Hoạt động mua bán - sáp nhập (M&A) trong ngành công nghệ sinh học đang trên đà tăng mạnh trong năm 2026, khi các tập đoàn dược phẩm lớn liên tục săn tìm thương vụ mới để bổ sung danh mục thuốc trước nguy cơ mất doanh thu từ các loại thuốc sắp hết hạn bảo hộ sáng chế. Theo nhiều chuyên gia phân tích, nhà đầu tư và ngân hàng đầu tư chia sẻ với Reuters, làn sóng M&A hiện nay không chỉ đơn thuần là sự phục hồi sau giai đoạn COVID-19 mà có thể trở thành xu hướng dài hạn và mạnh hơn nhiều so với trước đây. Dữ liệu từ Dealogic cho thấy tổng giá trị các thương vụ M&A trong lĩnh vực công nghệ sinh học trong quý I/2026 đã đạt 84 tỷ USD, tăng mạnh so với mức 44,4 tỷ USD cùng kỳ năm trước. Đây cũng là khởi đầu mạnh nhất kể từ năm 2019 - thời điểm tổng giá trị thương vụ toàn ngành đạt 147,7 tỷ USD.

Các chuyên gia cho rằng ngoài áp lực từ việc nhiều loại thuốc sắp hết hạn bảo hộ sáng chế, thị trường M&A còn được thúc đẩy bởi lượng tiền mặt lớn trong tay các hãng dược, định giá startup công nghệ sinh học đang hấp dẫn hơn, sự xuất hiện của nhiều loại thuốc mới được phê duyệt và niềm tin ngày càng cao vào khả năng vượt qua các rào cản pháp lý. Nếu tốc độ hiện tại tiếp tục được duy trì, tổng giá trị M&A ngành dược sinh học trong năm 2026 có thể vượt 250 tỷ USD. Con số này chỉ đứng sau năm 2019 - giai đoạn bùng nổ các thương vụ “mega merger”, trong đó có thương vụ Bristol Myers Squibb mua lại Celgene, giúp tổng giá trị M&A năm đó đạt 328 tỷ USD. Patrice Mesnier, nhà sáng lập quỹ đầu tư Oldenburg Capital Partners, cho rằng sự kết hợp giữa áp lực chiến lược, dòng vốn tư nhân thắt chặt và thị trường IPO không ổn định đang tạo ra “môi trường hoàn hảo” cho làn sóng M&A tăng tốc.

“Vách đá bằng sáng chế” khiến các hãng dược phải chạy đua mua lại công nghệ

Ngành dược hiện đang bước vào giai đoạn được gọi là “patent cliff” - thời điểm nhiều loại thuốc bán chạy nhất mất quyền độc quyền do bằng sáng chế hết hạn. Một trong những trường hợp đáng chú ý là thuốc điều trị ung thư Keytruda của Merck & Co.. Đây là sản phẩm mang về hơn một nửa doanh thu của công ty nhưng sẽ hết thời hạn bảo hộ vào năm 2028. Ngoài Merck, nhiều tập đoàn lớn khác như Eli Lilly, Gilead Sciences, Bristol Myers Squibb và Pfizer cũng sắp mất quyền độc quyền đối với nhiều loại thuốc “bom tấn”.

Trong vòng 5 năm tới, hơn 300 tỷ USD doanh thu của ngành dược sẽ chịu ảnh hưởng bởi việc hết hạn bằng sáng chế. Ông Bill Holodnak, nhà sáng lập công ty tư vấn Occam Global cho rằng, nhiều tập đoàn dược hiện đang đẩy mạnh M&A do lo ngại nguồn doanh thu trong tương lai sẽ suy giảm khi các thuốc chủ lực dần hết hạn bảo hộ sáng chế. Theo ông, đây là áp lực mà ngành dược luôn phải đối mặt, bởi sau một thời gian độc quyền, các loại thuốc sẽ xuất hiện phiên bản generic với giá rẻ hơn. Vì vậy, nếu không thể tự nghiên cứu ra thuốc mới đủ nhanh, các hãng dược buộc phải mua lại các công ty hoặc ứng viên thuốc tiềm năng từ bên ngoài để bổ sung danh mục sản phẩm.

Các hãng dược lớn đang dùng tiền mặt để mua “thời gian”

Lượng tiền mặt dồi dào hiện giúp các tập đoàn dược mạnh tay hơn trong M&A. Dẫn đầu thị trường thuốc giảm cân GLP-1, Eli Lilly kết thúc năm 2025 với hơn 7,27 tỷ USD tiền mặt và tài sản tương đương tiền. Điều này giúp công ty dễ dàng thuyết phục hội đồng quản trị phê duyệt các thương vụ mua lại lớn.

Theo dữ liệu Dealogic, tính đến ngày 29/4 năm nay, Eli Lilly đã chi hơn 35 tỷ USD cho hoạt động M&A. Cùng với Eli Lilly, Gilead Sciences và Merck & Co. hiện là những doanh nghiệp chi mạnh tay nhất cho mua bán - sáp nhập trong năm nay. Ông Patrice Mesnier nhận định các hãng dược lớn hiện không còn đủ thời gian để chờ 8-10 năm xây dựng danh mục thuốc nội bộ như trước. “Giờ đây họ không còn mua ‘cơ hội’, mà đang mua thời gian”, ông nói.

Các thương vụ quy mô trung bình đang chiếm ưu thế

Việc thay đổi lãnh đạo tại nhiều hãng dược lớn đang khiến hoạt động mua bán – sáp nhập (M&A) diễn ra sôi động hơn. Sau khi thay CEO, GSK và Novo Nordisk đều đẩy mạnh chiến lược mua lại các công ty và công nghệ mới. Tương tự, những thay đổi ở bộ phận chiến lược và phát triển tại Bristol Myers Squibb, Gilead Sciences và AbbVie cũng khiến các công ty chủ động hơn trong việc tìm kiếm thương vụ tiềm năng.

Theo các chuyên gia, áp lực từ việc nhiều loại thuốc sắp hết hạn bằng sáng chế đang buộc các hãng dược phải nhanh chóng bổ sung sản phẩm mới. Doanh thu chịu ảnh hưởng trong 7 năm tới được dự báo cao gấp khoảng 2,5 lần so với 16 năm trước. Bà Emily Oldshue cho biết các thương vụ dưới 10 tỷ USD hiện đặc biệt sôi động khi nhiều hãng dược sẵn sàng đầu tư vào nhiều công ty công nghệ sinh học cùng lúc để tìm kiếm cơ hội tăng trưởng và giảm rủi ro.

N.M.P (NASTIS), theo reuters.com