Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng khẳng định Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam là một trong những trung tâm nghiên cứu hàng đầu cả nước về khoa học xã hội và nhân văn, đồng thời giữ vai trò như một “bộ não tư duy” về con người, xã hội, thể chế, văn hóa và phát triển – những yếu tố cốt lõi tạo nên bản sắc và sức mạnh bền vững của quốc gia.

 

Thủ tướng Phạm Minh Chính và các đại biểu tham quan trưng bày kết quả nghiên cứu về khoa học-xã hội của các giáo sư công tác tại Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam

Theo Bộ trưởng, cùng với Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam và hai đại học quốc gia, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam là một trong bốn đơn vị chủ lực về khoa học nền tảng của đất nước. Hằng năm, Bộ Khoa học và Công nghệ đều tổ chức hội nghị hợp tác với bốn đơn vị này nhằm tăng cường phối hợp, phát huy vai trò của khoa học trong sự phát triển quốc gia.

Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng cho biết Bộ Khoa học và Công nghệ xác định rõ trách nhiệm trong việc thiết kế thể chế phù hợp để Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam phát huy tốt hơn vai trò của mình. Trong thời gian tới, Bộ sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế tài trợ nghiên cứu theo hướng ổn định hơn đối với khoa học cơ bản và khoa học xã hội, đồng thời mở ra những cơ chế linh hoạt hơn để kết nối nghiên cứu với ứng dụng thực tiễn.

Theo định hướng giai đoạn 2025–2030, cơ cấu ngân sách dành cho khoa học cơ bản và khoa học xã hội sẽ được ổn định ở mức 15–20%, tương đương khoảng 5.000–10.000 tỷ đồng mỗi năm, cao hơn nhiều so với trước đây. Riêng ngân sách nghiên cứu dành cho Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam trong năm 2026 dự kiến tăng ít nhất gấp ba lần so với năm 2025. Viện cũng sẽ thực hiện quản lý theo cơ chế quỹ. Bên cạnh đó, Bộ Khoa học và Công nghệ đã lên kế hoạch đầu tư một số hạ tầng nghiên cứu xã hội trọng điểm đặt tại Viện, trong đó có hạ tầng dữ liệu khoa học xã hội, hạ tầng điều tra xã hội và hạ tầng trí tuệ nhân tạo phục vụ xử lý kho dữ liệu lớn.

Đề cập vai trò của khoa học xã hội trong bối cảnh mới, Bộ trưởng nhận định thế giới đang biến đổi rất nhanh, với khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực trực tiếp của tăng trưởng. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh công nghệ có thể phát triển rất nhanh, nhưng nếu xã hội không theo kịp sẽ tạo ra rủi ro; tăng trưởng kinh tế có thể mạnh mẽ, nhưng nếu thiếu nền tảng xã hội và nhân văn thì khó bền vững. Chính vì vậy, khoa học xã hội và nhân văn ngày càng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Theo Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng, khoa học xã hội không thể chỉ là lĩnh vực đi sau để lý giải thực tiễn, mà cần đi trước một bước để góp phần định hình tương lai. Khi đất nước bước vào những chuyển đổi lớn như chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, đổi mới mô hình tăng trưởng hay cải cách thể chế, vấn đề đặt ra không chỉ là làm thế nào để thực hiện, mà còn là thực hiện vì ai, ai được hưởng lợi, tác động xã hội sẽ ra sao và giá trị Việt Nam nằm ở đâu trong những chuyển đổi ấy.

Ông cũng cho rằng Việt Nam đang đứng trước yêu cầu phải phát triển nhanh hơn nhưng đồng thời bền vững hơn. Đất nước không thể tiếp tục dựa chủ yếu vào vốn, lao động giá rẻ hay khai thác tài nguyên, mà phải dựa vào tri thức, thể chế và con người. Trong ba trụ cột đó, khoa học xã hội giữ vai trò đặc biệt trong việc thiết kế thể chế, nuôi dưỡng giá trị và định hướng hành vi xã hội. Theo Bộ trưởng, thể chế tốt không tự nhiên mà có, mà là sản phẩm của tư duy khoa học, của quá trình tổng kết thực tiễn và dự báo tương lai.

Lãnh đạo Bộ Khoa học và Công nghệ khẳng định khoa học xã hội và nhân văn là bộ phận không thể tách rời của hệ sinh thái khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia. Nếu khoa học tự nhiên giúp con người hiểu và làm chủ thế giới vật chất, thì khoa học xã hội giúp hiểu và dẫn dắt xã hội. Hai lĩnh vực này không đối lập mà bổ sung cho nhau, không tách rời mà cần được kết nối chặt chẽ hơn.

Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng bày tỏ mong muốn Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy nghiên cứu. Theo ông, nghiên cứu không chỉ để công bố, mà phải tác động đến chính sách; không chỉ để mô tả, mà cần đề xuất giải pháp; không chỉ để hiểu quá khứ, mà còn phải góp phần kiến tạo tương lai. Những vấn đề lớn của đất nước như cải cách bộ máy, phát triển kinh tế số, quản trị quốc gia, biến đổi xã hội trong kỷ nguyên số hay xây dựng con người Việt Nam thời đại mới, theo Bộ trưởng, đều rất cần tiếng nói khoa học xã hội sâu sắc, độc lập và có tầm nhìn dài hạn.

Về định hướng phối hợp thời gian tới, Bộ trưởng cho biết Bộ Khoa học và Công nghệ mong muốn tăng cường hợp tác với Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam trên ba phương diện. Thứ nhất là đặt hàng nghiên cứu các bài toán lớn, các vấn đề chiến lược gắn với yêu cầu hoạch định chính sách và phát triển quốc gia. Thứ hai là kết nối khoa học xã hội với khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo để hình thành các nghiên cứu liên ngành, nhất là về tác động xã hội, đạo đức và thể chế của công nghệ mới. Thứ ba là xây dựng đội ngũ trí thức khoa học xã hội tinh hoa, có năng lực tư duy độc lập, phản biện chính sách và hội nhập quốc tế.

Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng tin rằng trong kỷ nguyên mới, quốc gia nào hiểu xã hội của mình sâu sắc hơn thì sẽ có cơ hội đi xa hơn. Theo ông, công nghệ có thể mua, vốn có thể vay, nhưng tri thức về con người và xã hội Việt Nam thì phải do chính người Việt Nam xây dựng. Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam được kỳ vọng sẽ tiếp tục gánh vác sứ mệnh đó trong chặng đường phát triển sắp tới.

P.T (tổng hợp)