Có khá nhiều doanh nghiệp lớn của Việt Nam tuyên bố xúc tiến niêm yết ở nước ngoài. Tuy nhiên, cho tới nay mới chỉ có 2 trường hợp niêm yết chứng khoán ở nước ngoài, đó là Tập đoàn Vingroup (VIC) niêm yết trái phiếu chuyển đổi tại thị trường chứng khoán Singapore năm 2012 và Công ty Cổ phần Hoàng Anh Gia Lai (HAG) niêm yết CCLK tại thị trường chứng khoán London năm 2011. Tại thời điểm này, hai doanh nghiệp nêu trên cũng đã kết thúc hoặc hủy bỏ việc niêm yết tại các thị trường nêu trên. Hiện nay không có một doanh nghiệp Việt Nam nào đang niêm yết chứng khoán ở nước ngoài

Việc niêm yết hoặc đăng ký giao dịch chứng khoán ở nước ngoài không chỉ đòi hỏi các doanh nghiệp Việt Nam phải đáp ứng những điều kiện về niêm yết của cơ quan quản lý nước ngoài (như tình hình tài chính, mức độ minh bạch thông tin, chuẩn mực kế toán…) mà còn đòi hỏi các quy định pháp lý, nghiệp vụ và hạ tầng kỹ thuật của Việt Nam liên quan đến hoạt động lưu ký (bao gồm cả đăng ký, lưu ký, thực hiện quyền) đối với số chứng khoán niêm yết, đăng ký giao dịch ở nước ngoài phải đầy đủ. Khung pháp lý về hoạt động lưu ký là một trong những vấn đề đang còn có nhiều vướng mắc, còn thiếu tại các quy định hiện nay. Cùng với quy định về công bố thông tin nhà đầu tư, quy định về quản lý hoạt động lưu ký hiện nay là những trở ngại chính khiến hoạt động niêm yết, đăng ký giao dịch chứng khoán ở nước ngoài của doanh nghiệp Việt Nam. Cho tới nay, chưa có nghiên cứu khoa học nào cấp Bộ hay cấp Uỷ ban chứng khoán đề cập đến các quy định về quản lý hoạt động lưu ký đối với chứng khoán của doanh nghiệp niêm yết ở nước ngoài. Chính vì vậy, nhóm nghiên cứu của Trung tâm Lưu ký Chứng khoán Việt Nam do ThS. Dương Ngọc Tuấn làm chủ nhiệm, đã thực hiện đề tài: “Xây dựng cơ chế quản lý hoạt động lưu ký đối với chứng khoán niêm yết, giao dịch ở nước ngoài” trong thời gian từ tháng 12/2019 đến tháng 12/2020.

Đề tài nhằm thực hiện các mục tiêu sau:

Mục tiêu thứ nhất là làm rõ các hình thức niêm yết, đăng ký giao dịch chứng khoán ở nước ngoài, làm rõ cơ chế quản lý đăng ký, lưu ký và thực hiện quyền của nhà đầu tư đối với từng hình thức niêm yết, làm rõ hình thức niêm yết phù hợp với luật pháp và hạ tầng kỹ thuật của Việt Nam.

Mục tiêu thứ hai là làm rõ thông lệ quốc tế trong việc quản lý chứng khoán, trong đó đặc biệt đối với hoạt động quản lý lưu ký chứng khoán làm cơ sở phát hành chứng chỉ lưu ký niêm yết, giao dịch ở nước ngoài, làm rõ quyền và trách nhiệm của nhà đầu tư đối với chứng khoán niêm yết, đăng ký giao dịch ở nước ngoài (quyền hưởng cổ tức, quyền bỏ phiếu, nghĩa vụ công bố thông tin…).

Mục tiêu thứ ba là đưa ra những đề xuất bổ sung, điều chỉnh một số quy định pháp lý, thể chế thực hiện của Việt Nam, tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp Việt Nam niêm yết, đăng ký giao dịch chứng khoán ở nước ngoài.

Sau khi nghiên cứu các hình thức niêm yết, giao dịch chứng khoán ở thị trường nước ngoài, cách thức quản lý hoạt động lưu ký, đăng ký chứng khoán niêm yết, giao dịch ở nước ngoài, thực tế của các quốc gia trong việc hỗ trợ doanh nghiệp trong nước ra niêm yết, đăng ký giao dịch ở nước ngoài cũng như thực trạng khung pháp lý của Việt Nam và khả năng của các doanh nghiệp, đề tài rút ra một số kết luận như sau:

Thứ nhất, doanh nghiệp Việt Nam chỉ có thể thực hiện niêm yết, giao dịch vốn cổ phần trên các thị trường chứng khoán lớn trên thế giới (Mỹ, Anh, Hồng Kông…) qua hình thức chứng chỉ lưu ký. Chỉ có một nơi mà doanh nghiệp Việt Nam có thể niêm yết trực tiếp cổ phiếu là SGDCK Singapore.

Thứ hai, hầu hết các doanh nghiệp Việt Nam đều đáp ứng điều kiện đăng ký giao dịch, niêm yết chứng chỉ lưu ký tại thị trường OTC của Mỹ và bảng thị trường chuyên nghiệp của SGDCK London.

Thứ ba, khá nhiều doanh nghiệp Việt Nam có nhu cầu niêm yết, đăng ký giao dịch ở nước ngoài. Tuy nhiên, để khơi thông hoạt động niêm yết chứng chỉ lưu ký cho doanh nghiệp Việt Nam ở thị trường nước ngoài cần phải sửa đổi, bổ sung một số quy định mang tính căn bản tại Nghị định 58/2012/NĐ-CP, Thông tư 162/2015/TT-BTC và Thông tư 05/2015/TT-BTC, đặc biệt là các quy định về cơ chế quản lý hoạt động lưu ký đối với chứng khoán niêm yết, giao dịch ở nước ngoài

Có thể tìm đọc báo cáo kết quả nghiên cứu (mã số 18618/2020) tại Cục Thông tin khoa học và công nghệ quốc gia.

N.P.D (NASATI)