Sự phổ biến của thiết bị bay không người lái (UAV), thường gọi là drone, mang lại nhiều ứng dụng trong quay phim, khảo sát, vận chuyển và kiểm tra công trình. Tuy nhiên, UAV xuất hiện gần sân bay cũng tạo ra một vấn đề an toàn mới. Ngay cả một thiết bị nhỏ cũng có thể gây nguy hiểm nếu bay vào khu vực máy bay đang cất hoặc hạ cánh.

Đức đang tăng cường năng lực phát hiện và ứng phó UAV tại các sân bay quan trọng. Động thái này được thúc đẩy mạnh hơn sau sự việc tại sân bay Leipzig/Halle đầu tháng 8/2026, khi một UAV mang chất nổ và thiết bị kích nổ được phát hiện trong khu vực hạn chế. Công tố viên liên bang Đức đã tiếp nhận điều tra vụ việc. Đến nay, nhà chức trách chưa công bố kết luận cuối cùng về người thực hiện và động cơ.

Vấn đề đặt ra không đơn giản là tìm cách “bắn hạ” một UAV. Đối với sân bay dân dụng, nhiệm vụ quan trọng hơn là phát hiện sớm, xác định chính xác vật thể, đánh giá nguy cơ và lựa chọn biện pháp xử lý không gây thêm rủi ro cho máy bay và người dưới mặt đất.

8 sân bay lớn được tăng cường bảo vệ

Đức xác định tám sân bay thuộc nhóm hạ tầng trọng yếu cần được trang bị các hệ thống phát hiện và ứng phó UAV tích hợp. Danh sách gồm Frankfurt, Munich, Berlin-Brandenburg, Cologne/Bonn, Düsseldorf, Hamburg, Leipzig/Halle và Stuttgart. Hiệp hội Hàng không Đức cho biết việc mua sắm và triển khai thiết bị đã được tiến hành, trong đó một số sân bay đã bắt đầu tiếp nhận công nghệ mới.

Sau sự việc tại Leipzig/Halle, Đức cũng có kế hoạch mở rộng đơn vị chuyên trách chống UAV của Cảnh sát Liên bang. Theo kế hoạch được công bố tháng 8/2026, lực lượng này dự kiến tăng lên khoảng 300 người và hoạt động tại tám địa điểm để có thể phản ứng nhanh hơn khi xảy ra sự cố.

Những biện pháp này phản ánh một thay đổi trong cách bảo vệ sân bay. Trước đây, hệ thống an ninh chủ yếu tập trung vào hành khách, hành lý, hàng hóa và người xâm nhập trên mặt đất. Hiện nay, khu vực không phận ở độ cao thấp quanh sân bay cũng trở thành một phần quan trọng của hệ thống an ninh.

Vì sao UAV nhỏ khó phát hiện?

Máy bay dân dụng thông thường được quản lý bằng các hệ thống kiểm soát không lưu và thiết bị nhận dạng chuyên dụng. UAV nhỏ lại có đặc điểm khác. Chúng có thể bay thấp, kích thước nhỏ và sử dụng nhiều phương thức điều khiển khác nhau.

Radar có thể phát hiện vật thể trong không khí, nhưng một UAV nhỏ đôi khi tạo tín hiệu tương tự chim hoặc các vật thể khác. Camera có thể giúp xác nhận mục tiêu, nhưng hiệu quả giảm khi trời tối, có sương mù hoặc vật thể ở xa.

Một công nghệ khác là cảm biến tần số vô tuyến, gọi tắt là RF. Thiết bị này tìm tín hiệu trao đổi giữa UAV và bộ điều khiển. Nếu nhận biết được tín hiệu, hệ thống có thể xác định rằng trong khu vực đang có một UAV hoạt động.

Tuy nhiên, cách này không phải lúc nào cũng hiệu quả. Một UAV tự động bay theo lộ trình được lập trình trước có thể không cần liên lạc liên tục với người điều khiển. Một số thiết bị cũng có thể sử dụng nhiều loại kết nối khác nhau.

Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO) cho rằng hiện chưa có một công nghệ duy nhất có thể xử lý mọi tình huống UAV xâm nhập sân bay. Vì vậy, cách tiếp cận phù hợp là kết hợp nhiều lớp phát hiện và nhận dạng.

Hệ thống nhiều lớp hoạt động như thế nào?

Một hệ thống chống UAV, thường được gọi là C-UAS (Counter-Unmanned Aircraft Systems), có thể kết hợp radar, cảm biến RF, camera thông thường, camera hồng ngoại và các nguồn dữ liệu khác.

Radar giúp phát hiện và theo dõi vật thể. Cảm biến RF tìm tín hiệu điều khiển. Camera giúp nhân viên quan sát hình dạng của mục tiêu. Camera hồng ngoại có thể hỗ trợ vào ban đêm.

Thông tin từ các cảm biến được đưa về hệ thống xử lý chung. Nếu một cảm biến phát hiện vật thể bất thường, các cảm biến khác có thể được sử dụng để kiểm tra lại.

Cách làm này đặc biệt quan trọng tại sân bay. Một hệ thống báo động quá nhiều lần do nhầm chim hoặc vật thể khác sẽ gây gián đoạn hoạt động hàng không. Ngược lại, bỏ sót một UAV thật cũng có thể gây nguy hiểm.

ICAO nhấn mạnh rằng phòng vệ UAV tại sân bay cần kết hợp thiết bị nhiều lớp với quy định hàng không, cơ chế phối hợp và chia sẻ thông tin giữa các đơn vị liên quan.

Nhận diện từ xa (Remote ID) giúp nhận biết UAV hợp pháp

Một công cụ khác là Remote ID, hay nhận dạng từ xa. Có thể hiểu đây là dạng “biển số điện tử” của UAV.

Theo quy định của Liên minh châu Âu, từ ngày 1/1/2024, nhiều loại UAV phải sử dụng hệ thống nhận dạng từ xa. Khi hoạt động, UAV có thể phát thông tin như mã đăng ký người khai thác, số nhận dạng thiết bị, vị trí, độ cao, hướng bay và vị trí của người điều khiển hoặc điểm cất cánh.

Thông tin này giúp cơ quan chức năng nhanh chóng phân biệt một UAV được đăng ký và hoạt động hợp pháp với một vật thể không xác định.

Tuy nhiên, Remote ID không phải giải pháp hoàn chỉnh cho an ninh sân bay. Một UAV được sử dụng trái phép có thể không tuân thủ yêu cầu nhận dạng hoặc có thể được tự chế. Vì vậy, hệ thống phát hiện vẫn phải có khả năng tìm những UAV không chủ động cung cấp thông tin.

Vì sao không thể đơn giản gây nhiễu hoặc bắn hạ UAV?

Sau khi phát hiện UAV, bước khó hơn là quyết định phải làm gì.

Trong môi trường sân bay, việc sử dụng biện pháp đối phó chủ động phải được đánh giá rất cẩn thận. Một UAV bị mất điều khiển có thể rơi xuống khu vực có người hoặc máy bay. Một biện pháp gây nhiễu điện tử không được kiểm soát cũng có thể ảnh hưởng đến các hệ thống thông tin hoặc định vị khác.

ICAO lưu ý rằng một số công nghệ chống UAV có thể tạo tác động không mong muốn đối với máy bay và hoạt động quản lý không lưu. Vì vậy, trước khi triển khai cần đánh giá an toàn và xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan.

Trong nhiều tình huống, biện pháp đầu tiên có thể không phải vô hiệu hóa UAV mà là điều chỉnh hoạt động của sân bay. Cơ quan kiểm soát không lưu có thể tạm dừng cất cánh, thay đổi đường tiếp cận hoặc giữ máy bay ở khoảng cách an toàn trong khi lực lượng an ninh xác định nguồn nguy hiểm.

Điều này có thể gây chậm chuyến nhưng giảm nguy cơ xảy ra va chạm.

Công nghệ chỉ là một phần của giải pháp

Bảo vệ sân bay trước UAV không chỉ phụ thuộc vào radar hoặc camera tốt hơn. Các đơn vị quản lý sân bay, kiểm soát không lưu, cảnh sát và lực lượng an ninh cần có quy trình phối hợp thống nhất.

Nhân viên cũng phải biết cách đánh giá dữ liệu từ nhiều cảm biến. Một UAV được phát hiện cần được phân loại theo vị trí, hướng bay, khoảng cách đến đường băng và mức độ nguy hiểm trước khi quyết định biện pháp tiếp theo.

Đây cũng là lý do ICAO trong năm 2026 thúc đẩy hợp tác giữa các quốc gia về C-UAS. Tổ chức này cho rằng UAV hoạt động trái phép quanh sân bay đang trở thành vấn đề cần được xử lý bằng cả công nghệ, quy định và phối hợp quốc tế.

Việc Đức tăng cường hệ thống chống UAV tại tám sân bay lớn cho thấy an ninh hàng không đang phải thích ứng với sự phát triển nhanh của thiết bị bay không người lái.

Thách thức lớn nhất không chỉ là phát hiện một vật thể nhỏ trên bầu trời. Hệ thống phải xác định đó có thực sự là UAV hay không, UAV có được phép hoạt động hay không và mức độ nguy hiểm đến đâu.

Vì vậy, giải pháp đang được hướng tới là hệ thống nhiều lớp, kết hợp radar, cảm biến vô tuyến, camera, nhận dạng từ xa và thông tin nghiệp vụ. Biện pháp can thiệp chỉ được sử dụng sau khi nguy cơ được đánh giá đầy đủ.

Khi UAV ngày càng phổ biến và có khả năng tự động cao hơn, các sân bay sẽ cần tiếp tục nâng cấp cả công nghệ lẫn quy trình vận hành. Mục tiêu cuối cùng không phải loại bỏ UAV khỏi không phận mà là bảo đảm các hoạt động hợp pháp có thể cùng tồn tại với hàng không dân dụng mà không làm giảm mức độ an toàn.

P.T

Tài liệu tham khảo

1. Reuters, German prosecutor says airport drone was fitted with explosive device, 6/8/2026.
2. Reuters, Explosive drone at German airport raises new danger, minister says, 5/8/2026.
3. International Civil Aviation Organization (ICAO), States unite as drones increasingly threaten civil aviation, 9/7/2026.
4. ICAO, Response to Unauthorized UA in the Vicinity of Aerodrome, guidance material on detection and Counter-UAS systems.
5. European Union Aviation Safety Agency (EASA), Remote identification will become mandatory for drones across Europe.
6. EASA, Easy Access Rules for Unmanned Aircraft Systems, revision June 2026.
7. German Aviation Association (BDL), information on the programme to equip Germany's eight critical-infrastructure airports with integrated drone detection and countermeasure systems.