Trong bối cảnh chuyển đổi số đang lan rộng, ngành du lịch cũng không nằm ngoài guồng quay đổi mới. Một trong những công nghệ đang tạo ra sức bật lớn chính là công nghệ thực tế ảo (VR) và thực tế ảo tăng cường (AR). Nhiều chuyên gia cho rằng đây là những công nghệ cốt lõi, góp phần định hình cuộc cách mạng công nghệ 4.0, đặc biệt là trong lĩnh vực du lịch trải nghiệm.

Thực tế ảo được hiểu là công nghệ mô phỏng lại thế giới thực bằng các mô hình 3D được xử lý kỹ thuật số. Người dùng khi trải nghiệm công nghệ này sẽ được đeo kính hoặc thiết bị hỗ trợ, từ đó bước vào một không gian số hóa hoàn toàn. Trong môi trường đó, các giác quan như thị giác, thính giác, xúc giác và thậm chí là khứu giác đều có thể bị tác động nhằm tạo ra cảm giác chân thực nhất. Đây là quá trình tương tác nhập vai, trong đó người dùng trở thành trung tâm của trải nghiệm ảo.

Trái lại, công nghệ thực tế ảo tăng cường lại không hoàn toàn tách rời với thế giới thật. AR cho phép chồng các hình ảnh kỹ thuật số lên môi trường vật lý mà người dùng đang quan sát thông qua thiết bị như điện thoại thông minh hoặc máy tính bảng. Sự khác biệt rõ ràng nhất giữa hai công nghệ này nằm ở mức độ nhập vai. Trong khi VR yêu cầu thiết bị chuyên dụng và đưa người dùng vào một thế giới hoàn toàn ảo, thì AR lại duy trì sự kết nối với thực tế, cho phép người trải nghiệm tiếp tục tương tác với môi trường xung quanh.

Những năm gần đây, hai công nghệ này đã dần được áp dụng sâu rộng trong ngành du lịch. Nhiều đơn vị trong và ngoài nước đã bắt đầu khai thác VR và AR như một công cụ để số hóa không gian thực, từ đó tái hiện các địa điểm du lịch nổi tiếng một cách sinh động và linh hoạt. Các dữ liệu thu thập tại thực địa sẽ được xử lý trên nền tảng 3D nhằm tạo nên các mô hình trực quan, giúp người dùng có thể quan sát, tương tác và trải nghiệm ngay tại nhà.

Tình hình phát triển thị trường du lịch thực tế ảo toàn cầu trong thời gian qua cho thấy tốc độ tăng trưởng ấn tượng. Theo phân tích từ Công ty Mordor Intelligence có trụ sở tại Ấn Độ, quy mô thị trường này được dự báo sẽ đạt khoảng 67,66 tỷ USD vào năm 2024 và có thể vươn lên 204,35 tỷ USD vào năm 2029 với tốc độ tăng trưởng hàng năm gần 25%. Con số này phần nào phản ánh mức độ hấp dẫn của công nghệ mới trong việc thay đổi cách thức con người tiếp cận du lịch.

Tại Trung Quốc, chính quyền và các doanh nghiệp đã tích cực khai thác VR như một giải pháp du lịch bền vững. Một ví dụ điển hình là tour tham quan cung điện Potala nằm trên độ cao hơn 3.600 mét, vốn không phù hợp với những người mắc chứng sợ độ cao. Thay vì phải đến tận nơi, khách du lịch có thể sử dụng thiết bị hỗ trợ để khám phá toàn bộ kiến trúc, không gian và lịch sử của di tích này thông qua trải nghiệm thực tế ảo.

Tại Ai Cập, các bảo tàng quốc gia cũng đã ứng dụng công nghệ VR nhằm phục vụ khách tham quan tốt hơn. Các hiện vật cổ bị hư hại được phục dựng kỹ thuật số một cách chi tiết, giúp người xem có thể chiêm ngưỡng phiên bản hoàn chỉnh của các tác phẩm nghệ thuật từng bị mất mát theo thời gian. Dự án “Hồi sinh di sản” thậm chí còn tạo ra các bản sao số của hiện vật liên quan đến các vị vua Ai Cập cổ đại, mang đến sức hấp dẫn mới cho du lịch văn hóa và khảo cổ học.

Việt Nam cũng không đứng ngoài làn sóng ứng dụng công nghệ trong du lịch. Tại Quảng Bình, tour khám phá hang động Sơn Đoòng đã tích hợp công nghệ VR để tái hiện không gian rộng lớn và kỳ vĩ của hang động lớn nhất thế giới. Du khách có thể cảm nhận được quy mô, âm thanh và hình ảnh trong lòng núi mà không cần trực tiếp đến nơi. Tương tự, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế đã đưa vào vận hành tour “Đi tìm Hoàng cung đã mất” sử dụng thiết bị VR, giúp tái hiện các nghi lễ cung đình và hoạt cảnh đổi gác tại Ngọ Môn với độ chân thật cao.

Tại các thành phố lớn như TP Hồ Chí Minh và Đà Nẵng, công nghệ thực tế ảo VR360 đang được tích hợp vào ứng dụng du lịch thông minh. Điều này giúp khách du lịch có thể tham quan các địa điểm nổi tiếng một cách thuận tiện, kể cả trước khi quyết định đặt vé. Tại Hà Nội, nhiều di tích quan trọng như Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Hoàng thành Thăng Long, hay Nhà tù Hỏa Lò đã được quét 3D, số hóa và tích hợp công nghệ VR để tạo ra các chương trình tham quan sống động, hỗ trợ nâng cao trải nghiệm của khách nội địa và quốc tế.

Không chỉ giới hạn trong bảo tàng và di tích, công nghệ VR cũng được áp dụng tại các khu vui chơi giải trí. Tại Quảng Ninh, khu du lịch Hạ Long Wonder Park đã thiết kế phòng trò chơi thực tế ảo cho phép người tham gia “đi thăm” Vịnh Hạ Long hay những danh thắng nổi tiếng của đất nước ngay trong không gian khép kín. Ở Phú Quốc, các trò chơi nhập vai VR như đua xe, phiêu lưu không gian hay tham quan địa danh toàn cầu đang thu hút đông đảo khách du lịch trẻ tuổi.

Với khả năng tái hiện không gian, âm thanh và cảm xúc, công nghệ thực tế ảo được nhận định là đang thay đổi căn bản cách thức vận hành của ngành du lịch. Người dùng giờ đây không chỉ dừng lại ở việc tìm hiểu thông tin mà có thể trực tiếp “trải nghiệm thử” địa điểm mong muốn trước khi quyết định. Điều này vừa tiết kiệm chi phí, vừa tạo điều kiện mở rộng thị trường du lịch đến với những người không có khả năng di chuyển, chẳng hạn như người già, người khuyết tật hay cư dân vùng sâu vùng xa.

Tuy nhiên, cùng với tiềm năng là những thách thức không nhỏ. Một số chuyên gia cho rằng nếu không có quy định quản lý rõ ràng, công nghệ thực tế ảo có thể gây ra sự lệch chuẩn trong việc tiếp nhận thông tin. Việc tái hiện di sản hay văn hóa thông qua mô phỏng kỹ thuật số đòi hỏi sự chính xác cao và ý thức bảo tồn nghiêm túc. Mặt khác, đầu tư vào VR và AR không rẻ, cần có chiến lược dài hạn để đảm bảo hiệu quả và bền vững.

Công nghệ thực tế ảo đang mở ra một chương mới cho ngành du lịch Việt Nam và thế giới. Nó không chỉ là công cụ hỗ trợ, mà còn là đòn bẩy giúp ngành phát triển theo hướng hiện đại, bền vững và linh hoạt hơn. Việc kết hợp giữa giá trị truyền thống và trải nghiệm công nghệ số sẽ giúp du lịch không chỉ tiếp cận được nhiều đối tượng hơn, mà còn khơi dậy sự hứng thú, khám phá trong từng hành trình. Nếu được phát triển đúng hướng, công nghệ thực tế ảo sẽ trở thành một trụ cột quan trọng trong hệ sinh thái du lịch của thời đại mới.

P.T (tổng hợp)