở hữu ước tính khoảng 20.000 đến 30.000 loài thực vật. Tuy nhiên, sự gia tăng dân số cùng với nhu cầu lương thực và các nhu cầu khác ngày càng cao đã đẩy mạnh tình trạng khai thác rừng và tài nguyên thiên nhiên quá mức. Song song đó, các yếu tố như thiên tai, dịch bệnh và sự phát triển nhanh chóng của những giống cây trồng mới năng suất cao cũng góp phần làm suy giảm nghiêm trọng nguồn tài nguyên di truyền tại nhiều vùng sinh thái. Tình trạng này đặc biệt rõ rệt ở các khu vực đồng bằng – nơi có điều kiện canh tác thuận lợi, mật độ dân số cao, kinh tế phát triển và nông dân có trình độ để nhanh chóng tiếp thu, đầu tư vào tiến bộ khoa học kỹ thuật, cũng như áp dụng các giống cây trồng mới.

Nhận thấy vấn đề này, ThS. Thái Nguyễn Quỳnh Thư và các cộng sự tại Viện Nghiên cứu Dầu và Cây có Dầu đã thực hiện đề tài “Thu thập, đánh giá nguồn gen cây nguyên liệu dầu” nhằm thu thập bổ sung các nguồn gen quý, có đặc tính tốt để đa dạng hóa nguồn gen và cung cấp vật liệu khởi đầu cho công tác chọn tạo giống; đánh giá và tư liệu hóa nguồn gen để thu thập thông tin, phục vụ bảo tồn và nghiên cứu khoa học; xây dựng cơ sở dữ liệu nguồn gen cây có dầu, góp phần bổ sung, phát triển và bảo tồn nguồn gen.

Sau một thời gian thực hiện (tháng 4/2021 đến tháng 4/2022), Đề tài đã hoàn thành các nội dung theo hợp đồng với Bộ Công Thương. Cụ thể:

1. Thu thập bổ sung nguồn gen

- Thu thập 02 mẫu giống lạc (VG5 từ Đức Lập Hạ, Long An và VG6 từ Nghĩa Kỳ, Quảng Ngãi).

- Thu thập 02 mẫu giống vừng (VS4 và VS5 từ Cần Thơ).

- Thu thập 01 mẫu giống đậu tương (VSO4 từ Ea H'leo, Đắk Lắk). Các mẫu giống mới này đang được bảo quản tốt tại Trung tâm Sản xuất giống Trảng Bàng (300g/mẫu lạc và đậu tương, 100g/mẫu vừng).

2. Đánh giá nguồn gen

- Lạc: VG5 cho năng suất cao (3,0 tấn/ha) và hàm lượng dầu cao (45%); VG6 có hàm lượng dầu cao (45%) và khả năng chống chịu hạn, đổ ngã tốt.

- Vừng: VS4 có hàm lượng dầu cao (48%); VS5 có khả năng chống chịu đổ ngã tốt.

- Đậu tương: VSO4 có năng suất cao (1,8 tấn/ha) và khối lượng 1.000 hạt lớn.

- Jatropha: 5 mẫu giống (J 08-48, J 08-49, J 08-51, J 08-53, J 08-54) có hàm lượng dầu cao, chống chịu hạn tốt, và đang được bảo tồn tại Trung tâm Sản xuất giống Trảng Bàng, Tây Ninh. Sau 4 năm trồng, năng suất trung bình đạt 2.082,5-3.270,8 kg/ha, hàm lượng dầu 29,0-30,5%.

3. Xây dựng cơ sở dữ liệu nguồn gen

Đã đánh giá sơ bộ và chi tiết các mẫu giống lạc (VG5, VG6 với 46 chỉ tiêu), vừng (VS4, VS5 với 60 chỉ tiêu), đậu tương (VSO4 với 36 chỉ tiêu), và jatropha (5 mẫu với 38 chỉ tiêu) theo Quyết định số 9796a của Bộ Công Thương. Các giống lạc, vừng, và đậu tương mới đều có năng suất cao, khả năng chống chịu tốt.

Đề tài đề nghị đưa 5 nguồn gen cây lạc, vừng, và đậu tương đã thu thập năm 2021 vào bảo tồn để phục vụ nghiên cứu chọn tạo giống. Trong năm 2022, đề xuất thu thập thêm 6 nguồn gen cây có dầu mới, đồng thời đánh giá và xây dựng cơ sở dữ liệu cho 20 nguồn gen cây nguyên liệu dầu, phục vụ công tác nghiên cứu và làm vật liệu khởi đầu cho chọn tạo giống mới. Ngoài ra, việc ứng dụng công nghệ sinh học trong đánh giá nguồn gen sẽ giúp xác định chính xác sự khác biệt ở mức độ phân tử của các nguồn gen thu thập được.

Có thể tìm đọc toàn văn báo cáo kết quả nghiên cứu (mã số 21060/2022) tại Cục Thông tin, Thống kê.

P.T.T (NASTIS)