Trong bối cảnh quỹ đất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp bởi quá trình đô thị hóa mạnh mẽ, việc Thành phố Hồ Chí Minh định hướng phát triển nông nghiệp theo hướng công nghệ cao và công nghệ sinh học không chỉ là xu thế tất yếu, mà còn là bước đi chiến lược nhằm đảm bảo an ninh lương thực, nâng cao giá trị sản xuất và xây dựng nền nông nghiệp đô thị bền vững. Từ những mô hình cụ thể như sản xuất hoa lan ứng dụng công nghệ cao đến việc nghiên cứu, lai tạo giống cây trồng tại Trung tâm Công nghệ sinh học, thành phố đang từng bước khẳng định vị thế là địa phương tiên phong trong nông nghiệp hiện đại của cả nước.

Hiện nay, hệ sinh thái nông nghiệp công nghệ cao của Thành phố Hồ Chí Minh đang dần định hình với ba trụ cột quan trọng: Khu Nông nghiệp công nghệ cao, Trung tâm Công nghệ sinh học, cùng mạng lưới các doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ sản xuất ứng dụng kỹ thuật tiên tiến. Những mô hình sản xuất mới này không chỉ tạo ra giá trị kinh tế, mà còn góp phần thay đổi diện mạo nông nghiệp đô thị theo hướng hiện đại và thân thiện môi trường.

Một ví dụ tiêu biểu là Hợp tác xã nông nghiệp Vườn Lan Việt (phường Long Trường, TP. Thủ Đức), đơn vị tiên phong trong việc ứng dụng công nghệ cao để hình thành chuỗi giá trị hoàn chỉnh cho hoa lan Dendrobium – một sản phẩm có giá trị kinh tế và thẩm mỹ cao. Chuỗi này bao gồm các khâu khép kín từ nuôi cấy mô, sản xuất giống, trồng, chăm sóc đến phân phối. Nhờ liên kết với các phòng thí nghiệm nuôi cấy mô, hợp tác xã đã làm chủ công nghệ sản xuất cây giống hoa lan chất lượng cao, đồng thời đáp ứng nhu cầu đa dạng của thị trường.

Đặc biệt, Vườn Lan Việt còn thường xuyên tổ chức các khóa tập huấn kỹ thuật và chuyển giao công nghệ cho nông dân, giúp họ nắm vững phương pháp chăm sóc, tiết kiệm chi phí và nâng cao năng suất. Mô hình này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần hình thành mạng lưới nông dân tri thức – yếu tố then chốt trong quá trình chuyển đổi nông nghiệp truyền thống sang nông nghiệp công nghệ cao.

Song song với đó, Trung tâm Công nghệ sinh học Thành phố Hồ Chí Minh đóng vai trò trung tâm nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao các tiến bộ sinh học trong nông nghiệp. Năm 2024, Trung tâm đã lai tạo hơn 60 dòng giống rau, dưa, cà chua có khả năng thích nghi với điều kiện khí hậu đô thị; đồng thời bảo tồn và phát triển hơn 800 mẫu giống hoa, kiểng lá, hoa lan và cây cảnh. Đáng chú ý, Trung tâm đã phát triển thành công ba quy trình nhân giống in vitro (nuôi cấy mô) cho các giống lan Dendrobium và hai quy trình chăm sóc kiểng lá hậu cấy mô, góp phần thúc đẩy thương mại hóa các giống hoa mới trong nước.

Ngoài ra, đơn vị còn đẩy mạnh nghiên cứu nhân giống vô tính cây dược liệu, phát triển các giống cá cảnh có giá trị và triển khai các mô hình nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp xanh phù hợp với điều kiện đô thị. Những kết quả này không chỉ khẳng định năng lực khoa học – công nghệ của Thành phố Hồ Chí Minh, mà còn mở ra hướng phát triển bền vững, thân thiện môi trường, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu giống và công nghệ nước ngoài.

Theo ông Nguyễn Hải An, Giám đốc Trung tâm Công nghệ sinh học TP.HCM, thời gian tới, trung tâm sẽ tập trung vào các chương trình trọng điểm như phát triển giống cây trồng, vật nuôi mới, ứng dụng công nghệ sinh học trong bảo quản và chế biến nông sản, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp và hợp tác xã tiếp cận quy trình sản xuất hiện đại. Mục tiêu là xây dựng nền nông nghiệp đô thị hiện đại, sinh thái, ứng dụng công nghệ cao và chuyển đổi số toàn diện.

Cụ thể, ngành nông nghiệp TP.HCM đặt mục tiêu trong năm 2025 tăng giá trị sản xuất nông nghiệp từ 1–1,5%, đạt 650–750 triệu đồng/ha. Bên cạnh đó, thành phố sẽ đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý và sản xuất nông nghiệp, hướng tới các mô hình nông nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn và du lịch nông nghiệp trải nghiệm. Các mô hình như “vườn rau thủy canh tự động”, “trang trại thông minh ứng dụng IoT”, hay “nhà kính năng lượng mặt trời” sẽ được nhân rộng để tạo nên diện mạo mới cho nông nghiệp đô thị.

Có thể thấy, phát triển nông nghiệp công nghệ cao tại Thành phố Hồ Chí Minh không chỉ là giải pháp kinh tế mà còn là chiến lược phát triển bền vững lâu dài. Việc ứng dụng khoa học – công nghệ vào nông nghiệp đã và đang tạo ra bước đột phá trong năng suất, chất lượng và khả năng cạnh tranh của sản phẩm nông nghiệp đô thị. Các mô hình như Vườn Lan Việt hay Trung tâm Công nghệ sinh học TP.HCM đã chứng minh hiệu quả thực tiễn và tiềm năng nhân rộng.

Trong tương lai, cùng với sự hỗ trợ của chính quyền, các doanh nghiệp và nhà khoa học, Thành phố Hồ Chí Minh hoàn toàn có thể trở thành trung tâm nông nghiệp công nghệ cao hàng đầu khu vực Đông Nam Á – nơi nông nghiệp không chỉ là sản xuất mà còn là sáng tạo, bền vững và gắn kết chặt chẽ với đời sống đô thị hiện đại.

P.T (tổng hợp)