Một chế độ ăn ngắn ngày dựa trên yến mạch cho thấy hiệu quả đáng ngạc nhiên trong việc giảm mức cholesterol. Kết quả này được ghi nhận trong một thử nghiệm do Đại học Bonn ở Đức thực hiện và được công bố trên tạp chí Nature Communications. Những người tham gia đều mắc hội chứng chuyển hóa; bao gồm thừa cân; tăng huyết áp; tăng đường huyết và rối loạn mỡ máu. Họ áp dụng chế độ ăn giảm calo, gần như chỉ ăn yến mạch trong hai ngày. So với nhóm kiểm soát, mức cholesterol của họ cải thiện rõ rệt. Đáng chú ý, hiệu quả này vẫn được duy trì sau sáu tuần. Chế độ ăn dường như đã tác động đến thành phần vi sinh vật đường ruột.

Việc yến mạch có lợi cho chuyển hóa không phải là điều mới. Đầu thế kỷ 20, bác sĩ người Đức Carl von Noorden đã điều trị bệnh nhân đái tháo đường bằng ngũ cốc này với kết quả rất tích cực.

Phó giáo sư Marie-Christine Simon tại Viện Khoa học Dinh dưỡng và Thực phẩm, Đại học Bonn, cho biết: “Ngày nay, chúng ta có nhiều thuốc hiệu quả để điều trị đái tháo đường.Vì vậy, phương pháp này gần như bị lãng quên trong nhiều thập kỷ qua”.

Mặc dù những người tham gia nghiên cứu hiện tại không mắc bệnh tiểu đường, họ vẫn có hội chứng chuyển hóa là tình trạng làm tăng nguy cơ tiến triển thành đái tháo đường, với các đặc điểm như thừa cân; tăng huyết áp; tăng đường huyết và rối loạn chuyển hóa lipid.

Bà Simon cũng là thành viên của các nhóm nghiên cứu liên ngành Life & Health và Sustainable Futures tại Đại học Bonn cho biết: “Chúng tôi muốn tìm hiểu một chế độ ăn đặc biệt dựa trên yến mạch ảnh hưởng như thế nào đến người bệnh”.  

Những người tham gia được yêu cầu chỉ ăn yến mạch (đã nấu với nước) ba bữa mỗi ngày, chỉ được thêm một ít trái cây hoặc rau. Tổng cộng 32 nam và nữ đã hoàn thành chế độ ăn này. Trong hai ngày, họ ăn 300 gram yến mạch mỗi ngày và chỉ nạp khoảng một nửa lượng calo thường ngày. Nhóm kiểm soát cũng áp dụng chế độ giảm calo, nhưng không ăn yến mạch. Cả hai nhóm đều hưởng lợi từ việc thay đổi chế độ ăn, nhưng hiệu quả ở nhóm ăn yến mạch rõ rệt hơn nhiều. Mức cholesterol xấu (LDL-C) đã giảm đáng kể tới 10%. Dù chưa thể so sánh hoàn toàn với thuốc nhưng họ cũng giảm trung bình 2kg và huyết áp giảm nhẹ.

Tác động lên LDL cholesterol đặc biệt quan trọng đối với sức khỏe. Khi LDL trong máu quá cao, nó lắng đọng vào thành mạch, tạo thành các mảng xơ vữa làm hẹp mạch máu. Các mảng này có thể vỡ ra (ví dụ khi huyết áp tăng do gắng sức, căng thẳng hay tức giận), gây hình thành cục máu đông làm tắc mạch hoàn toàn; hoặc mảnh vỡ có thể trôi theo dòng máu, dẫn đến nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ.

Tác giả nghiên cứu Linda Klümpen cho biết: “Vậy yến mạch phát huy tác dụng như thế nào? Chúng tôi xác định rằng việc tiêu thụ yến mạch làm tăng số lượng một số vi khuẩn nhất định trong ruột. Hệ vi sinh đường ruột ngày càng được quan tâm vì đóng vai trò quyết định trong chuyển hóa thức ăn. Chúng cũng thải ra các sản phẩm phụ của quá trình trao đổi chất vào môi trường xung quanh, cung cấp năng lượng cho tế bào ruột, giúp chúng hoạt động hiệu quả hơn”. 

Klümpen nói rằng: Ngoài ra, sản phẩm phụ của vi khuẩn đi khắp cơ thể qua đường máu, tạo ra nhiều tác động khác nhau. Chúng tôi cho thấy vi khuẩn ruột tạo ra các hợp chất phenolic khi phân giải yến mạch. Các nghiên cứu trên động vật đã chứng minh rằng axit ferulic; một trong các hợp chất này có tác động tích cực đến chuyển hóa cholesterol. Điều này dường như cũng đúng với một số sản phẩm chuyển hóa khác. Đồng thời, các vi sinh vật khác “xử lý” axit amin histidine. Nếu không, cơ thể sẽ chuyển histidine thành một phân tử bị nghi ngờ thúc đẩy đề kháng insulin; đặc điểm then chốt của đái tháo đường.

 

Phó Giáo sư Simon nhận định: Những lợi ích của chế độ ăn yến mạch vẫn còn thấy sau sáu tuần. Một chế độ ăn yến mạch ngắn ngày, lặp lại định kỳ, có thể là cách dễ dung nạp để giữ cholesterol trong giới hạn bình thường và phòng ngừa đái tháo đường. Tuy nhiên, trong nghiên cứu này, yến mạch chỉ phát huy tác dụng rõ rệt khi dùng liều cao kết hợp giảm calo. Chế độ ăn kéo dài sáu tuần với 80 gram yến mạch/ngày và không có bất kỳ hạn chế nào khác chỉ mang lại hiệu quả nhỏ. Bước tiếp theo là làm rõ liệu việc lặp lại chế độ ăn yến mạch cường độ cao mỗi sáu tuần có tạo ra tác dụng phòng ngừa lâu dài hay không.

Tổng cộng 68 người tham gia thử nghiệm. Với chế độ ăn yến mạch ngắn ngày (hai ngày), 17 người ở nhóm yến mạch và 15 người ở nhóm kiểm soát hoàn thành giai đoạn nghiên cứu (hai người nhóm kiểm soát rút lui vì lý do cá nhân). Với can thiệp dài hạn sáu tuần, 17 người ở mỗi nhóm tham gia đến cuối. Cỡ mẫu 17 người/nhóm được tính toán dựa trên dữ liệu từ một thử nghiệm can thiệp trước đó. Cả chế độ ăn cường độ cao hai ngày và thử nghiệm sáu tuần liều vừa đều là thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên (RCT): người tham gia được chia ngẫu nhiên thành hai nhóm; một nhóm nhận “tác nhân can thiệp” (yến mạch), nhóm còn lại thì không. Lý tưởng nhất là người tham gia không biết mình thuộc nhóm nào để loại trừ hiệu ứng giả dược.

Trong nghiên cứu dinh dưỡng, việc che giấu thông tin thường khó thực hiện vì người tham gia biết mình ăn gì và nghiên cứu này cũng vậy. Tuy nhiên, việc phân tích mẫu máu và phân được làm mù: các nhà nghiên cứu không biết mẫu thuộc nhóm nào; điều này cũng áp dụng cho đo huyết áp và cân nặng, giúp tránh thiên lệch do kỳ vọng. Mẫu máu và phân được lấy trước khi thay đổi chế độ ăn; đồng thời đo huyết áp, cân nặng, chiều cao, vòng eo và mỡ cơ thể. Lần khám thứ hai diễn ra ngay sau hai ngày ăn yến mạch, tiếp theo là các lần khám sau 2, 4 và 6 tuần. Các phân tích tương tự được thực hiện ở mỗi lần khám, cùng với việc lấy thêm mẫu máu và phân. Quy trình tương tự cũng được áp dụng trong nghiên cứu thứ hai (80 gram yến mạch/ngày trong sáu tuần).

Mẫu máu được xét nghiệm, trong đó có LDL cholesterol và dihydroferulic axit;  một hợp chất phenolic được cho là do vi khuẩn ruột tạo ra và có lợi cho sức khỏe. Phân tích mẫu phân xác nhận giả thuyết này: nhóm nghiên cứu tách 16S RNA, phân tử chỉ có ở vi khuẩn và khác nhau giữa các loài, giúp định danh vi khuẩn như dấu vân tay. Họ cũng phân tích các sản phẩm chuyển hóa hiện diện trong phân.

Đ.T.V (NASTIS), theo https://medicalxpress.com/news/, 2026