Trẻ sơ sinh được tiêm một số mũi dự phòng thường quy ngay sau khi chào đời. Một trong số đó là tiêm dự phòng vitamin K, biện pháp được khuyến cáo nhằm kích hoạt các yếu tố đông máu cần thiết giúp máu đông bình thường, từ đó phòng ngừa xuất huyết do thiếu vitamin K (VKDB) - một tình trạng có thể đe dọa tính mạng. Trong bối cảnh ngày càng có nhiều phụ huynh từ chối tiêm vitamin K dự phòng cho con, các nhà nghiên cứu tại Thụy Điển đã xem xét xu hướng tiêm vitamin K cho trẻ sơ sinh theo thời gian cũng như mối liên quan giữa việc không tiêm và nguy cơ xuất huyết ở trẻ.

Các nhà nghiên cứu đã theo dõi hơn 2 triệu trẻ sơ sinh được sinh tại Thụy Điển trong giai đoạn 2003-2021, ghi nhận tình trạng tiêm vitamin K và các nguy cơ sức khỏe liên quan đến việc không tiêm. Mặc dù tỷ lệ trẻ không được tiêm vitamin K vẫn ở mức thấp, nhưng tỷ lệ này đã tăng hơn gấp đôi trong thời gian nghiên cứu, từ 0,66% năm 2006 lên 1,50% năm 2021.

Kết quả cho thấy, những trẻ không được tiêm vitamin K có nguy cơ bị xuất huyết trong sáu tháng đầu đời cao gấp 1,5 lần và nguy cơ xuất huyết não (chảy máu trong sọ ở trẻ em) cao gần gấp 3 lần so với những trẻ được tiêm.

Vitamin K giúp cơ thể tổng hợp các protein tham gia quá trình đông máu, bao gồm prothrombin, đồng thời giúp các protein này gắn với canxi một cách hiệu quả để hình thành cục máu đông, bước quan trọng giúp cầm máu khi xảy ra tổn thương.

Tuy nhiên, trẻ sơ sinh khi mới chào đời có lượng vitamin K rất thấp. Chỉ một lượng nhỏ vitamin K được truyền từ mẹ sang con trong thời kỳ mang thai; sữa mẹ cũng chứa rất ít vitamin K; đồng thời hệ vi sinh đường ruột của trẻ chưa phát triển đầy đủ để tự tổng hợp loại vitamin này. Những yếu tố trên khiến trẻ sơ sinh đặc biệt dễ bị xuất huyết.

Mặc dù lợi ích của việc tiêm vitamin K đã được khẳng định, ngày càng có nhiều phụ huynh từ chối cho con tiêm trong bối cảnh do dự hoặc từ chối tiêm chủng gia tăng trên thế giới, phần lớn do ảnh hưởng của thông tin sai lệch trên mạng. Khi phụ huynh từ chối tiêm hoặc trẻ mắc các bệnh lý như bệnh ưa chảy máu, bác sĩ có thể thay thế bằng vitamin K dạng uống, gồm một liều ngay sau sinh và tiếp tục uống hằng tuần trong 12 tuần.

Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu cho thấy tiêm bắp một liều duy nhất vẫn là phương pháp hiệu quả nhất để phòng ngừa xuất huyết. Vitamin K dạng uống cũng có tác dụng nhưng hiệu quả thấp hơn.

Các nhà nghiên cứu muốn xác định liệu xu hướng giảm tỷ lệ tiêm vitamin K cũng đang diễn ra tại Thụy Điển hay không, đồng thời đánh giá liệu việc không tiêm có làm tăng nguy cơ xuất huyết ở trẻ sơ sinh.

Nhóm nghiên cứu đã sử dụng nhiều cơ sở dữ liệu y tế quốc gia của Thụy Điển, bao gồm gần như toàn bộ trẻ sinh sống tại nước này trong giai đoạn 2003-2021, với những trẻ được sinh từ 35 tuần tuổi thai trở lên. Các dữ liệu này cung cấp thông tin chính xác về việc trẻ có được tiêm vitamin K sau sinh hay không, đồng thời cho phép theo dõi các vấn đề sức khỏe phát sinh trong 6 tháng đầu đời.

Kết quả cho thấy, trong hơn 2 triệu trẻ sơ sinh, có 24.089 trẻ không được tiêm vitamin K theo khuyến cáo sau khi sinh. Mặc dù đa số trẻ vẫn được tiêm, nhưng số trẻ không tiêm đang có xu hướng tăng lên. Những trẻ không được tiêm có nguy cơ xuất huyết nội sọ cao hơn đáng kể, đặc biệt trong 28 ngày đầu sau sinh.

Một số phụ huynh lựa chọn vitamin K dạng nhỏ hoặc uống thay cho tiêm. Tuy nhiên, những trẻ sử dụng vitamin K dạng uống vẫn có nguy cơ xuất huyết cao hơn hơn hai lần so với trẻ được tiêm. Theo các nhà nghiên cứu, nguyên nhân có thể là do vitamin K dạng uống phải sử dụng nhiều lần trong nhiều tuần, khiến việc quên hoặc dùng không đều liều dễ xảy ra hơn so với chỉ cần tiêm một mũi duy nhất.

Nghiên cứu này bổ sung thêm bằng chứng y học khẳng định tiêm vitamin K sau sinh là biện pháp thiết yếu để phòng ngừa xuất huyết ở trẻ sơ sinh. Các nhà nghiên cứu cho rằng cần tăng cường truyền thông để giúp cha mẹ và người chăm sóc hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của mũi tiêm này, đồng thời kêu gọi tiếp tục nghiên cứu nhằm làm rõ nguyên nhân khiến một số phụ huynh từ chối tiêm vitamin K và liệu quyết định đó có liên quan đến các lựa chọn khác về chăm sóc sức khỏe, chẳng hạn như việc từ chối tiêm chủng cho trẻ trong những năm đầu đời hay không.

Đ.T.V theo (https://medicalxpress.com/)