Ngày 14/11/2025, tại TP. Hồ Chí Minh, Tạp chí Khoa học và Công nghệ (KH&CN) Việt Nam phối hợp với Trường Đại học Quốc tế (ĐHQT), thuộc Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh, đã tổ chức hội thảo “Nâng cao năng lực, kỹ năng viết và công bố bài báo khoa học cho các nhà khoa học và cộng tác viên”. Sự kiện thu hút khoảng 150 đại biểu, bao gồm các nhà khoa học, giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên. Các diễn giả đã chia sẻ kinh nghiệm quý báu về cách viết và công bố bài báo trên các tạp chí uy tín trong nước và quốc tế, nhằm nâng cao năng lực nghiên cứu cho các trường, viện ở TP. HCM và các địa phương khác. Hội thảo cũng nhấn mạnh vai trò kết nối giữa tạp chí và cộng đồng nghiên cứu để cải thiện chất lượng ấn phẩm khoa học, góp phần thúc đẩy sự phát triển KH&CN tại khu vực Nam Bộ và ĐHQG-HCM.

Lãnh đạo Tạp chí KH&CN Việt Nam và Trường Đại học Quốc tế chụp ảnh lưu niệm với các đại biểu tham dự Hội thảo.

Trong phát biểu khai mạc, ông Trần Anh Tú, Phó Tổng Biên tập Tạp chí KH&CN Việt Nam, giới thiệu tạp chí là cơ quan lý luận chuyên ngành của Bộ KH&CN, chịu trách nhiệm công bố kết quả nghiên cứu khoa học trong và ngoài nước. Tạp chí được hình thành từ việc hợp nhất hai ấn bản lâu đời: Tạp chí Thông tin và Truyền thông (Bộ TT&TT) và Tạp chí KH&CN (Bộ KH&CN), với lịch sử hơn 60 năm. Hiện nay, tạp chí xuất bản các ấn bản A, B, C, D, cùng các chuyên san về nghiên cứu CNTT-Truyền thông, Chính sách và Quản lý KH&CN, cũng như ấn phẩm điện tử. Quy trình xuất bản sử dụng phần mềm ScholarOne Manuscripts của Clarivate, hỗ trợ từ gửi bài đến quyết định đăng tải, với thời gian xử lý khoảng 90 ngày. Điều này giúp tạp chí đạt chuẩn quốc tế, tương tự các cơ sở dữ liệu như Web of Science và Scopus.

GS. TS. Phạm Văn Hùng, Trưởng phòng Quản lý Khoa học Trường Đại học Quốc tế, trình bày định hướng nghiên cứu theo Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị. Trường hướng tới trở thành cơ sở nghiên cứu hàng đầu Việt Nam và châu Á, với môi trường giáo dục tự chủ, đổi mới và sáng tạo, nhằm đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho thị trường lao động toàn cầu. Số lượng công bố khoa học của trường đạt tỷ lệ cao trong ĐHQG-HCM và các trường đại học khác, với hệ số bài báo quốc tế ISI/Scopus trên tiến sĩ/năm đạt 1,8 vào năm 2025, vượt chỉ tiêu 1,5. Trường có 25 nhóm nghiên cứu bao quát các lĩnh vực, đồng thời áp dụng chuyển đổi số qua phần mềm SCIMAN để quản lý công bố, tính giờ quy đổi nghiên cứu, và hệ thống quản trị tài sản trí tuệ, hỗ trợ đánh giá đề tài sinh viên.

TS. Hà Thị Thanh Hương, Trưởng bộ môn Kỹ thuật Mô và Y học tái tạo, Khoa Kỹ thuật Y Sinh Trường Đại học Quốc tế, chia sẻ bốn nội dung chính khi viết bài báo khoa học: xác định câu hỏi nghiên cứu, chọn tạp chí uy tín, cấu trúc bài báo và văn phong, cùng kinh nghiệm nộp bài và phản biện. Bà nhấn mạnh công bố khoa học là công việc cộng đồng, nối tiếp các nghiên cứu trước. Lấy ví dụ từ đề tài ứng dụng thiền tịnh thức (MBSR) giảm stress ở sinh viên, bà hướng dẫn cách xây dựng câu hỏi nghiên cứu cụ thể, tập trung vào các yếu tố tâm lý-sinh lý thay đổi sau chương trình. Câu hỏi cần được diễn đạt đầy đủ, chia thành khái niệm chính, đề cập đối tượng, tránh thuật ngữ thừa và liệt kê biến theo thứ tự đo lường.

Về văn phong, TS. Hà Thị Thanh Hương lưu ý cần học thuật, tránh viết tắt, không phân biệt đối xử hay thiên vị giới tính, đảm bảo mạch lạc, trích dẫn nguồn đúng cách và sử dụng chú thích khi cần. Bà khuyên chọn tạp chí uy tín dựa trên lĩnh vực và chỉ số uy tín, đồng thời nhấn mạnh việc diễn giải lại (paraphrase) để tránh đạo văn. Kinh nghiệm nộp bài bao gồm chuẩn bị kỹ lưỡng và phản hồi phản biện một cách chuyên nghiệp, coi đó là cơ hội cải thiện.

PGS. TS. Nguyễn Như Tỷ, Trường Đại học Quốc tế, trao đổi kinh nghiệm công bố trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn qua bốn chặng: tìm “khoảng trống” (gap) với tính mới về dữ liệu, phương pháp hoặc lý thuyết; kể “câu chuyện” theo cấu trúc IMRaD (Introduction, Method, Results, Discussion), coi bài báo như câu chuyện học thuật cô đọng; chọn tạp chí phù hợp với checklist gửi bài; và vượt qua phản biện bằng thư phản hồi. Ông nhấn mạnh bài báo không phải luận văn thu nhỏ, mà cần hook vấn đề, rigor phương pháp, findings phát hiện và discussion ý nghĩa. Năm bài học “xương máu”: kiên trì trước từ chối, ưu tiên rõ ràng hơn hoàn hảo, cộng tác học nhanh, viết đều đặn và bắt đầu nhỏ. Ông khuyên đọc nhanh 20-30 bài cùng chủ đề để tìm gap, và coi công bố là hành trình học hỏi với đam mê, kỷ luật.

ThS. Ngô Hữu Thống và TS. Lê Minh Thành từ Viện Nghiên cứu Ứng dụng và Phát triển nhân lực AiOV giới thiệu ứng dụng AI hỗ trợ viết bài báo quốc tế. AI đóng vai trò trợ lý, cách mạng hóa việc đọc hàng chục bài báo xuống còn 8-10 trang, hỗ trợ cấu trúc, gợi ý nội dung và giải quyết “nỗi đau” viết bài. Viện đồng hành với nghiên cứu sinh qua công cụ Reading AI và Writing AI, giúp tối ưu hóa quy trình nghiên cứu và công bố.

Kết thúc hội thảo, PGS. TS. Nguyễn Thị Hiệp, Khoa Kỹ thuật Y Sinh Trường Đại học Quốc tế, chia sẻ thách thức trong nghiên cứu ứng dụng KH&CN, coi chúng là cơ hội đổi mới và phát triển bền vững. Bà nhấn mạnh nghiên cứu ứng dụng là hệ sinh thái chung giữa Nhà nước, viện trường và doanh nghiệp, cần hợp tác chặt chẽ để biến tri thức thành động lực tăng trưởng cho Việt Nam.

P.A (tổng hợp)