Việc hít thở không khí ô nhiễm trong thời gian dài có thể làm giảm đáng kể lợi ích của việc tập thể dục thường xuyên. Đây là kết luận của một nghiên cứu quy mô toàn cầu kéo dài hơn 10 năm, với hơn một triệu người trưởng thành tham gia. Dù tập luyện vẫn giúp kéo dài tuổi thọ, tuy nhiên, hiệu quả này giảm rõ rệt ở những khu vực có mức ô nhiễm bụi mịn cao - đặc biệt khi nồng độ PM2.5 vượt ngưỡng phổ biến tại nhiều nơi trên thế giới. Các nhà khoa học nhấn mạnh rằng không nên ngừng vận động ngoài trời, nhưng nếu chất lượng không khí được cải thiện, lợi ích sức khỏe sẽ lớn hơn nhiều.

Một nhóm nghiên cứu quốc tế, trong đó có các chuyên gia từ Đại học College London (UCL), cho biết tiếp xúc lâu dài với không khí ô nhiễm có thể làm giảm đáng kể tác động tích cực của hoạt động thể chất đối với sức khỏe.

Nghiên cứu đăng trên tạp chí BMC Medicine đã phân tích dữ liệu của hơn 1,5 triệu người trưởng thành tại nhiều quốc gia như Anh, Trung Quốc, Đan Mạch và Mỹ. Những người này được theo dõi trong hơn một thập kỷ.

Kết quả cho thấy những người sống ở khu vực ô nhiễm cao nguy cơ tử vong do ung thư và tim mạch tăng hơn đáng kể so với những người sống ở nơi không khí sạch. Tuy nhiên, tập thể dục vẫn mang lại lợi ích nhất định.

Ô nhiễm bụi mịn ảnh hưởng đến cơ thể như thế nào?

Nhóm nghiên cứu tập trung vào bụi mịn PM2.5 - những hạt có đường kính nhỏ hơn 2,5 micromet. Vì cực nhỏ, chúng có thể đi sâu vào phổi và thậm chí xâm nhập vào máu.

Phân tích cho thấy lợi ích của việc tập thể dục giảm mạnh khi mức PM2.5 trung bình năm đạt từ 25 microgam/m³ trở lên. Gần một nửa dân số thế giới (46%) đang sống trong môi trường ô nhiễm ở mức này hoặc cao hơn.

Giáo sư Po-Wen Ku (Đại học Quốc gia Chung Hsing, Đài Loan, Trung Quốc) cho biết:
“Ngay cả trong môi trường ô nhiễm, tập thể dục vẫn có lợi. Nhưng nếu không khí sạch hơn, những lợi ích này sẽ tăng lên rất nhiều”.

Giáo sư Andrew Steptoe thuộc UCL cho biết: “Không khí độc hại có thể làm suy giảm một phần lợi ích của việc tập luyện, dù không loại bỏ hoàn toàn. Điều này cho thấy ô nhiễm bụi mịn gây hại lớn cho sức khỏe. Không khí sạch và vận động thể chất đều rất quan trọng cho quá trình lão hóa khỏe mạnh”.

Phân tích dữ liệu lớn cho thấy mô hình rủi ro rõ ràng

Các nhà khoa học đã tổng hợp dữ liệu từ bảy nghiên cứu, trong đó ba nghiên cứu chưa từng công bố. Họ phân tích cả dữ liệu tổng hợp lẫn hồ sơ cá nhân của người tham gia. Kết quả chung cho thấy những người tập thể dục mức trung bình hoặc cường độ cao ít nhất 2,5 giờ mỗi tuần có nguy cơ tử vong thấp hơn 30% so với người ít vận động. Tuy nhiên, với những người rất năng động nhưng sống ở nơi PM2.5 vượt 25 μg/m³, mức bảo vệ này chỉ còn 12–15%.

Ô nhiễm càng cao, lợi ích tập luyện càng giảm

Khi mức PM2.5 vượt 35 μg/m³, lợi ích của tập thể dục giảm mạnh hơn nữa, đặc biệt đối với tử vong do ung thư. Ở mức ô nhiễm này, tác dụng bảo vệ gần như không còn rõ rệt. Khoảng 36% dân số thế giới sống trong điều kiện như vậy.

Tại Anh, mức PM2.5 trung bình khoảng 10 μg/m³ - thấp hơn các ngưỡng gây suy giảm mạnh lợi ích tập luyện. Tuy nhiên, ở các thành phố lớn, ô nhiễm biến động mạnh và vào mùa đông thường vượt ngưỡng 25 μg/m³.

Giáo sư Paola Zaninotto (UCL) khuyến nghị: “Chúng tôi khuyên mọi người nên tích cực tập ngoài trời. Tuy nhiên, cần kiểm tra chất lượng không khí, chọn tuyến đường ít ô nhiễm hoặc giảm thời gian vận động ngoài trời vào những ngày không khí xấu để nhận được lợi ích sức khỏe tối đa”.

Hạn chế của nghiên cứu

Phần lớn dữ liệu đến từ các nước thu nhập cao, nên kết quả có thể chưa phản ánh đầy đủ tình hình ở các quốc gia nghèo, nơi mức ô nhiễm có thể vượt 50 μg/m³. Nghiên cứu cũng thiếu dữ liệu về chất lượng không khí trong nhà và chế độ ăn uống của người tham gia.

Dù vậy, nhóm nghiên cứu đã tính đến nhiều yếu tố khác như thu nhập, trình độ học vấn, thói quen hút thuốc và bệnh mạn tính sẵn có.

Nghiên cứu có sự tham gia của các nhà khoa học từ Anh, Mỹ, Úc và châu Á. Phân tích tại Anh sử dụng dữ liệu từ UK Biobank. Nghiên cứu được tài trợ bởi Hội đồng Khoa học và Công nghệ Quốc gia Đài Loan, Trung Quốc, Bệnh viện Cựu chiến binh Đài Trung và Đại học Quốc gia Chung Hsing.

N.M.P (NASTIS), theo Sciencedaily, 1/2026