Một nghiên cứu mới của Brazil công bố trên tạp chí Nutrients cho thấy các axit béo omega-3 từ dầu cá có thể giúp cải thiện tình trạng kháng insulin và kiểm soát đường huyết ở những trường hợp đái tháo đường tuýp 2 không liên quan đến béo phì. Kết quả mở ra hướng tiếp cận mới trong nghiên cứu căn bệnh đang ảnh hưởng đến hàng trăm triệu người trên thế giới.

Bệnh tiểu đường tuýp 2 thường được xem là hậu quả của tình trạng thừa cân, béo phì. Tuy nhiên, khoảng 10-20% bệnh nhân mắc bệnh không thuộc nhóm béo phì. Đối với những trường hợp này, cơ chế gây kháng insulin vẫn chưa được hiểu rõ và có thể khác với những gì thường thấy ở người thừa cân.

Để tìm hiểu vấn đề này, các nhà khoa học được Quỹ Hỗ trợ Nghiên cứu bang São Paulo (FAPESP) tài trợ, đã sử dụng chuột Goto-Kakizaki (GK) - mô hình động vật điển hình của bệnh tiểu đường tuýp 2 không béo phì. Trong tám tuần, chuột được bổ sung dầu cá giàu omega-3 ba lần mỗi tuần.

Kết quả cho thấy nhóm chuột được bổ sung dầu cá có mức kháng insulin thấp hơn, kiểm soát đường huyết tốt hơn, giảm các dấu ấn viêm và cải thiện nhiều chỉ số mỡ máu như cholesterol toàn phần, LDL-cholesterol và triglyceride.

Theo các nhà nghiên cứu, điểm đáng chú ý là tác dụng của dầu cá không chỉ liên quan đến chuyển hóa chất béo mà còn gắn với sự thay đổi của hệ miễn dịch. Các axit béo omega-3 dường như giúp chuyển các tế bào miễn dịch từ trạng thái gây viêm sang trạng thái chống viêm.

Ông Rui Curi, Giám đốc Trung tâm Giáo dục của Viện, cho biết nhóm nghiên cứu nhận thấy tình trạng kháng insulin ở chuột có thể được cải thiện thông qua việc điều hòa phản ứng viêm. Hiệu ứng này tương tự những gì từng được quan sát ở người béo phì bị kháng insulin khi bổ sung omega-3.

Các nhà khoa học tập trung vào tế bào lympho - một loại bạch cầu đóng vai trò quan trọng trong hệ miễn dịch. Trước đó, nhóm nghiên cứu đã phát hiện ở chuột GK có sự gia tăng các cytokine gây viêm, tương tự tình trạng viêm mạn tính thường gặp ở người mắc đái tháo đường.

Khi được bổ sung dầu cá, các tế bào miễn dịch này có xu hướng giảm hoạt động gây viêm. Đặc biệt, tỷ lệ các tế bào T điều hòa,  nhóm tế bào có khả năng kiểm soát phản ứng viêm tăng lên đáng kể. Đồng thời, hoạt động của các tế bào Th1 và Th17, vốn liên quan đến các phản ứng viêm kéo dài, giảm xuống.

Theo nghiên cứu sinh Tiago Bertola Lobato, tác động điều hòa miễn dịch của omega-3 có thể là cơ chế quan trọng giúp giảm tình trạng kháng insulin ở những động vật thí nghiệm này. Những phát hiện trên củng cố quan điểm ngày càng được nhiều nhà khoa học đồng thuận rằng đái tháo đường tuýp 2 không chỉ là bệnh rối loạn chuyển hóa mà còn liên quan chặt chẽ đến hệ miễn dịch và tình trạng viêm mạn tính.

Ở người béo phì, mô mỡ dư thừa giải phóng nhiều chất gây viêm, từ đó làm suy giảm khả năng đáp ứng của cơ thể với insulin. Tuy nhiên, ở những người không béo phì, tình trạng viêm vẫn có thể xuất hiện thông qua các cơ chế khác như yếu tố di truyền hoặc rối loạn miễn dịch. Điều này cho thấy viêm có thể là một yếu tố trung tâm trong quá trình hình thành kháng insulin, bất kể cân nặng của bệnh nhân. Ngoài nghiên cứu trên động vật, những kết quả gần đây trên người cũng mang lại thêm bằng chứng về lợi ích tiềm năng của omega-3.

Một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên, mù đôi được công bố năm 2025 trên tạp chí Food & Function cho thấy sau 12 tuần bổ sung dầu cá, những người tham gia có nồng độ EPA và DHA trong máu tăng lên đáng kể, đồng thời giảm insulin lúc đói và chỉ số HOMA-IR - thước đo phổ biến của tình trạng kháng insulin. Một số chỉ số lipid máu cũng được cải thiện.

Trong khi đó, một nghiên cứu năm 2024 trên tạp chí Nutrition & Diabetes phân tích dữ liệu của 161 bệnh nhân đái tháo đường tuýp 2 đã ghi nhận mối liên hệ giữa mức omega-3 và chỉ số HbA1c - chỉ số phản ánh khả năng kiểm soát đường huyết dài hạn. Kết quả cho thấy việc bổ sung omega-3 có thể mang lại lợi ích ở một số nhóm bệnh nhân nhất định.

Mặc dù vậy, các nhà khoa học nhấn mạnh rằng những bằng chứng hiện có vẫn chưa đủ để khuyến nghị sử dụng dầu cá như một biện pháp điều trị đái tháo đường. Nghiên cứu của Brazil được thực hiện trên động vật, trong khi các kết quả nghiên cứu trên người vẫn còn chưa hoàn toàn thống nhất.

Theo ông Rui Curi, các thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn trên người là cần thiết để xác định liều lượng phù hợp, loại omega-3 hiệu quả nhất cũng như những nhóm bệnh nhân có thể hưởng lợi nhiều nhất từ phương pháp này.

Dù còn cần thêm nhiều nghiên cứu, kết quả mới cho thấy một hướng tiếp cận đầy hứa hẹn ở bệnh tiểu đường tuýp 2, đặc biệt ở những người không béo phì, tình trạng viêm có thể là một mắt xích quan trọng dẫn đến kháng insulin. Bằng cách điều hòa hệ miễn dịch và giảm viêm, omega-3 từ dầu cá có thể trở thành công cụ hỗ trợ hữu ích trong việc kiểm soát căn bệnh này trong tương lai.

Đ.T.V (NASATI), theo https://www.sciencedaily.com/