Tại Việt Nam cũng như nhiều quốc gia trên thế giới, cá không chỉ là nguồn thực phẩm không thể thiếu trong bữa ăn hàng ngày mà còn là nguyên liệu thiết yếu cho ngành công nghiệp chế biến và cung cấp các sản phẩm giá trị cho y học như insulin, vitamin. Ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, các loài cá nước ngọt như cá chép (Cyprinus carpio) được nuôi phổ biến, đóng vai trò kinh tế quan trọng. Tuy nhiên, để ngành nuôi trồng thủy sản phát triển bền vững, việc kiểm soát các yếu tố môi trường, đặc biệt là độ cứng của nước, là một thông số then chốt ảnh hưởng trực tiếp đến sự thành công của giai đoạn ươm giống.

Nhiều nghiên cứu khoa học trên thế giới đã chứng minh độ cứng của nước có tác động lớn đến sự phát triển của trứng và ấu trùng cá. Kết quả cho thấy, nước có độ cứng quá thấp (dưới 20 mg/L) có thể gây căng thẳng do thiếu hụt dinh dưỡng, trong khi độ cứng quá cao kết hợp với nồng độ sắt (Fe) có thể tác động xấu đến sự phát triển của phôi. Phản ứng với độ cứng nước cũng rất khác nhau giữa các loài. Ví dụ, cá rô phi (Oreochromis niloticus) tỏ ra khá thích nghi khi các chỉ tiêu sinh sản không khác biệt nhiều trong môi trường có độ cứng chênh lệch lớn. Trong khi đó, với cá Clarias gariepinus, các nghiên cứu chỉ ra rằng môi trường nước quá mềm (0-10 mg CaCO₃/L⁻¹) và quá cứng (trên 300 mg CaCO₃/L⁻¹) đều không phù hợp.

Đặc biệt, đối với cá mè trắng (Hypophthalmychthis molitrix), các công trình nghiên cứu trước đây đưa ra những khoảng giá trị tối ưu khác nhau. Một nghiên cứu của Gonzal và cộng sự cho rằng độ cứng 300-500 mg CaCO₃/L⁻¹ là phù hợp, trong khi nghiên cứu của Rach và cộng sự lại cho kết quả tỷ lệ nở cao nhất ở môi trường nước mềm hơn (50 mg CaCO₃/L⁻¹). Sự thiếu nhất quán này cho thấy cần có những nghiên cứu cụ thể hơn để xác định điều kiện tối ưu cho sản xuất giống loài cá này.

Để làm rõ hơn vấn đề trên tại Việt Nam, nhóm tác giả Tiền Hải Lý và Nguyễn Thị Kiều, Khoa Nông nghiệp, Trường Đại học Bạc Liêu đã thực hiện đề tài “Ảnh hưởng của độ cứng lên sự phát triển phôi và ấu trùng của cá mè trắng (Hypophthalmychthis molitrix)”. Thí nghiệm được bố trí để ấp trứng cá trong các môi trường nước có độ cứng khác nhau, bao gồm 70, 100, 130, 160 và 190 mg CaCO₃/L.

Kết quả nghiên cứu cho thấy, tỷ lệ thụ tinh của trứng đạt mức cao và tương đương nhau ở tất cả các nghiệm thức (78,0 - 79,3%). Tuy nhiên, các chỉ tiêu sau đó lại có sự khác biệt rõ rệt. Tỷ lệ nở của trứng đạt cao nhất (54,0%) ở nghiệm thức có độ cứng 70 mg CaCO₃/L. Tương tự, tỷ lệ sống của ấu trùng ở giai đoạn tiêu hết noãn hoàng cũng đạt kết quả tốt nhất ở mức độ cứng này. Đáng chú ý, tỷ lệ dị hình của ấu trùng là thấp nhất (5,7%) cũng tại nghiệm thức 70 mg CaCO₃/L, trong khi các nghiệm thức có độ cứng cao hơn cho thấy tỷ lệ dị hình tăng đáng kể.

Từ những kết quả thu được, nghiên cứu đã đi đến kết luận rằng môi trường nước có độ cứng 70 mg CaCO₃/L là điều kiện phù hợp nhất để ấp trứng cá mè trắng, giúp đạt tỷ lệ nở và tỷ lệ sống cao đồng thời giảm thiểu tỷ lệ dị hình của ấu trùng. Kết quả này cung cấp cơ sở khoa học quan trọng, góp phần cải thiện và hoàn thiện kỹ thuật sản xuất giống loài cá có giá trị kinh tế này.