Nghiên cứu mới cho thấy rừng nhiệt đới có thể phục hồi nhanh gấp đôi sau khi bị chặt phá nếu đất chứa đủ nitơ. Các nhà khoa học theo dõi quá trình tái sinh rừng ở Trung Mỹ trong nhiều thập kỷ và phát hiện nitơ đóng vai trò quyết định đối với tốc độ phát triển của cây. Sự phục hồi nhanh hơn cũng đồng nghĩa với việc hấp thụ nhiều carbon hơn từ khí quyển. Nghiên cứu gợi ý các chiến lược tái trồng rừng thông minh hơn, dựa vào cơ chế tự nhiên thay vì phụ thuộc vào phân bón.

Một nghiên cứu mới công bố cho thấy rừng nhiệt đới có thể phục hồi nhanh gấp đôi sau nạn phá rừng nếu đất có đủ nitơ. Công trình nhấn mạnh rằng các quá trình diễn ra dưới lòng đất giữ vai trò quan trọng trong việc rừng tái sinh nhanh đến mức nào sau khi đất bị khai phá.

Các nhà khoa học do Đại học Leeds dẫn đầu đã thực hiện thí nghiệm lớn nhất và dài nhất từ trước đến nay nhằm tìm hiểu cách các chất dinh dưỡng ảnh hưởng đến quá trình tái sinh rừng. Nghiên cứu tập trung vào các khu vực nhiệt đới từng bị khai thác cho mục đích như khai thác gỗ và nông nghiệp.

Theo dõi quá trình phục hồi rừng trong nhiều thập kỷ

Nhóm nghiên cứu lựa chọn 76 ô rừng trên khắp Trung Mỹ và theo dõi trong thời gian lên tới 20 năm. Mỗi địa điểm có độ tuổi và quy mô khác nhau, cho phép các nhà khoa học quan sát quá trình cây sinh trưởng và chết đi khi rừng dần phục hồi theo thời gian.

Để kiểm tra vai trò của dinh dưỡng đất, các ô rừng được áp dụng những phương án khác nhau: một số được bón phân nitơ, một số bón phốt pho, một số nhận cả hai loại, và một số không được xử lý. Cách tiếp cận này giúp so sánh trực tiếp phản ứng của rừng trong các điều kiện đất khác nhau.

Nitơ nổi lên như yếu tố then chốt

Kết quả cho thấy dinh dưỡng đất ảnh hưởng mạnh đến tốc độ tái sinh rừng nhiệt đới. Trong 10 năm đầu phục hồi, các khu rừng có đủ nitơ phát triển nhanh gấp khoảng hai lần so với nơi thiếu hụt. Riêng phốt pho không tạo ra hiệu quả tương tự.

Nghiên cứu có sự tham gia của các nhà khoa học từ Đại học Glasgow, Viện Nghiên cứu Nhiệt đới Smithsonian, Đại học Yale, Princeton, Cornell, Đại học Quốc gia Singapore và Viện Cary về Nghiên cứu Hệ sinh thái. Kết quả được công bố ngày 13/1 trên tạp chí Nature Communications.

Ý nghĩa đối với khí hậu và tái trồng rừng

Tác giả chính Wenguang Tang, thực hiện nghiên cứu khi làm tiến sĩ tại Đại học Leeds, cho biết:

“Công trình của chúng tôi rất đáng chú ý vì cho thấy có thể tăng cường khả năng hấp thụ và lưu trữ khí nhà kính thông qua tái trồng rừng bằng cách quản lý dinh dưỡng sẵn có cho cây”.

Dù thí nghiệm có sử dụng phân nitơ, nhóm nghiên cứu không khuyến nghị bón phân trên diện rộng cho rừng. Việc này có thể gây tác động phụ tiêu cực, bao gồm phát thải nitrous oxide - một loại khí nhà kính rất mạnh.

Thay vào đó, nhóm đề xuất các giải pháp thực tế hơn. Nhà quản lý rừng có thể trồng các loài cây họ đậu, vốn có khả năng bổ sung nitơ tự nhiên cho đất. Một lựa chọn khác là phục hồi rừng ở những khu vực vốn đã có đủ nitơ nhờ ảnh hưởng của ô nhiễm không khí.

Vì sao phục hồi nhanh lại quan trọng với khí hậu

Rừng nhiệt đới là một trong những “bể chứa carbon” quan trọng nhất thế giới. Chúng giúp làm chậm biến đổi khí hậu bằng cách hấp thụ carbon từ khí quyển và lưu trữ trong cây - quá trình này được gọi là cô lập carbon.

Các nhà nghiên cứu ước tính nếu tình trạng thiếu nitơ ảnh hưởng đến các khu rừng nhiệt đới non trên toàn cầu, khoảng 0,69 tỷ tấn CO₂ có thể không được lưu trữ mỗi năm. Con số này tương đương khoảng hai năm phát thải CO₂ và các khí nhà kính khác của Vương quốc Anh.

Liên quan chính sách sau COP 30

Nghiên cứu được công bố chỉ vài tuần sau khi COP 30 tại Brazil khép lại, nơi Quỹ Tropical Forest Forever Facility (TFFF) được công bố. Sáng kiến này nhằm hỗ trợ các quốc gia có rừng nhiệt đới bảo vệ rừng hiện có và phục hồi những khu rừng đã bị suy thoái.

Chủ nhiệm đề tài, Tiến sĩ Sarah Batterman, Phó Giáo sư tại Trường Địa lý, Đại học Leeds, cho biết:

“Các kết quả thực nghiệm của chúng tôi có ý nghĩa đối với quản lý rừng nhiệt đới như một giải pháp khí hậu dựa vào tự nhiên”.

“Tránh phá rừng nhiệt đới trưởng thành luôn phải là ưu tiên hàng đầu. Tuy nhiên, phát hiện của chúng tôi về tác động của dinh dưỡng đến khả năng lưu trữ carbon là thông tin quan trọng khi các nhà hoạch định chính sách cân nhắc phục hồi rừng ở đâu và như thế nào để tối đa hóa khả năng cô lập carbon”.

N.M.P (NASTIS), theo Sciencedaily, 1/2026