Ong mật từ lâu được biết đến với khả năng điều hòa nhiệt độ tổ ong một cách tinh vi, duy trì môi trường ổn định để ấu trùng phát triển và cả đàn sinh tồn. Tuy nhiên, nghiên cứu mới cho thấy các đợt nắng nóng cực độ trong mùa hè có thể vượt quá giới hạn của hệ thống làm mát tự nhiên này, gây suy giảm đáng kể số lượng đàn ong.

Nghiên cứu được công bố trên tạp chí Ecological and Evolutionary Physiology cho thấy các đợt sóng nhiệt kéo dài có thể làm rối loạn khả năng điều hòa nhiệt của tổ ong, đồng thời ảnh hưởng tiêu cực đến động lực tăng trưởng của quần thể ong. Kết quả đặt ra mối lo ngại nghiêm trọng về tương lai của loài ong mật trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng khắc nghiệt.

Trong nghiên cứu “Những tác động tiêu cực của nhiệt độ quá cao đối với khả năng điều hòa nhiệt và động lực quần thể của ong mật”, các nhà khoa học đã theo dõi chín đàn ong mật trong suốt một mùa hè đặc biệt nóng tại bang Arizona ở Hoa Kỳ. Trong khoảng ba tháng, nhiệt độ môi trường thường xuyên vượt quá 40°C. Đây là điều kiện lý tưởng để đánh giá xem ong mật có thể chịu đựng được nắng nóng đến mức nào. 

Theo nhóm tác giả, ong mật có nhiều cơ chế đã được ghi nhận để đối phó với nhiệt độ cao, bao gồm quạt cánh để lưu thông không khí và làm mát bay hơi bằng nước. Tuy nhiên, trước nghiên cứu này, rất ít dữ liệu cho thấy giới hạn thực sự của những cơ chế đó, cũng như tác động của các đợt nắng nóng tự nhiên kéo dài lên khả năng điều hòa nhiệt và tăng trưởng của đàn ong.

Kết quả cho thấy, mặc dù các đàn ong vẫn có thể duy trì nhiệt độ trung bình của khu vực nuôi ấu trùng trong khoảng lý tưởng từ 34-36°C, nhiệt độ bên trong tổ lại dao động rất mạnh trong ngày. Các ấu trùng ở trung tâm tổ phải chịu khoảng 1,7 giờ mỗi ngày dưới ngưỡng tối ưu và khoảng 1,6 giờ trên ngưỡng này.

Tình trạng còn nghiêm trọng hơn ở khu vực rìa tổ. Tại đây, ong non có thể phải chịu tới gần 8 giờ mỗi ngày trong điều kiện nhiệt độ vượt ra ngoài “vùng an toàn”. Những biến động nhiệt lặp đi lặp lại này được xem là yếu tố gây căng thẳng sinh lý, làm tăng nguy cơ tổn hại đến sự phát triển và khả năng sống sót của ong.

Các tác động sinh học của nắng nóng thể hiện rất rõ rệt ở quy mô toàn đàn. Những đàn ong phải đối mặt với nhiệt độ không khí cao hơn và sự dao động nhiệt lớn hơn trong tổ có xu hướng suy giảm số lượng cá thể. Theo nghiên cứu, nhiệt độ cực đoan vượt quá 40°C có thể làm giảm quy mô đàn, bằng cách làm suy yếu khả năng điều hòa thân nhiệt của ấu trùng hoặc khiến ong trưởng thành tiếp xúc với nhiệt độ làm giảm tuổi thọ của chúng. 

Một yếu tố quan trọng quyết định khả năng chống chịu với nắng nóng là quy mô đàn ong. Các đàn lớn tỏ ra hiệu quả hơn trong việc giữ nhiệt độ ổn định. Ở những đàn nhỏ nhất, nhiệt độ tại rìa khu vực ấu trùng có thể dao động tới 11°C trong ngày, trong khi con số này ở các đàn lớn chỉ khoảng 6°C. Nhờ sự ổn định cao hơn, cả ong non và ong trưởng thành trong các đàn lớn ít phải tiếp xúc với điều kiện nhiệt độ nguy hiểm.

Nhóm nghiên cứu cảnh báo rằng những gì xảy ra ở Arizona có thể sớm trở thành hiện tượng phổ biến hơn ở nhiều nơi trên thế giới. Các kịch bản khí hậu hiện nay dự báo nhiệt độ trung bình toàn cầu có thể tăng khoảng 2,7°C vào cuối thế kỷ này, thậm chí lên tới 4°C trong các kịch bản phát thải cao. Điều này đồng nghĩa với việc các đợt sóng nhiệt sẽ xảy ra thường xuyên và dữ dội hơn.

Độ ẩm cao cũng có thể khiến tình hình trở nên tồi tệ hơn. Ong mật chủ yếu dựa vào cơ chế làm mát bay hơi, và khi độ ẩm tăng, hiệu quả của cơ chế này giảm đáng kể, khiến việc điều hòa nhiệt trong tổ càng khó khăn.

Những phát hiện này mang ý nghĩa quan trọng đối với người nuôi ong và ngành nông nghiệp nói chung, vốn phụ thuộc nhiều vào vai trò thụ phấn của ong mật. Các nhà khoa học cho rằng những biện pháp quản lý như cung cấp đủ nguồn nước, đặt tổ ong ở nơi có bóng râm, cải tiến thiết kế và cách nhiệt tổ ong, cũng như đảm bảo nguồn thức ăn chất lượng cao, sẽ ngày càng cần thiết để giảm căng thẳng do nhiệt và duy trì sự ổn định của đàn ong trong điều kiện khí hậu nóng lên.