Trong một nghiên cứu mới công bố trên Tạp chí JAMA Network Open, 295 người tham gia cho biết họ nhận thấy những lợi ích đáng kể đối với sức khỏe tinh thần sau khi giảm sử dụng mạng xã hội trong vòng một tuần. Những người tham gia nghiên cứu đang ở độ tuổi từ 18 đến 24 tuổi; độ tuổi được xem là sử dụng mạng xã hội nhiều nhất và cũng có nguy cơ gặp các vấn đề sức khỏe tâm thần cao hơn.

Mặc dù có nhiều chia sẻ cá nhân trên mạng cho rằng việc giảm sử dụng mạng xã hội mang lại nhiều lợi ích, mối liên hệ khoa học giữa mạng xã hội và sức khỏe tinh thần của thanh niên vẫn còn gây tranh cãi, do các nghiên cứu trước đây cho kết quả không đồng nhất.

Các nghiên cứu trước thường dựa vào tự báo cáo về thời gian sử dụng thiết bị, thói quen giao tiếp, giấc ngủ và hoạt động thể chất; những báo cáo tự đánh giá này có thể bị sai lệch, dẫn tới kết quả thiếu tin cậy. Việc thu thập dữ liệu khách quan, theo thời gian thực có thể phản ánh chính xác hơn tác động của mạng xã hội đối với sức khỏe tinh thần.

Để giảm thiểu quan điểm không đầy đủ từ tự báo cáo, nhóm nghiên cứu đã sử dụng phương pháp phân tích “kiểu hình kỹ thuật số”, trong đó người tham gia thụ động ghi lại dữ liệu sử dụng ứng dụng, GPS, cảm biến gia tốc, và trạng thái màn hình của điện thoại, rồi gửi lại cho nhóm nghiên cứu.

Giai đoạn đánh giá ban đầu kéo dài hai tuần, thu thập dữ liệu trước khi giảm sử dụng mạng xã hội. Sau đó, trong một tuần “cai mạng xã hội”, người tham gia được khuyến nghị hạn chế sử dụng Facebook, Instagram, Snapchat, TikTok và X (trước đây là Twitter). Suốt ba tuần, họ thực hiện các đánh giá sức khỏe tinh thần hằng ngày thông qua phương pháp thu thập dữ liệu hành vi theo thời gian thực bằng ứng dụng di động (Ecological Momentary Assessments – EMA).

 

Theo các chỉ số tự báo cáo, tuần “cai” mạng xã hội mang lại: giảm 16,1% mức độ lo âu; 24,8% triệu chứng trầm cảm; 14,5% triệu chứng mất ngủ. Mặc dù chỉ 6,2% người tham gia ngừng hoàn toàn mạng xã hội trong giai đoạn “detox”, mức sử dụng trung bình giảm từ 1,9 giờ/ngày xuống còn 0,5 giờ/ngày.

Tuy nhiên, mức độ cải thiện có sự khác biệt lớn giữa các cá nhân. Nhóm tác giả lưu ý rằng việc sử dụng mạng xã hội mang tính vấn đề; như sử dụng mang tính nghiện hoặc so sánh tiêu cực; có liên quan mạnh mẽ đến kết quả sức khỏe tinh thần kém. Những người có thói quen sử dụng tiêu cực ngay từ đầu ghi nhận cải thiện lớn hơn khi giảm sử dụng.

Nhóm nghiên cứu viết: “Chúng tôi cho rằng những cải thiện trong giai đoạn detox có liên quan nhiều hơn đến việc giảm các cơ hội tương tác mang tính tiêu cực như so sánh xã hội hoặc sử dụng mang tính nghiện, hơn là giảm tổng thời gian dùng điện thoại”.

Đáng chú ý, nghiên cứu không ghi nhận sự thay đổi đáng kể về mức độ cô đơn, có thể vì mạng xã hội vẫn đóng vai trò quan trọng trong kết nối và cộng đồng. Dù đã hạn chế những quan điểm không đầy đủ trong báo cáo sử dụng ứng dụng, nghiên cứu vẫn tồn tại điểm yếu: người tham gia tự nguyện đăng ký, và có thể kỳ vọng trước rằng giảm mạng xã hội sẽ có lợi, dẫn tới ảnh hưởng đến kết quả. Ngoài ra, nghiên cứu không có nhóm đối chứng ngẫu nhiên và không theo dõi dài hạn. Các tác giả thừa nhận những hạn chế này, nhưng cho rằng kết quả vẫn có giá trị và gợi ý rằng giảm sử dụng mạng xã hội có thể là một phần hữu ích trong liệu pháp sức khỏe tinh thần.

Nhóm nghiên cứu kết luận: “Những phát hiện này cho thấy việc giảm sử dụng mạng xã hội trong 1 tuần có thể cải thiện sức khỏe tinh thần ở người trẻ trưởng thành; tuy nhiên cần nghiên cứu thêm để xác định độ bền vững của hiệu quả và mối liên hệ với hành vi”.

Đ.T.V (NASTIS), theo https://medicalxpress.com/news/, 2025