Nhằm bảo tồn nguồn gen quý, đồng thời mở ra hướng sản xuất hoa lan hàng hóa, gắn với du lịch sinh thái địa phương, Trung tâm Nghiên cứu thực nghiệm Nông lâm nghiệp Lâm Đồng đã triển khai dự án phát triển mô hình trồng lan rừng tại huyện Bảo Lâm.

Trong nghiên cứu, quả lan được xử lý vô trùng bằng dung dịch khử trùng chuyên dụng, sau đó nuôi khởi động trên môi trường MS (môi trường dinh dưỡng cơ bản dùng trong nuôi cấy mô) bổ sung nước dừa, đường sacaroz và thạch agar. Sau 30 ngày, tỷ lệ mẫu sống vô trùng đạt 100%. Sau sáu tuần, các mẫu bắt đầu hình thành thể PLBs (thể giống tiền mầm, giai đoạn trung gian trong nuôi cấy mô, có khả năng phát triển thành cây con hoàn chỉnh) có màu xanh, phát triển ổn định.

Ở giai đoạn nhân nhanh, môi trường nuôi cấy được bổ sung các chất điều hòa sinh trưởng như chất kích thích ra rễ, tạo chồi và đường sacaroz. Nhờ đó, cụm PLBs sinh trưởng ổn định, hình thành nhiều chồi. Khi bổ sung thêm chất kích thích kéo dài thân, chiếu sáng ở mức 1.500 lux, cây con trở nên cứng cáp, hạn chế hiện tượng “thủy tinh thể” (biến dạng mô). Sau bốn tuần, các chồi phát triển mạnh, đạt chiều cao trung bình hơn 4 cm, có từ ba lá trở lên. Giống lan Châu Như cho kết quả tốt nhất (cao 4,42 cm, trung bình 3,18 lá), tiếp đến là Giả hạc Di Linh và Hoàng thảo kèn (cao 4,2 - 4,3 cm, khoảng ba lá).

Các chồi sau giai đoạn nhân nhanh được chuyển sang môi trường tạo rễ. Kết quả cho thấy cả ba giống lan đều đạt tiêu chuẩn ra vườn ươm: cây xanh, lá mở rộng, rễ phát triển tốt. Lan Châu Như đạt chiều cao trung bình 7,25 cm; Giả hạc Di Linh và Hoàng thảo kèn đạt 7,08–7,17 cm. Cây trồng trên giá thể cho tỷ lệ sống đạt 100%; cây con khỏe mạnh, lá xanh, rễ mới phát triển tốt.

Bên cạnh đó, nhóm nghiên cứu đã phối hợp với nông dân huyện Bảo Lâm xây dựng ba mô hình vườn ươm phù hợp. Kết quả là từ tháng thứ bảy đến tháng thứ mười, cây lan tăng trưởng mạnh, cao thêm 4 - 5 cm mỗi tháng. Đến tháng thứ 11, cây bắt đầu đứng ngọn, phân cành để tích lũy dinh dưỡng cho quá trình phân hóa hoa. Sang đến tháng thứ 12, hầu hết các giống đều ra mầm hoa và bật mầm gốc. Mầm gốc là chồi non mọc từ phần gốc của cây lan, thường xuất hiện khi cây đã sinh trưởng ổn định. Sự xuất hiện mầm gốc giúp cây phát triển thêm thân mới, tạo thành bụi lớn, cũng là dấu hiệu cây khỏe mạnh và sẵn sàng bước vào giai đoạn ra hoa. Giai đoạn này vườn ươm có sâu bệnh xuất hiện nhẹ, nhưng được xử lý kịp thời nên không ảnh hưởng đến sinh trưởng.

Với 1.000 m², người trồng có thể sản xuất 30.000 - 40.000 chậu lan, giá bán trung bình 25.000 đồng/chậu, mang lại thu nhập từ 200 - 300 triệu đồng mỗi năm sau khi trừ chi phí. Việc áp dụng công nghệ in vitro giúp tiết kiệm vật liệu giống, giảm chi phí sản xuất, đồng thời bảo tồn nguồn gen quý và hạn chế khai thác lan rừng tự nhiên.

N.P.D (tổng hợp)