Bước sang năm 2026, kinh tế thế giới đứng trước một nghịch lý quen mà lạ: tăng trưởng vẫn tiếp diễn nhưng “đoàn tàu” không còn chạy đều, và lực kéo không còn đến từ những động cơ cũ. Sau một năm 2025 nhiều biến động về thương mại, lãi suất và kỳ vọng công nghệ, các tổ chức quốc tế lớn đồng loạt nghiêng về kịch bản tăng trưởng chậm lại. Điều đáng chú ý là đây không chỉ là nhịp điều chỉnh theo chu kỳ, mà còn phản ánh quá trình tái sắp xếp các động lực tăng trưởng trong bối cảnh địa chính trị phân mảnh, chuỗi cung ứng tái cấu trúc và công nghệ mới bắt đầu đi từ “kỳ vọng” sang “tác động thực”.

 

Dự báo của OECD: thế giới chậm lại, Mỹ giảm tốc

Trong báo cáo OECD Economic Outlook, công bố ngày 02/12/2025, OECD dự báo tăng trưởng GDP toàn cầu năm 2026 sẽ giảm còn 2,9%, thấp hơn mức 3,2% của năm 2025 (ước tính), trước khi nhích lên 3,1% vào năm 2027.

Riêng kinh tế Mỹ được OECD dự báo giảm từ 2,0% năm 2025 xuống 1,7% năm 2026, rồi phục hồi nhẹ lên 1,9% năm 2027. Khu vực đồng euro được dự báo tăng 1,3% năm 2025 và 1,2% năm 2026 (sau đó 1,4% năm 2027).

Điểm nhấn trong thông điệp của OECD là: tăng trưởng “còn đứng vững”, nhưng các “vết nứt” dưới bề mặt đang rõ dần—đặc biệt từ bất định chính sách, rào cản thương mại, định giá tài sản cao và rủi ro tài chính.

Vì sao giảm tốc: thương mại, tài chính và “ảo giác” định giá công nghệ

OECD cảnh báo kịch bản tăng trưởng có thể xấu đi nếu rào cản thương mại tiếp tục tăng, nhất là với hàng hóa đầu vào quan trọng cho sản xuất. Khi thuế quan và bất định chính sách kéo dài, đầu tư và thương mại có xu hướng chậm lại; các doanh nghiệp trì hoãn mở rộng và người tiêu dùng trở nên dè dặt hơn.

Một rủi ro khác nằm ở thị trường tài chính: khi kỳ vọng lợi nhuận “được AI thúc đẩy” đẩy định giá tài sản lên cao, chỉ cần lợi nhuận thực tế không theo kịp kỳ vọng, khả năng “định giá lại rủi ro” trên diện rộng có thể xảy ra, gây biến động mạnh và siết điều kiện tài chính. OECD cũng lưu ý các lỗ hổng tài chính và áp lực nợ công có thể đẩy lợi suất trái phiếu dài hạn lên cao hơn, qua đó làm chi phí vốn tăng và bào mòn tăng trưởng.

Bức tranh này cho thấy một logic mới của chu kỳ: tăng trưởng không chỉ phụ thuộc “tiền rẻ” hay “cầu mạnh”, mà ngày càng phụ thuộc vào độ tin cậy chính sách, sức chịu đựng tài chính và năng lực thích ứng của doanh nghiệp trước các cú sốc thương mại.

So sánh với UNCTAD và IMF: phục hồi có chọn lọc, nhưng không bùng nổ

Ở góc nhìn thận trọng hơn, UN Trade and Development (UNCTAD) dự báo tăng trưởng toàn cầu năm 2025 và 2026 chỉ khoảng 2,6%, cho rằng lãi suất vay mượn cao và tính dễ tổn thương trước biến động dòng vốn sẽ hạn chế dư địa tài khóa và đầu tư của nhiều nền kinh tế đang phát triển.

Trong khi đó, IMF (Báo cáo World Economic Outlook, October 2025, đăng ngày 14/10/2025) dự báo tăng trưởng toàn cầu giảm từ 3,2% năm 2025 xuống 3,1% năm 2026; các nền kinh tế phát triển khoảng 1,5%, còn nhóm thị trường mới nổi và đang phát triển “nhỉnh hơn 4%”.

Điểm chung giữa các dự báo là: thế giới bước vào pha tăng trưởng “có kiểm soát”, khó quay lại thời kỳ bùng nổ diện rộng. Vốn và cơ hội vẫn có, nhưng phân bổ chọn lọc hơn, ưu tiên khu vực và ngành có năng suất, công nghệ và thị trường rõ ràng.

Tái định hình động lực tăng trưởng: từ kỳ vọng AI sang năng suất, từ toàn cầu hóa sang tái cấu trúc

Năm 2026 có thể là mốc chuyển hóa quan trọng của trí tuệ nhân tạo: từ “câu chuyện định giá” sang “câu chuyện năng suất”. Khi doanh nghiệp bắt đầu đưa AI vào tối ưu vận hành, tự động hóa quy trình, thiết kế sản phẩm và nâng năng suất nghiên cứu, tác động lên tăng trưởng dài hạn có cơ hội trở nên hữu hình hơn. OECD nhìn nhận đầu tư liên quan đến AI đang góp phần nâng đỡ cầu trong ngắn hạn, nhưng cũng nhấn mạnh lợi ích ròng còn phụ thuộc hiệu quả triển khai thực tế.

Song song, tái cấu trúc chuỗi giá trị toàn cầu sẽ tiếp tục tạo ra các cực tăng trưởng khu vực: doanh nghiệp đa quốc gia đa dạng hóa sản xuất; các nền kinh tế mới nổi tận dụng lợi thế chi phí, lực lượng lao động và vị trí địa chiến lược để đón làn sóng dịch chuyển. Với nhiều nước, “hội nhập” không còn chỉ là mở cửa thương mại, mà là tham gia sâu hơn vào các mắt xích có giá trị gia tăng cao-thiết kế, dữ liệu, dịch vụ công nghiệp và công nghệ.

Một động lực khác là chuyển dịch năng lượng và đầu tư hạ tầng xanh. Khi các mục tiêu khí hậu giai đoạn 2030 đến gần, đầu tư vào điện mặt trời, điện gió, lưu trữ năng lượng và lưới điện có thể trở thành “bộ kích mới”, vừa tạo việc làm vừa nâng năng lực cạnh tranh dài hạn. Động lực này thường đi cùng yêu cầu mới về khoáng sản chiến lược, chuỗi cung ứng sạch và tiêu chuẩn carbon-vừa là cơ hội, vừa là rào cản cho những nền kinh tế chậm thích ứng.

Hàm ý chính sách: kỷ luật tài khóa, ổn định tài chính và cải cách năng suất

OECD khuyến nghị các nước cần ưu tiên đối thoại để giảm căng thẳng thương mại và giảm bất định chính sách; đồng thời duy trì kỷ luật tài khóa để ứng phó rủi ro nợ công và nhu cầu chi tiêu mới (quốc phòng, già hóa dân số). Về cấu trúc, OECD nhấn mạnh cải cách nhằm giảm “rào cản gia nhập”, đơn giản hóa quy định, nâng cạnh tranh trong dịch vụ để tăng năng suất và sức sống doanh nghiệp. Nói cách khác, năm 2026 không chỉ là bài toán “kích cầu hay thắt chặt”, mà là bài toán “nâng chất” cho tăng trưởng: tăng năng suất, tăng khả năng chống sốc và tăng niềm tin thị trường bằng chính sách rõ ràng, ổn định.

Dự báo của OECD cho thấy năm 2026 nhiều khả năng là một năm giảm tốc của tăng trưởng toàn cầu-xuống 2,9%-và sự giảm tốc này diễn ra không đồng đều giữa các khu vực.  Tuy vậy, “giảm tốc” không đồng nghĩa “đi lùi”. Thế giới đang bước vào giai đoạn tái định hình động lực tăng trưởng, nơi AI, tái cấu trúc chuỗi cung ứng và chuyển dịch năng lượng tạo ra cơ hội mới, nhưng cũng đòi hỏi kỷ luật chính sách, quản trị rủi ro tài chính và cải cách năng suất quyết liệt hơn. Thành công trong năm 2026 vì thế sẽ thuộc về những nền kinh tế biết chuyển từ “đà” sang “lực”: ít phụ thuộc vào may mắn chu kỳ, nhiều dựa vào sức bền cấu trúc.

P.A.T (NASTIS), theo OECD Economic Outlook (12/2025), World Economic Outlook, IMF, 10/2025