Ánh sáng từ điện thoại thông minh thường là thứ đầu tiên ta nhìn thấy khi thức dậy và cuối cùng trước khi đi ngủ. Nó dần trở thành một phần không thể tách rời, khiến ta khó từ bỏ. Một nghiên cứu gần đây trên tạp chí Computers in Human Behavior cho thấy việc tránh xa điện thoại thông minh thậm chí có thể làm thay đổi chất hóa học trong não bộ.

Chụp não cho thấy sự thay đổi hoạt động đáng kể ở các vùng não tưởng thưởng và thèm muốn, giống với các mô hình được thấy ở chứng nghiện chất gây nghiện hoặc rượu.

Các nhà nghiên cứu đã tuyển dụng những người trẻ tuổi tham gia thử nghiệm hạn chế sử dụng điện thoại thông minh trong 72 giờ, chỉ cho phép dùng cho các nhu cầu thiết yếu như công việc, sinh hoạt hàng ngày và liên lạc với gia đình. Trong thời gian này (3 ngày thử nghiệm), họ thực hiện các bài kiểm tra tâm lý và được chụp cộng hưởng từ chức năng (fMRI) để đánh giá tác động của việc giảm sử dụng điện thoại. Kết quả chụp não cho thấy có sự thay đổi mạnh mẽ hoạt động của các vùng liên quan đến vùng não tưởng thưởng và khao khát, tương tự nhự các mô hình quan sát được ở người nghiện rượu hoặc chất kích thích.

Hiện đang có tranh luận về thuật ngữ "nghiện điện thoại thông minh" (SPA), vốn xuất hiện trong nhiều bài kiểm tra tâm lý, do các chuyên gia cho rằng thuật ngữ này có thể không phản ánh chính xác những khía cạnh cảm xúc, tinh thần và xã hội phức tạp liên quan đến việc sử dụng điện thoại thông minh quá mức. Tuy nhiên, khoa học thần kinh ngày càng quan tâm hơn đến vấn đề này, việc sử dụng điện thoại thông minh quá mức ESU, do mối liên hệ của nó với các tác động tiêu cực đến sức khỏe thể chất, tinh thần cũng như các hành vi gây nghiện.

Nghiên cứu này lựa chọn 25 thanh niên từ 18 đến 30 tuổi, những người thường xuyên sử dụng điện thoại thông minh. Trước khi áp dụng thời gian hạn chế 72 giờ, các tham gia viên được sàng lọc để đánh giá mức độ ảnh hưởng của việc sử dụng điện thoại thông minh và chơi game trên máy tính đối với sức khỏe thể chất, tâm lý và xã hội, đồng thời đảm bảo họ không mắc các vấn đề về sức khỏe tâm thần.

Những người tham gia hoàn thành hai bảng câu hỏi trước lần quét não đầu tiên để đánh giá tâm trạng, thói quen sử dụng điện thoại thông minh và mức độ thèm khát thiết bị. Sau đó, họ được yêu cầu hạn chế sử dụng điện thoại trong 72 giờ. Sau ba ngày hạn chế, những người này sẽ trải qua quét fMRI trong khi hiện thị các loạt hình ảnh khác nhau, bao gồm cảnh trung tính (như phong cảnh, thuyền), điện thoại thông minh đang bật và điện thoại thông minh đã tắt.

Kết quả từ các bản quét cho thấy việc hạn chế sử dụng điện thoại thông minh làm thay đổi hoạt động não bộ tại các vùng liên quan đến dopamine và serotonin-chất dẫn truyền thần kinh có vai trò điều chỉnh tâm trạng, cảm xúc và chứng nghiện.

Các nhà nghiên cứu lưu ý rằng việc hạn chế sử dụng điện thoại thông minh có thể tạo ra cảm giác tương tự như cai chất gây nghiện hoặc cơn thèm ăn. Hiện tượng này được ghi nhận ở cả những người sử dụng điện thoại thông minh nhiều (ESU) và thường xuyên (không phải ESU).

Khi công nghệ phát triển, việc nhận ra thói quen sử dụng điện thoại thông minh ảnh hưởng đến não của chúng ta như thế nào là rất quan trọng để xây dựng thói quen sử dụng kỹ thuật số an toàn và lành mạnh hơn.

P.T.T (NASTIS), theo https://medicalxpress.com/, 5/2025