Nền nông nghiệp hàng hoá với việc sử dụng các loại phân bón tổng hợp, thuốc trừ sâu và các loại thuốc kích thích tăng trưởng đã gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường, hệ sinh thái và sức khoẻ con người. Nông nghiệp hoá học, nông nghiệp thâm canh đã có những hạn chế trong phát triển vì không đảm bảo an toàn thực phẩm, làm suy thoái tài nguyên đất nước và gây ra rào cản lớn trong thương mại nhất là xuất khẩu hàng hóa, sản phẩm nông sản.

Trong khi đó, nông nghiệp hữu cơ là hình thức canh tác nông nghiệp tránh hoặc loại bỏ phần lớn việc sử dụng phân bón tổng hợp, thuốc trừ sâu, các chất điều tiết tăng trưởng của cây trồng và các chất phụ gia trong thức ăn gia súc. Nông nghiệp hữu cơ chính là giải pháp lớn để hướng tới nền sản xuất nông nghiệp sạch. Chính vì vậy, nhiều nước trên thế giới đã và đang nỗ lực chuyển đổi sang một nền nông nghiệp hữu cơ (NNHC) an toàn (Cranfield & cs, 2010).

Tại Việt Nam, mô hình tăng trưởng kinh tế cần chuyển sang phát triển theo chiều sâu, trong đó, tăng trưởng xanh là một nội dung quan trọng của phát triển bền vững, đảm bảo phát triển kinh tế nhanh, hiệu quả, bền vững. Quan điểm “Tăng trưởng xanh dựa trên tăng cường đầu tư vào bảo tồn, phát triển và sử dụng hiệu quả các nguồn vốn tự nhiên, giảm phát thải khí nhà kính, cải thiện nâng cao chất lượng môi trường, qua đó kích thích tăng trưởng kinh tế” đã được khẳng định trong “Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh thời kỳ 2011 - 2020 và tầm nhìn đến năm 2050”. Theo đó, các ngành kinh tế cũng cần có sự thay đổi để phù hợp với mô hình tăng trưởng hiện nay của Việt Nam. Phát triển nông nghiệp hữu cơ là một trong những giải pháp hiệu quả của ngành nông nghiệp góp phần thúc đẩy thực hiện các mục tiêu đặt ra trong phát triển kinh tế-xã hội giai đoạn tới.

Hà Giang và Yên Bái là 2 tỉnh thuộc vùng miền núi phía Bắc, có điều kiện tự nhiên, tài nguyên đất đai và khí hậu thuận lợi cho phát triển nông nghiệp nói chung, nông nghiệp hữu cơ nói riêng. Số liệu của các Sở Nông nghiệp và phát triển nông thôn tỉnh Hà Giang và Yên Bái cho thấy, diện tích canh tác theo hướng hữu cơ ngày càng tăng, đặc biệt Hà Giang có khoảng 1.920 ha chè (cây công nghiệp dài ngày), Yên Bái có 500 ha quế (cây lâm nghiệp/cây dược liệu) đã được cấp chứng chỉ hữu cơ đạt tiêu chuẩn quốc tế. Tuy nhiên, các địa phương này cũng còn gặp nhiều khó khăn, thách thức khi mở rộng loại hình sản xuất NNHC. Việc lựa chọn các sản phẩm thuốc bảo vệ thực vật, cách thức phòng ngừa sâu bệnh theo phương pháp tự nhiên, thói quen trong sử dụng và nguồn cung phân bón, kỹ thuật canh tác được sử dụng là những hạn chế cần khắc phục của người nông dân khi lựa chọn hình thức 5 canh tác hữu cơ. Bên cạnh đó, năng suất giảm, quy mô sản xuất manh mún, khó khăn trong chế biến sản phẩm; thủ tục và kinh phí chứng nhận đạt chuẩn hữu cơ cao, thị trường tiêu thụ sản phẩm hạn chế, kỹ thuật sản xuất của nông dân thấp là những thách thức đặt ra cho sản xuất nông nghiệp hữu cơ tại Hà Giang, Yên Bái.

Xuất phát từ thực tiễn trên, Chủ nhiệm đề tài Tiến sĩ Phạm Thị Trầm cùng nhóm nghiên cứu tại Viện Địa lí Nhân văn thực hiện đề tài “Phát triển nông nghiệp hữu cơ tại tỉnh Hà Giang và Yên Bái” với mục tiêu đề xuất được các giải pháp thúc đẩy phát triển nông nghiệp hữu cơ tại các tỉnh Hà Giang, Yên Bái.

 

Tỉnh Hà Giang và Yên Bái thuộc vùng Trung du và miền núi phía Bắc, có đặc điểm tài nguyên thiên nhiên phù hợp và thuận lợi cho phát triển NNHC, đặc biệt là trồng trọt. Trên cơ sở lợi thế cạnh tranh về mặt tài nguyên thiên nhiên, Hà Giang và Yên Bái đã triển khai Nghị định và đề án phát triển NNHC, trong đó xác định các cây chủ lực phát triển theo tiêu chuẩn hữu cơ như chè và quế.

Sau thời gian nghiên cứu, đề tài đã thu được những kết quả như sau:

- Đã hình thành vùng sản xuất và chuỗi chè hữu cơ với các liên kết giữa các chủ thể gồm doanh nghiệp, HTX và nông dân; đã xây dựng được thương hiệu theo vùng nguyên liệu và sản phẩm hữu cơ; xây dựng chỉ dẫn chè, quế hữu cơ; đặc biệt là đã thu hút được các doanh nghiệp tham gia phát triển NNHC và nhận thức về NNHC của người nông dân đã được tăng lên rõ rệt. Đây chính là cơ sở để có thể mở rộng và phát triển các sản phẩm nông nghiệp hữu cơ khác tại Hà Giang và Yên Bái.

Mặc dù đã đạt được một số thành tựu nhất định trong phát triển chè và quế theo hướng hữu cơ nhưng vẫn còn một số tồn tại cần khắc phục tại Hà Giang và Yên Bái. Về sản xuất, vẫn còn có sự chồng chéo giữa các vùng nguyên liệu do chưa có sự tham gia chặt chẽ của cơ quan quản lý nhà nước; trình độ canh tác hữu cơ của người nông dân còn chưa đáp ứng được yêu cầu về quy trình canh tác và sản xuất; liên kết giữa doanh nghiệp, HTX và nông dân còn lỏng lẻo; năng suất cây trồng và giá sản phẩm hữu cơ chưa cao; chế biến và tiêu thụ sản phẩm còn nhiều bất cập, chủ yếu là xuất khẩu nguyên liệu thô; cơ sở hạ tầng và cơ sở vật chất phục vụ phát triển NNHC chưa đáp ứng được nhu cầu thực tiễn.

Để phát triển NNHC nói chung, trồng trọt hữu cơ nói riêng, một số giải pháp cần ưu tiên thực hiện tại Hà Giang và Yên Bái bao gồm: 1/ nhóm giải pháp về cơ chế, chính sách, quy hoạch, trong đó cần sớm cập nhật, ban hành cơ chế, chính sách riêng và có tính đột phá cho phát triển NNHC, nhất là một số ngành hàng có tầm ảnh hưởng quốc gia, lợi thế đặc thù của địa phương, xây dựng cơ chế chính sách quản lý nhà nước về chất lượng, chứng nhận sản phẩm hữu cơ và mã vùng, mã cơ sở sản xuất; 2/ nhóm giải pháp về nâng cao nhận thức của chính quyền địa phương, người nông dân và người tiêu dùng; 3/ nhóm giải pháp về tổ chức sản xuất và ứng dụng khoa học công nghệ, trong đó tập trung vào xây dựng cơ chế đảm bảo sự liên kết giữa các chủ thể trong chuỗi liên kết sản xuất hữu cơ, ứng dụng và lựa chọn công nghệ phù hợp và không làm xáo trộn quá mức hệ sinh thái sản xuất hữu cơ; và 4/ nhóm giải pháp về vốn, thị trường tiêu thụ và xây dựng chuỗi giá trị, quan tâm đến giải pháp về vốn cho các HTX, THT, doanh nghiệp.

Có thể tìm đọc toàn văn báo cáo kết quả nghiên cứu (mã số 21603/2022) tại Cục Thông tin, Thống kê.

Đ.T.V (NASTIS)