Cuộc cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc đã lan rộng khắp các lĩnh vực kinh tế, chính trị, và quân sự, nhưng hiện nay, một trong những “chiến trường” nổi bật nhất chính là công nghệ. Theo Viện Lowy, thế giới ngày càng phụ thuộc vào công nghệ kỹ thuật số, và cuộc cạnh tranh địa chính trị giữa hai cường quốc lớn nhất thế giới giờ đây đang tập trung mạnh vào vấn đề này. Cả Mỹ và Trung Quốc đang nỗ lực giảm sự phụ thuộc lẫn nhau trong lĩnh vực công nghệ, và điều này đang dần định hình một kỷ nguyên mới trong mối quan hệ giữa hai quốc gia.

Một trong những ví dụ rõ ràng nhất về sự leo thang căng thẳng trong cuộc chiến công nghệ này là lệnh cấm nhập khẩu xe điện từ Trung Quốc của Mỹ. Động thái này không chỉ dừng lại ở vấn đề thương mại mà còn nhấn mạnh mối lo ngại của Mỹ về an ninh quốc gia. Cụ thể, Mỹ lo sợ rằng các phương tiện kết nối từ Trung Quốc có thể theo dõi và thu thập dữ liệu cá nhân từ người dùng, bao gồm thông tin về vị trí và hành vi của tài xế. Đây là một nguy cơ lớn đối với an ninh quốc gia trong bối cảnh sự phụ thuộc vào công nghệ ngày càng gia tăng.

Không chỉ Mỹ, các quốc gia khác cũng đã áp dụng những biện pháp tương tự. Canada vào tháng 8/2024 đã tăng thuế lên 100% đối với xe điện nhập khẩu từ Trung Quốc, và Liên minh châu Âu (EU) cũng đã bỏ phiếu tăng thuế lên 35,3% vào tháng 9/2024, tiếp nối xu hướng chung của các quốc gia phương Tây trong việc hạn chế nhập khẩu xe điện và linh kiện từ Trung Quốc. Những biện pháp này được coi là bước đi nhằm bảo vệ nền công nghiệp nội địa và tránh sự phụ thuộc quá mức vào công nghệ của Trung Quốc.

Tuy nhiên, dù các nỗ lực tách rời về công nghệ đang diễn ra, nhưng trên thực tế, hệ sinh thái công nghệ toàn cầu vẫn còn phụ thuộc lẫn nhau ở mức độ lớn. Chuỗi cung ứng công nghệ hiện nay gắn liền với các quốc gia trên toàn thế giới, và việc giảm bớt sự phụ thuộc này sẽ không hề dễ dàng. Việc tách rời công nghệ có thể gây ra những tổn thất lớn cho các chính phủ, doanh nghiệp, và người tiêu dùng. Theo báo cáo từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), xu hướng này sẽ làm giảm tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế toàn cầu, hạn chế dòng chảy thương mại, và gây khó khăn cho việc phổ biến kiến thức và công nghệ giữa các quốc gia.

Mỹ dưới thời Tổng thống Joe Biden đã tuyên bố chiến lược “giảm thiểu rủi ro và đa dạng hóa” thay vì tách rời hoàn toàn, đặc biệt trong các lĩnh vực trọng điểm mà Trung Quốc đang nỗ lực vươn lên như trí tuệ nhân tạo (AI). Cố vấn An ninh Quốc gia Mỹ, ông Jake Sullivan, cũng đã nhiều lần nhấn mạnh quan điểm này, đặc biệt trong các cuộc gặp gỡ với các lãnh đạo Trung Quốc. Tuy nhiên, một loạt các sáng kiến mới của Mỹ, từ Đạo luật Khoa học và CHIPS cho đến Khuôn khổ Kinh tế Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, cho thấy xu hướng tách rời vẫn đang diễn ra ở nhiều cấp độ, đặc biệt trong lĩnh vực chất bán dẫn, AI, và năng lượng sạch.

Những sáng kiến này của Mỹ không chỉ là nhằm mục đích tăng cường an ninh quốc gia mà còn nhắm tới việc chiếm lĩnh thị trường công nghệ toàn cầu. Đặc biệt, Đạo luật CHIPS của Mỹ tập trung vào việc thúc đẩy sản xuất chất bán dẫn trong nước, nhằm giảm thiểu sự phụ thuộc vào nguồn cung từ Trung Quốc. Điều này đã gây ra một cuộc chạy đua trợ cấp giữa hai quốc gia, khi Trung Quốc cũng nỗ lực phát triển ngành công nghiệp bán dẫn của mình để đối phó với những thách thức từ Mỹ.

Các biện pháp của Mỹ không chỉ giới hạn trong lĩnh vực công nghệ cao mà còn ảnh hưởng đến nhiều lĩnh vực khác như năng lượng sạch, nơi Trung Quốc đang dẫn đầu với các công nghệ về pin điện và năng lượng tái tạo. Ngoài ra, Mỹ cũng áp dụng các biện pháp bảo vệ an ninh sinh học và bảo mật dữ liệu, với nhiều luật lệ mới được ban hành nhằm kiểm soát thông tin cá nhân và hạn chế sự can thiệp của nước ngoài vào các lĩnh vực công nghệ nhạy cảm.

Một trong những thách thức lớn nhất đối với cả Mỹ và Trung Quốc là việc thiết lập các tiêu chuẩn toàn cầu cho công nghệ. Cuộc cạnh tranh này đang trở nên ngày càng chính trị hóa, khi cả hai cường quốc cùng với EU và các quốc gia khác đang cố gắng đặt ra các ưu tiên về tiêu chuẩn hóa và điều phối hành động trong các lĩnh vực như AI và chuỗi cung ứng công nghệ. Điều này đặc biệt quan trọng khi phần mềm và phần cứng không chỉ giới hạn ở các sản phẩm hữu hình mà còn bao gồm những yếu tố liên quan đến bảo mật, an ninh quốc gia, và quyền riêng tư dữ liệu.

Việc hình dung một tương lai mà trong đó công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc hoàn toàn tách rời là khó khăn, nhưng không phải là không thể xảy ra. Tuy nhiên, trong bối cảnh các chính phủ hành động vì lý do an ninh quốc gia, điều cần thiết là các quốc gia tiếp tục duy trì mối quan hệ ngoại giao và hợp tác trong các lĩnh vực khác như chống biến đổi khí hậu và an toàn công nghệ AI.

Cuộc cạnh tranh chiến lược giữa Mỹ và Trung Quốc trong lĩnh vực công nghệ không chỉ là cuộc đối đầu về kinh tế mà còn là cuộc đấu tranh về an ninh quốc gia và quyền lực toàn cầu. Mặc dù tách rời công nghệ là một xu hướng có thể không thể tránh khỏi, nhưng việc giữ vững mối quan hệ hợp tác và đổi mới là cần thiết để đảm bảo một tương lai kỹ thuật số bền vững. Chính phủ và các doanh nghiệp trên toàn thế giới cần có những bước đi chiến lược để cân bằng giữa bảo vệ an ninh quốc gia và duy trì sự hợp tác quốc tế, từ đó đối phó hiệu quả với những thách thức của thế giới số hiện đại.

P.A.T (NASATI), theo https://www.rand.org/, 10/2024