Rừng  ngập  mặn  (RNM)  là  vùng  đất  ngập  nước  trong  vùng  triều  giới  hạn  trong  các  khu  vực nhiệt đới và cận nhiệt đới. Các hệ sinh thái (HST)  rừng  ngập  mặn  chiếm  ít  hơn  một  phần  trăm (1%) của bề mặt trái đất, nhưng về mặt sinh thái, lý học và kinh tế rất quan trọng. Rừng ngập mặn là một trong những HST tự nhiên có năng suất sinh học cao nhất. Rừng  ngập  mặn  ở  Việt  Nam  có  vai  trò  quan  trọng  trong  việc  đóng  góp  vào  năng  suất  sinh học vùng cửa sông ven biển, thông qua cung cấp  một  lượng  lớn  sinh  khối  cơ  bản  để  duy  trì  sự tồn tại của HST cả về ý nghĩa môi trường và kinh tế.

 

Bên cạnh đó, RNM còn có vai trò bảo vệ bờ biển, chống lại xói mòn, chống  lại  gió  bão,...  RNM  còn  là  nơi  cung  cấp  thức ăn và là nơi cư trú của nhiều loài thủy sản quan trọng có giá trị thương mại cao. Tuy nhiên,  theo  nghiên  cứu  của  FAO  năm 2007,  từ  năm  1980  tới  2005  tổng  diện  tích  RNM  trên  toàn  thế  giới  đã sụt giảm trên 30% do các hoạt động của con   người, nên nó cần được tìm hiểu và có biện pháp bảo vệ tốt hơn. Các mảnh vụn hữu cơ rơi xuống từ rừng ngập mặn  là  nguồn  dưỡng  chất  cho  toàn  bộ  hệ  sinh  thái  ven  bờ.  Tuy  nhiên,  hiện  nay  vẫn  không  có  nhiều  nghiên  cứu  về  quá  trình  giải  phóng  các  thành phần này từ lá phân hủy và những vai trò của  các  nhóm  sinh  vật  trong  rừng  ngập  mặn.  Xác lá bị phân cắt nhờ sự tiêu thụ hoạt động của động vật thân mềm, chân đầu và nhóm cua còng. Các nhân tố sinh học trong các bãi lầy cửa sông, ven biển đã góp phần đáng kể trong việc hình thành và phân bố rừng ngập mặn. Xáo trộn sinh học là một trong những quá trình chính làm thay đổi cấu trúc nền trầm tích cũng như sự phân đới thực vật trong hệ sinh thái rừng ngập mặn. Hoạt động sống của nhóm cua  Brachyuran  là  một  yếu  tố  chính  gây  ra  xáo  trộn sinh học rừng ngập mặn. Nhóm  còng  là  động  vật  đặc  hữu  của  HST  rừng  ngập  mặn,  chúng  nắm  giữ  vai  trò  rất  lớn  liên  quan  trực  tiếp  tới  sự  duy  trì,  cân  bằng  và phát  triển  của  hệ  sinh  thái  RNM.  

Tại  Việt  Nam  cho đến hiện nay, các công trình nghiên cứu về lĩnh  vực  này  còn  ít,  chưa  xác  định  được  giá  trị,  lợi ích mà chúng mang lại. Vì vậy, nghiên cứu sự tiêu thụ lá rụng của còng và hiện diện của chúng trong mối liên hệ nguồn thức ăn và môi trường sống  là  thật  sự  cần  thiết,  để  thấy  rõ  vai  trò  của  nhóm động vật này trong chu trình dinh dưỡng vật chất ở hệ sinh thái rừng ngập mặn.

Nghiên cứu đã cho thấy còng lớn tiêu thụ lá nâu đen cao nhất và sai khác có ý nghĩa thống kê so với các nghiệm thức còn lại và với nghiệm thức còng nhỏ. Ở nghiệm thức lá vàng, cả 2 cỡ còng đều tiêu thụ rất ít. Ở sinh cảnh 2, tỷ lệ bắt gặp còng P.  plicatum chiếm 9,81% và cao nhất với 42,24% ở sinh cảnh 3. Như vậy, sự hiện diện của còng Parasesarma plicatum ở rừng ngập mặn Cần Giờ phụ thuộc độ cao triều, độ che phủ của cây che bóng, loại cây rừng ngập mặn (đước, dà quánh,  mầm  đen, mầm trắng, cóc trắng,...) và các yếu tố môi trường (độ cao trên 0,4 m; nhiệt độ từ 27 - 28 độ C; độ mặn từ 23 - 25‰).

Như vậy, Parasesarma plicatum có vai trò quan trọng trong chu trình thức ăn đang phân hủy ở rừng ngập mặn Cần Giờ.

P.T.T (NASTIS)