Sự thành công của nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp quốc gia về cảm biến quang và hệ thống quan trắc tự động, từ xa đánh dấu một bước tiến quan trọng trong năng lực nghiên cứu, làm chủ công nghệ và giám sát môi trường biển của Việt Nam. Trong bối cảnh biển và ven biển ngày càng chịu nhiều sức ép từ phát triển kinh tế, đô thị hóa và biến đổi khí hậu, kết quả của nhiệm vụ không chỉ mang ý nghĩa khoa học mà còn góp phần nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường biển và bảo đảm phát triển bền vững gắn với an ninh, quốc phòng.

 

Việt Nam là quốc gia ven biển với đường bờ biển dài hơn 3.260 km và vùng đặc quyền kinh tế rộng lớn, đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội, giao thương quốc tế và bảo vệ chủ quyền biển đảo. Tuy nhiên, công tác quan trắc môi trường biển hiện nay vẫn chủ yếu dựa trên phương pháp lấy mẫu thủ công, tần suất đo thấp, độ trễ lớn và phụ thuộc nhiều vào điều kiện thời tiết, nhân lực. Điều này khiến việc phát hiện sớm các sự cố ô nhiễm đột biến, suy thoái môi trường hay biến động bất thường của hệ sinh thái biển gặp nhiều hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu quản lý hiện đại dựa trên dữ liệu thời gian thực.

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, Bộ Khoa học và Công nghệ đã phê duyệt nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp quốc gia “Nghiên cứu công nghệ cảm biến quang và thiết kế phát triển hệ thống quan trắc tự động, từ xa ứng dụng trong quan trắc môi trường biển Việt Nam” (mã số ĐTĐL.CN-92/21) theo Quyết định số 476/QĐ-BKHCN ngày 15/3/2021. Nhiệm vụ do Tiến sĩ Lê Duy Tiến làm chủ nhiệm, Trường Quốc tế - Đại học Quốc gia Hà Nội là đơn vị chủ trì, triển khai trong giai đoạn 2021-2025. Trong suốt quá trình thực hiện, các thông tin về cơ quan, địa điểm thực hiện và chức danh khoa học không thay đổi, bảo đảm tính ổn định và liên tục của nghiên cứu.

Sau hơn bốn năm triển khai, nhóm nghiên cứu đã đạt được nhiều kết quả nổi bật. Trọng tâm là việc chế tạo thành công hệ thống quan trắc môi trường biển tự động, có khả năng đo liên tục các thông số môi trường quan trọng như nhiệt độ, độ mặn, oxy hòa tan, pH, độ đục và áp suất. Đây là những chỉ số then chốt phản ánh chất lượng môi trường nước biển và tình trạng hệ sinh thái, phục vụ trực tiếp cho công tác giám sát, cảnh báo sớm và quản lý môi trường.

Đáng chú ý, nhóm nghiên cứu đã phát triển và thử nghiệm thành công một bộ cảm biến quang mới đo NaCl, cùng các thiết kế cảm biến có độ nhạy cao, dải đo rộng, phù hợp với điều kiện khắc nghiệt của môi trường biển như độ mặn cao, ăn mòn, áp suất lớn và biến động nhiệt độ. Việc làm chủ công nghệ cảm biến quang không chỉ giúp giảm phụ thuộc vào thiết bị nhập khẩu mà còn mở ra khả năng tùy biến, nâng cấp hệ thống theo nhu cầu thực tế của Việt Nam.

Một kết quả quan trọng khác là hệ thống truyền số liệu từ xa bằng kết nối không dây đa chặng, được thiết kế phù hợp với điều kiện hạ tầng và môi trường biển Việt Nam. Hệ thống này bảo đảm khả năng thu thập và truyền dữ liệu liên tục, ổn định từ các điểm quan trắc ngoài khơi về trung tâm xử lý. Song song với phần cứng, nhóm nghiên cứu đã xây dựng đồng bộ hệ thống cơ sở dữ liệu và phần mềm quản trị, xử lý dữ liệu quan trắc, kèm theo bộ tài liệu hướng dẫn vận hành, tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai và nhân rộng trong thực tế.

Tại phiên họp Hội đồng đánh giá, nghiệm thu nhiệm vụ được tổ chức vào cuối năm 2025, các thành viên Hội đồng đánh giá cao chất lượng khoa học, tiến độ thực hiện và tính ứng dụng của các sản phẩm. Hội đồng thống nhất nghiệm thu nhiệm vụ đạt mức “Đạt”, đồng thời đề nghị nhóm nghiên cứu hoàn thiện hồ sơ để Bộ Khoa học và Công nghệ công nhận kết quả, làm cơ sở cho việc chuyển giao, ứng dụng và phát triển tiếp theo.

Thành công của nhiệm vụ khoa học và công nghệ quốc gia về cảm biến quang và hệ thống quan trắc môi trường biển tự động cho thấy năng lực làm chủ công nghệ ngày càng được nâng cao của các nhà khoa học Việt Nam. Kết quả nghiên cứu không chỉ tạo nền tảng quan trọng cho việc phát triển các hệ thống quan trắc biển hiện đại, mà còn góp phần nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường biển và hệ sinh thái ven bờ theo hướng bền vững. Đây cũng là tiền đề để Việt Nam từng bước xây dựng mạng lưới quan trắc biển thông minh, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế biển gắn với bảo vệ môi trường và chủ quyền quốc gia trong giai đoạn mới.

A.T (tổng hợp)