Trí tuệ nhân tạo (AI) đang từng bước làm thay đổi cách dự báo và cảnh báo thiên tai tại Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu khiến các hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng khó lường. Tại hội thảo “Công nghệ mới trong dự báo và cảnh báo sớm thiên tai” ngày 18/3, ông Nguyễn Xuân Hiển, Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn quốc gia cho biết AI đang mở ra khả năng cảnh báo sớm theo thời gian thực, góp phần nâng cao hiệu quả phòng chống thiên tai.

Theo ông Hiển, thay vì thay thế hoàn toàn các mô hình vật lý truyền thống, AI được sử dụng như một “lớp hiệu chỉnh thông minh”. Công nghệ này học từ dữ liệu lịch sử để giảm sai số và phát hiện những tín hiệu mà phương pháp truyền thống khó nhận diện. Nhờ đó, chất lượng dự báo, đặc biệt với các hiện tượng nguy hiểm như bão mạnh và mưa lớn, đã được cải thiện rõ rệt. Cụ thể, trong dự báo bão, các mô hình học máy tổ hợp giúp nâng độ chính xác về cường độ lên khoảng 10–20% trong hạn dự báo 1–2 ngày.

Không chỉ vậy, AI còn cho phép tự động nhận dạng vị trí và cường độ bão từ dữ liệu vệ tinh với tần suất cập nhật chỉ 10 phút, đạt độ chính xác trên 90%, sai số vị trí chỉ ở mức vài chục km. Đây là bước tiến lớn so với cách phân tích thủ công trước đây, vốn tốn nhiều thời gian và phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm chuyên gia.

Đối với các hiện tượng thời tiết nguy hiểm diễn biến nhanh như giông, lốc hay mưa đá, AI cho thấy tiềm năng đặc biệt. Khi kết hợp dữ liệu đa nguồn từ radar, vệ tinh, hệ thống định vị sét và trạm đo mưa tự động, các mô hình có thể đưa ra cảnh báo sớm trước từ 30 phút đến vài giờ với độ tin cậy đạt 70–90%. Điều này không chỉ giúp nâng cao khả năng phòng tránh mà còn mở ra hướng phát triển hệ thống cảnh báo chi tiết hơn, xuống tới cấp xã, thậm chí từng điểm dân cư có nguy cơ cao.

Trong lĩnh vực thủy văn và quản lý tài nguyên nước, AI cũng đang được ứng dụng mạnh mẽ. Việc tích hợp các mô hình khí hậu, thủy văn với dữ liệu viễn thám và chỉ số hạn hán cho phép giám sát đồng thời nhiều yếu tố như độ ẩm đất, dòng chảy hay bốc thoát hơi nước. Nhờ đó, khả năng dự báo hạn hán, xâm nhập mặn và cân đối nguồn nước được nâng cao, hỗ trợ hiệu quả cho sản xuất nông nghiệp và quản lý hồ chứa.

Tuy nhiên, việc ứng dụng AI trong lĩnh vực này vẫn đối mặt nhiều thách thức. Dữ liệu quan trắc còn thiếu đồng bộ, hạ tầng xử lý dữ liệu lớn còn hạn chế, trong khi nguồn nhân lực công nghệ cao chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu. Bên cạnh đó, nhiều công nghệ mới vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm, cần thêm thời gian để hoàn thiện.

Trước thực tế đó, ngành khí tượng thủy văn đang đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu lớn, hiện đại hóa mạng lưới quan trắc và tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu. Mục tiêu là hình thành hệ thống cảnh báo thiên tai theo thời gian thực, truyền thông tin nhanh chóng đến người dân qua nhiều kênh như tin nhắn, ứng dụng di động hay hệ thống truyền thanh cơ sở. Trong tương lai, AI được kỳ vọng sẽ trở thành công cụ quan trọng giúp Việt Nam chủ động hơn trong dự báo, giảm thiểu thiệt hại và nâng cao khả năng thích ứng với thiên tai.

A.T (tổng hợp)