Huyện Tiên Phước (Quảng Nam), với lợi thế trung du bán sơn địa, đang khẳng định vị thế tiên phong trong phát triển nông nghiệp bền vững. Việc đẩy mạnh các mô hình nông nghiệp hữu cơ và khép kín theo hướng tuần hoàn không chỉ mang lại giá trị kinh tế cao mà còn góp phần bảo vệ môi trường, nâng cao chất lượng nông sản địa phương.

Một trong những mô hình nổi bật là trang trại nuôi trùn quế quy mô hơn 2.000 m2 của anh Nguyễn Văn Thành, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp hữu cơ Đất Quảng (HTX Đất Quảng) tại xã Tiên Cảnh. Nhận thấy nhu cầu xử lý lượng lớn chất thải chăn nuôi và nhu cầu phân bón hữu cơ cho cây trồng tại địa phương, anh Thành đã mạnh dạn đầu tư vào việc nuôi trùn quế – được ví như "cỗ máy" chuyển hóa chất thải thành nguồn tài nguyên quý giá.

Quy trình sản xuất phân hữu cơ từ trùn quế tại HTX Đất Quảng được thực hiện bài bản. Các nguyên liệu đầu vào bao gồm phân gia súc, lá cây, rơm rạ và các loại rau thừa đều được thu gom. Sau đó, chúng được ủ hoai mục kết hợp với men vi sinh để tạo môi trường lý tưởng cho trùn quế phát triển. Phân trùn quế thành phẩm được bán lại cho các cửa hàng phân bón hoặc cung cấp trực tiếp cho các vườn cây ăn trái, đảm bảo nguồn dinh dưỡng sạch. Bên cạnh đó, trùn sống được chế biến thành thức ăn giàu đạm cho gia súc, gia cầm hoặc sản xuất dịch trùn quế để sử dụng trong nông nghiệp.

Trang trại nuôi trùn quế quy mô hơn 2.000 m2 của anh Nguyễn Văn Thành (Quảng Nam)

Anh Thành chia sẻ: "Chất thải sau khi được trùn quế xử lý sẽ thành phân bón hữu cơ giàu dinh dưỡng phục vụ cho sản xuất nông nghiệp, đồng thời giảm thiểu đáng kể ô nhiễm nguồn nước và đất. Việc sử dụng phân hữu cơ không chỉ giúp nông dân tiết kiệm chi phí sản xuất, giảm sự phụ thuộc vào phân bón hóa học mà còn rất được bà con ưa chuộng vì phù hợp với xu thế nông nghiệp hữu cơ".

Hiện tại, trang trại của anh Thành được chia thành nhiều ô nuôi trùn, mỗi ô rộng 1,5m, dài khoảng 10m và sâu khoảng 20cm. Dù hoạt động hiệu quả, mô hình vẫn đối mặt với thách thức về nguồn cung chất thải đầu vào không ổn định. Để giải quyết vấn đề này, anh Thành phải liên kết thu mua từ các hộ dân trong huyện và hợp tác với nhiều trang trại chăn nuôi lớn trong tỉnh, nhưng vẫn chưa đủ đáp ứng nhu cầu phân hữu cơ ngày càng tăng.

Bình quân mỗi tháng, trang trại của anh Thành xử lý khoảng 30 tấn chất thải, cho ra hơn 400 kg trùn thương phẩm và 20 tấn phân trùn (gồm cả dạng viên nén và dạng bột rời). Trừ chi phí, trang trại mang lại nguồn thu nhập gần 500 triệu đồng/năm từ các sản phẩm từ trùn quế. Nhằm đáp ứng nhu cầu thị trường và tối ưu hóa chu trình tuần hoàn, HTX Đất Quảng đang tiếp tục mở rộng quy mô nuôi trùn quế lên khoảng 5.000 m2 và đẩy mạnh liên kết với các hộ dân địa phương để cung cấp trùn quế và thu mua chất thải, qua đó tăng sản lượng phân hữu cơ và mở rộng nông nghiệp tuần hoàn tại Tiên Phước.

Bên cạnh mô hình trùn quế, HTX Dịch vụ nông nghiệp - Chế biến và Kinh doanh tổng hợp Phước Tuyên (HTX Phước Tuyên) cũng đang áp dụng triệt để định hướng nông nghiệp tuần hoàn trong toàn bộ quy trình sản xuất rượu lòn bon hữu cơ, với mục tiêu không phát sinh chất thải ra môi trường.

Ông Tống Phước Tuấn, Giám đốc HTX Phước Tuyên, cho biết quy trình này được thiết kế khép kín hoàn toàn. Trái lòn bon sau khi thu hoạch tại vườn sẽ được tách thành ba phần riêng biệt: vỏ, cơm và hạt. Vỏ lòn bon được ủ thành phân hữu cơ vi sinh để tái bón cho cây trồng, vừa tận dụng phế phẩm vừa bổ sung dinh dưỡng cho đất. Cơm lòn bon được ủ lên men để sản xuất rượu vang lòn bon, một sản phẩm đặc trưng của địa phương. Đặc biệt, hạt lòn bon được chọn lọc cẩn thận để gieo ươm thành cây con, phục vụ cho việc tái đầu tư và mở rộng diện tích trồng.

Ông Tuấn nhấn mạnh: "Rượu vang lòn bon của HTX luôn đảm bảo chất lượng. Cơm lòn bon trước khi chế biến và rượu vang sau khi sản xuất đều được phân tích kiểm nghiệm nghiêm ngặt để đảm bảo các chỉ tiêu an toàn thực phẩm theo quy định QCVN 6-3:2010 của Bộ Y tế".

Sự thành công của mô hình này được thể hiện qua việc mở rộng quy mô liên kết. "Từ việc liên kết ban đầu với 50 hộ/10 ha lòn bon trong năm 2019 - 2020, đến nay, HTX đã tiếp tục mở rộng lên 75 hộ dân và tăng diện tích lên 15 ha", ông Tuấn chia sẻ. Trong đó, ngoài diện tích sản xuất an toàn thực phẩm 13 ha, HTX còn xây dựng mô hình sản xuất lòn bon hữu cơ với diện tích 2 ha tại thôn 1, xã Tiên Lãnh. Năm 2021, sản phẩm rượu vang lòn bon của HTX Phước Tuyên đã được UBND tỉnh Quảng Nam cấp giấy chứng nhận sản phẩm OCOP đạt tiêu chuẩn 4 sao.

Ông Tăng Ngọc Đức, Phó Trưởng phòng Nông nghiệp và Môi trường huyện Tiên Phước, nhận định rằng trong thời gian gần đây, địa bàn huyện đã xuất hiện nhiều mô hình nông nghiệp tuần hoàn hiệu quả, điển hình là mô hình nuôi trùn quế của HTX Đất Quảng và mô hình lòn bon của HTX Phước Tuyên. Ông cho biết: "Các mô hình này không chỉ giúp phát triển kinh tế địa phương mà còn tạo điều kiện cho người dân tiếp cận với các phương pháp sản xuất nông nghiệp hiện đại, bền vững. Từ đó, giá trị nông sản của địa phương được nâng cao, nhiều sản phẩm đạt tiêu chuẩn OCOP 3-4 sao, chứng nhận VietGAP..."

Chính quyền địa phương cũng thể hiện sự cam kết mạnh mẽ trong việc thúc đẩy nông nghiệp tuần hoàn và hữu cơ. Ông Tăng Ngọc Đức nhấn mạnh: "Chính quyền địa phương cam kết sẽ tiếp tục hỗ trợ, hướng dẫn nông dân áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất, đồng thời tuyên truyền rộng rãi về nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp tuần hoàn. Qua đó góp phần xây dựng nền nông nghiệp phát triển bền vững, đảm bảo sức khỏe cho cộng đồng và bảo vệ môi trường nông thôn".

Những thành công bước đầu của các mô hình nông nghiệp tuần hoàn và hữu cơ tại Tiên Phước không chỉ là minh chứng cho tiềm năng phát triển của địa phương mà còn là nguồn cảm hứng cho một nền nông nghiệp xanh, sạch và bền vững trên cả nước.

P.T.T (NASTIS), tổng hợp